De Verenigde Staten en Oekraïne hebben op 30 april eindelijk de mineralenovereenkomst ondertekend die twee maanden geleden werd uitgesteld door de inmiddels beruchte woordenwisseling tussen de Amerikaanse president en Oekraïense president in het Oval Office.
Nu China na de invoering van Amerikaanse invoerheffingen zijn greep op kritieke mineralen blijft versterken, wordt de controle over zogenaamde zeldzame aardmetalen – die essentieel zijn voor de productie van veel nieuwe technologieën, zoals elektrische voertuigen, windturbines en smartphones – steeds belangrijker.
Dit is wat we weten over zeldzame aardmetalen – en wat er mogelijk in de grond van Oekraïne zit.
1. Zeldzame aardmetalen, toch niet zo zeldzaam
Kiev beweert dat zijn onontgonnen minerale rijkdom een buitengewone grote waarde heeft.
Zeldzame aardmetalen – een groep van 17 essentiële elementen – spelen een sleutelrol in de aandrijving van moderne technologie, van motoren voor elektrische voertuigen tot raketgeleidingssystemen.
Deze cruciale elementen komen in lage concentraties voor in mineralen en zijn moeilijk te scheiden van andere elementen, waardoor gespecialiseerde of zelfs giftige extractieprocessen nodig zijn. Sommige van deze processen zijn niet beschikbaar in het Westen vanwege de greep van China op de technologie voor zeldzame aardmetalen.
Bovendien worden sommige van deze elementen, zoals dysprosium, samarium en praseodymium, weliswaar “zeldzaam” genoemd, maar ze zijn in feite niet zeldzaam in de aardkorst en komen op veel plaatsen voor.
China heeft in de jaren negentig de Verenigde Staten ingehaald als grootste producent en exporteur van zeldzame aardmetalen. In die context heeft de Oekraïense president de Verenigde Staten toegang aangeboden tot wat volgens hem de grootste reserves van Europa zijn van de cruciale mineralen titanium en uranium.
Er is echter één maar. Ongeveer 20 procent van de minerale hulpbronnen van Oekraïne, waaronder ongeveer de helft van de zeldzame aardmetalen, bevindt zich in gebieden dat door Rusland wordt bezet.
En hoewel er titaniumvoorraden zijn aangetroffen in het noordwesten van Oekraïne, ver van het strijdtoneel, weet Rusland dankzij geologische onderzoeken uit het Sovjettijdperk precies waar de cruciale hulpbronnen van Oekraïne zich bevinden.
2. Wat zit er in de grond in Oekraïne?
De autoriteiten in Oekraïne zeggen dat de grond mineralen bevat. Er is echter nog geen commerciële exploratie uitgevoerd.
In een document uit de portefeuille van kritieke mineralen van de Oekraïense Geologische Dienst hebben de autoriteiten verklaard dat zeldzame aardmetalen zijn aangetroffen in complexe afzettingen en ertsvoorkomens in het Oekraïense Schild, een grote geologische formatie in Oekraïne.
Volgens het document bevatten zes afzettingen tantaal, niobium en beryllium, die zeer gegeerd zijn in de lucht- en ruimtevaartindustrie.
Ook staat in het document dat er in Oekraïne weliswaar geen lithium wordt gewonnen, maar dat de lithiumreserves van het land ongeveer een derde van de bewezen reserves in Europa en ongeveer 3 procent van de wereldwijde afzettingen uitmaken.
3. Ontdekkingen verschillen van afzettingen
In de mijnbouw zijn mijnbouwontdekkingen nieuwe vondsten van mineralen, terwijl afzettingen bekende locaties zijn met voldoende mineralen om mogelijk mijnbouwactiviteiten te ondersteunen.
Jack Lifton, medeoprichter van Technology Metals Research, vertelde The Epoch Times dat hij sceptisch is over het potentieel van Oekraïne als praktische bron van zeldzame aardmetalen.
Volgens de U.S. Geological Survey importeerde de Verenigde Staten in 2024 voor ongeveer 170 miljoen dollar (ongeveer 149 miljoen euro) aan zeldzame aardmetalen, voornamelijk verwerkt in onderdelen uit China en Japan.
“Dat zijn dus de afgewerkte producten,” zei Lifton.
Hij zei dat water en toegang nodig zijn om een mijn te bouwen, wat zelfs in de beste omstandigheden een moeilijke onderneming is, laat staan in het door oorlog verscheurde Oekraïne.
“Een gat in de grond graven is erg duur,” zei Lifton, die opmerkte dat het gemiddeld ongeveer een half miljard dollar kost om een mijn te bouwen.
“We hebben overal ontdekkingen gedaan, maar slechts een klein deel daarvan haalt ooit de status van afzetting,” aldus Lifton.
4. Mijnbouw in een oorlogsgebied
Het kan tientallen jaren duren voordat mijnen na ontdekking in productie gaan.
In een recent artikel merkte Javier Blas, columnist bij Bloomberg op het gebied van energie en grondstoffen, op dat de U.S. Geological Survey, Oekraïne niet vermeldt als land met reserves, waarmee bronnen worden bedoeld die ontdekt zijn en economisch winbaar.
Hij ging nog verder en zei dat de waarde van de totale wereldproductie van zeldzame aardmetalen in het beste geval rond de 15 miljard dollar per jaar ligt. Dus zelfs als Oekraïne over gigantische voorraden zou beschikken, zouden deze in geo-economisch opzicht niet zo waardevol zijn.
