Een 25 jaar durend onderzoek, gepubliceerd in 2024, volgde families gedurende drie generaties en ontdekte dat empathie een eigenschap is die door de tijd en door relaties heen blijft bestaan. De “empathieblauwdrukken” die we van onze ouders krijgen, worden doorgegeven en geven vorm aan hoe we contact maken met onze vrienden en hoe we later onze kinderen opvoeden.
Te midden van een overweldigende overvloed aan pedagogische methoden is empathie misschien wel het best bewaarde geheim van het ouderschap. Het stelt kinderen en ouders in staat om te relativeren, zich emotioneel af te stemmen op anderen en betekenisvolle, wederzijds genereuze relaties te onderhouden voor het leven. Onderzoek zoals dat in het boek “Unselfie” van Michele Borba toont aan dat empathie vergevingsgezindheid, altruïsme, vrijgevigheid en morele moed bevordert en toekomstig geluk, succes, gezondheid en welzijn teweegbrengt.
Intergenerationele effecten van empathie
De 25 jaar durende longitudinale studie, gepubliceerd in Child Development, toont aan dat de empathie van moeders ten opzichte van hun 13-jarigen de empathie van de tieners voorspelt ten opzichte van hun goede vrienden in de adolescentie – de leeftijd van 13 tot 19 jaar. Deze tieners werden vervolgens empathische ouders, wat de empathie van hun eigen kinderen voorspelde.
Terwijl eerder onderzoek een verband legde tussen de empathie van ouders en kinderen op specifieke momenten, was dit onderzoek het eerste dat aantoonde dat empathisch ouderschap een rimpeleffect teweegbrengt en minstens drie generaties beïnvloedt, tot aan de kleinkinderen toe.
“Goede ouders leren hun kinderen belangrijke levensvaardigheden en empathie – met name het vermogen om andere mensen nauwkeurig te ‘lezen’ – is een van de belangrijkste van die vaardigheden,” vertelde William Ickes, sociaal- en persoonlijkheidspsycholoog en vooraanstaand hoogleraar psychologie, in een interview aan The Epoch Times.
Empathie is zo’n belangrijke vaardigheid omdat het zinvolle sociale verbinding mogelijk maakt, wat belangrijke gevolgen heeft voor de gezondheid en het welzijn.
In 2018 ontdekten onderzoekers dat kleuters die werden opgevoed door empathische ouders met een sterker emotioneel inlevingsvermogen bijna een derde minder cortisol hadden dan hun leeftijdsgenootjes die werden opgevoed door minder empathische ouders.
Verhoogd cortisol kan leiden tot verschillende gezondheidsproblemen, waaronder verminderde immuniteit en verminderde sociale aanpassing. Bovendien bleek uit hetzelfde onderzoek dat kinderen met empathische ouders een betere emotieregulatie, minder hoofdpijn en minder angst en depressie hadden.
“We realiseren ons niet hoe belangrijk relaties zijn en hoe eenzaam we als samenleving zijn geworden,” zei onderwijspsycholoog en bestsellerauteur Michele Borba in een interview met The Epoch Times.
Door onze kinderen empathie bij te brengen, beschermen we hen op natuurlijke wijze tegen de gevaren van isolatie en eenzaamheid, terwijl we hen – en hun kinderen – ook voorbereiden op financieel, academisch en leiderschapssucces.
De leegte-epidemie en geërodeerd empathisch vermogen
Empathie ontwikkelt zich in de kindertijd en wordt gevoed door intieme persoonlijke interacties. “De zaden van empathie worden geplant in onze ouder-kindrelaties, waar onze baby’s voor het eerst vertrouwen, gehechtheid, empathie en liefde leren,” schrijft Borba.
Het digitale tijdperk verstoort deze essentiële interacties echter. In een wereld die beheerst wordt door schermen, eroderen de voorwaarden die nodig zijn om empathie te laten gedijen.
“Er is niets meer te vinden behalve de oppervlakkigheid van de persoon,” zei Borba, die benadrukte hoe onze ingeplugde werelden ons vermogen om betekenisvol contact te maken hebben aangetast. “We kunnen elkaar gewoon niet meer lezen zoals vroeger”.
“Zelfabsorptie doodt empathie, het fundament van de mensheid”, schrijft Borba in haar boek ”UnSelfie: Why Empathetic Kids Succeed in Our All-About-Me World”. Jonge mensen worden steeds narcistischer en vertonen een toenemende wreedheid onder leeftijdsgenoten, spieken op school, zwak moreel redeneren en een slechte geestelijke gezondheid, aldus Borba.
“Het welzijn van onze kinderen staat op het spel, maar ook hun empathie. Als de angst toeneemt, neemt de empathie af: het is moeilijk om anderen te voelen als je in de ‘overlevingsstand’ staat, en dat is de toestand van te veel van onze kinderen. Dat creëert een zogenaamde empathiekloof,” schrijft Borba.
Borba zegt dat drie sociologische fenomenen hebben bijgedragen aan de epidemie van eenzaamheid en narcisme in de afgelopen decennia: verslaving aan schermen, de prioriteit die wordt gegeven aan de uiterlijke prestaties van kinderen boven hun karakter en het verlies van deugdzame rolmodellen.
Dimensies van empathie
Het woord empathie komt van het Duitse woord “einfühlung”, wat “zich inleven” betekent. Het wordt meestal begrepen als het intuïtief aanvoelen en zich inleven in het innerlijke leven van een ander, de gevoelens van een ander overnemen als die van jezelf – “in andermans schoenen lopen”. Het is een belangrijk aspect van emotionele intelligentie.
De verlichtingsfilosoof David Hume schreef: “De menselijke geesten zijn elkaars spiegels”. Meer dan 250 jaar later, in de jaren 90, werden Humes kwalitatieve inzichten gekwantificeerd door baanbrekend onderzoek naar spiegelneuronen. Dit zijn speciale hersencellen die worden geactiveerd wanneer iemand een handeling uitvoert en wanneer iemand alleen maar toekijkt hoe die handeling wordt uitgevoerd.
Een onderzoek uit 2022 ontdekte dat dezelfde neuronen die aan gaan als je wordt aangeraakt, automatisch oplichten als je ziet dat iemand anders aangeraakt wordt. Daarom huiveren veel mensen als ze een onvoorbereide klasgenoot tijdens een presentatie zien stuntelen of grimassen ze instinctief als een vriend een harde val maakt tijdens een voetbalwedstrijd. En dit gebeurt allemaal onbewust.
De neurowetenschappen hebben twee soorten empathie ontdekt die door onafhankelijke hersennetwerken worden ondersteund: emotionele empathie, waarbij de gevoelens van de ander instinctief worden aangevoeld en gespiegeld, en cognitieve empathie, waarbij de gedachten van de ander worden begrepen.
Sensitief ouderschap vereist beide vormen van empathie. Emotionele empathie stelt ouders in staat om de pijn van hun kind aan te voelen en erop te reageren alsof ze het zelf voelen. Cognitieve empathie stelt ouders in staat om de gedachten van hun kind te interpreteren, non-verbale bedoelingen te ontcijferen en opvoedkundige antwoorden te bedenken.
Een specifieke toepassing van empathie is gedachten lezen, of de poging om de gedachten en gevoelens van anderen te begrijpen. Als een vriend bijvoorbeeld ongewoon stil is tijdens de lunch, kan je daaruit afleiden dat hij gestrest is over een aankomend examen. Ickes, die dit fenomeen al meer dan twintig jaar bestudeert en een grote bijdrage heeft geleverd aan de definitie ervan, zegt dat empathische nauwkeurigheid in feite de mate is waarin alledaagse pogingen om gedachten te lezen succesvol zijn.
“Empathische nauwkeurigheid is een belangrijk – misschien wel het belangrijkste – aspect van emotionele intelligentie,” zegt Ickes. Emotionele intelligentie heeft directe gevolgen voor verschillende aspecten van het leven, zoals academische prestaties, leiderschapssucces en psychosomatische en lichamelijke gezondheid.
Vergeet vaders niet
Decennialang heeft onderzoek naar empathie in het ouderschap en veilige hechting zich bijna volledig gericht op moeders. Een recente uitgebreide meta-analyse, gepubliceerd in Psychological Bulletin in 2024, toonde echter aan dat de sensitiviteit van de vader net zo belangrijk is als de sensitiviteit van de moeder voor een gezonde band met het kind. Voor moeders wordt gevoeligheid gelinkt aan een verbetering van 26 procent in de sterkte van de band met hun kinderen. Voor vaders is dit een verbetering van 21 procent. Het verschil van slechts 5 procentpunten geeft aan dat beide ouders een belangrijke rol spelen in de emotionele zekerheid van hun kinderen.
Verder bleek uit een ander onderzoek dat aanstaande vaders met meer cognitieve empathie meer ’theory of mind’ (het vermogen om de perspectieven van anderen nauwkeurig te begrijpen) en een effectievere band met hun baby’s vertoonden zes maanden na de geboorte. Deze bevindingen onderstrepen het belang van het betrekken van vaders bij gesprekken en toekomstig onderzoek over hechting en emotionele zorg voor kinderen.
Empathie is een werkwoord
Wat als je als kind bent opgevoed door minder empathische ouders? Betekent dit dat je voorbestemd bent voor een leven vol emotionele verwarring en mislukte relaties? Niet noodzakelijk.
“Er is altijd hoop, maar hoop begint met bewustzijn,” zei Borba.
Empathie is geen vaststaande karaktertrek, maar een vaardigheid die in elke fase van het leven kan worden gecultiveerd, zolang we ons hart maar reactiveren, aldus Borba. Ze vertelde het verhaal van Darren, een jongen die op jonge leeftijd ernstige trauma’s opliep, van het ene pleeggezin naar het andere werd gestuurd en geen enkele veilige emotionele band had. Hij wantrouwde anderen zo erg dat hij terugdeinsde bij fysiek contact.
In een moment van verbondenheid met Evan, een baby van zes maanden die moeilijk te kalmeren was, veranderde Darrens gevoel van eigenwaarde. Toen Darren Evans ongemak met aanrakingen herkende, net als bij hemzelf, suste en kalmeerde hij hem zachtjes en ervoer hij voor het eerst de kracht van het geven van emotionele steun. Dankzij dit moment kon Darren zichzelf in een andere context zien – niet als ongewenst, maar in staat om liefde en verbondenheid te geven.
Borba zei dan ook dat empathie gezien moet worden als een werkwoord – iets actiefs dat beoefend wordt door middel van bewuste gewoonten. Het cultiveren van gewoontes zoals het herkennen van emoties, het begrijpen van het perspectief van anderen, het zelfreguleren van pijnlijke emoties en het beoefenen van vriendelijkheid helpt om onze focus te verschuiven van “ik” naar “wij”, vertelde ze.
Toen hij Evan terugbracht naar zijn moeder, stelde Darren de vraag van zijn leven. “Als nooit iemand van je gehouden heeft, denk je dan dat je nog steeds een goede vader kunt zijn?” Natuurlijk kan dat, zei Borba.
Het is vooral nooit te laat. “Het enige wat je hoeft te doen is de hand reiken en voelen. … Hoe geweldig voor Evan om Darren een nieuw identiteitsgevoel te geven, zodat Darren zichzelf ziet als iemand die kan teruggeven. Wat een enorm concept. Je handelt zoals je jezelf ziet.”
Empathische wedergeboorte en blijvende emotionele erfenis
“Empathie verandert je identiteit als je het veel toepast. Je begint jezelf te zien als een zorgzaam persoon … als veerkrachtiger,” zei Borba. Er een gewoonte van maken om empathie te beoefenen is een transformerend geschenk dat nieuwe identiteiten schept. Het maakt zowel de gever als de ontvanger gelukkiger en gezonder en de impact gaat voorbij het huidige moment en heeft invloed op toekomstige generaties.
“Je resultaat is niet alleen empathie. Je resultaat is het mededogen om iets terug te geven,” zei Borba. “We zijn een materialistische maatschappij geworden, dus we willen krijgen in plaats van geven, terwijl onderzoek uitwijst dat je gelukkiger wordt van geven, niet van krijgen.”
Terwijl we vaak horen over trauma’s die van generatie op generatie worden doorgegeven, werpt onderzoek zoals dit licht op het tegenovergestelde fenomeen – de overdracht van empathie – een essentiële psychologische voedingsbron. Door actief te luisteren en de emotionele veerkracht van onze kinderen te koesteren, geven we niet alleen vorm aan de toekomst van onze kinderen, maar ook aan de emotionele nalatenschap van toekomstige generaties.
Empathie gaat verder dan sentimentele opsmuk. Als we onze kinderen leren de wereld door de ogen van een ander te zien, planten we zaadjes die uitgroeien tot een betekenisvol en vruchtbaar leven.
“Empathie is als een superkracht,” zei Borba. “Het is een welzijns- en geluksfactor die we duidelijk over het hoofd zien.”
Gepubliceerd door The Epoch Times (10 februari 2025): Empathy: A Trait Three Generations Will Inherit