“Stel dat Oekraïne op magische wijze 20 procent van de wereldwijde productie van zeldzame aardmetalen zou kunnen produceren. Dat zou neerkomen op ongeveer 3 miljard dollar (ongeveer 2,6 miljard euro) per jaar. Om de door Trump genoemde 500 miljard dollar (ongeveer 440 miljard euro) te halen, zouden de Verenigde Staten meer dan 150 jaar aan Oekraïense productie moeten veiligstellen,” aldus Blas.
Volgens een rapport van 13 februari van het Global Commodity Insights Team van ratingbureau S&P is Oekraïne ‘afhankelijk van een uit het Sovjettijdperk daterende schatting van moeilijk toegankelijke zeldzame aardmetaalvoorraden’.
“Sommige liggen achter de frontlinies of vereisen, in het geval van de geologische gegevens voor een van de locaties, geavanceerde verwerkingstechnologie en een stabiel energienetwerk om te kunnen worden gewonnen,” aldus het rapport. De waardering van de reserves is gebaseerd op ‘decennia oude gegevens’.
“Geen van de door Commodity Insights geraadpleegde bronnen was op de hoogte van commerciële exploratie of beoordeling van deze reserves in de post-Sovjetperiode.”
Morgan Bazilian, directeur van het Payne Institute for Public Policy aan de Colorado School of Mines, zei tegen S&P dat hij “niet op de hoogte was van enige significante zeldzame aardmetalen of reserves in Oekraïne”.
“Dit is weer een adembenemende fantasie dat we onze kritieke mineralentekorten op magische wijze zullen oplossen via een land dat in oorlog is,” zei hij. “De beste vergelijking die ik kan bedenken is de overdrijving over de biljoenen dollars aan mineralen die onder Afghanistan zouden liggen.”
5. De VS heeft zeldzame aardmetalen
De VS heeft de capaciteit om zeldzame aardmetalen te delven en te verwerken.
De inspanningen om de productie van zeldzame aardmetalen en batterijelementen terug te brengen naar de Verenigde Staten zijn de afgelopen jaren echter niet succesvol geweest vanwege de lage arbeidskosten in het buitenland en de aanzienlijke milieu-impact van mijnbouwactiviteiten.
De Verenigde Staten hebben een van de twee grootste mijnen van zeldzame aardmetalen ter wereld, Mountain Pass in Californië, de enige geïntegreerde mijnbouw- en verwerkingslocatie in zijn soort in Noord-Amerika, waar lichte zeldzame aardmetalen worden geproduceerd.
In 2022 produceerde Mountain Pass 15 procent van de zeldzame aardmetalen in de wereld.
Lifton zei dat Mountain Pass ook ongeveer 10 tot 15 procent van “de totale behoefte van China” produceert.
“Dit is hoe je het probleem voor de Verenigde Staten oplost: je schrijft een wet”, zei hij.
“De export van zeldzame aardmetalen in de Verenigde Staten wordt bij wet verboden, en Mountain Pass wordt plotseling een Amerikaans bezit, en niet langer een Chinees.”
6. China controleert de mijnbouw en de verwerking
Onder het bewind van de Chinese Communistische Partij heeft China een bijna-monopolie op de wereldwijde markt voor zeldzame aardmetalen. Het land domineert zowel de mijnbouw als de verwerking van deze elementen via staatsbedrijven en strenge exportregels.
China is goed voor bijna 90 procent van de wereldwijde geraffineerde productie en heeft zeldzame aardmetalen sinds 1990 aangemerkt als beschermde en strategische mineralen.
Volgens het Oxford Institute for Energy Studies is deze dominantie bereikt door decennia van staatsinvesteringen, exportcontroles, goedkope arbeidskrachten en lage milieunormen.
Op het gebied van verwerking was China volgens een onderzoek van adviesbureau Adamas Intelligence uit 2019 goed voor 85 procent van de wereldwijde capaciteit om de gewonnen mineralen om te zetten in bruikbare materialen voor fabrikanten.
De werkelijke productie van China blijft een mysterie, vooral vanwege illegale mijnbouwactiviteiten, aldus het non-profit initiatief China Water Risk.
In 2023 verbood Peking de export van technologie voor de productie van magneten met zeldzame aardmetalen, als aanvulling op een bestaand verbod op technologie voor de winning en scheiding van deze kritieke materialen.
De Chinese Communistische Partij heeft onlangs maatregelen aangekondigd om de staatscontrole op de sector te verscherpen.
7. Het draait allemaal om extractietechnologie
Zeldzame aardmetalen moeten complexe stappen doorlopen om te worden gewonnen.
Eerst moeten ze worden gewonnen door enorme open putten in de grond te graven om erts te verkrijgen, dat vervolgens wordt vermalen en verplaatst om te worden onderworpen aan flotatie, magnetische of elektrostatische verwerking.
Het Westen kan zeldzame aardmetalen verwerken, maar de geavanceerde verwerkingstechnologie van China beperkt wat het Westen kan doen.
De zware aardmetalen dysprosium en terbium zijn zeer zeldzaam en zijn essentiële ingrediënten voor de magneten die in elektrische voertuigen worden gebruikt.
“Dysprosium en terbium worden tegenwoordig voor 100 procent geproduceerd door bedrijven die eigendom zijn van of gecontroleerd worden door China. We hebben er geen toegang toe, tenzij de Chinezen ze aan ons verkopen, en dat doen ze niet,” aldus Lifton.
In een artikel voor het Critical Minerals Institute merkt hij op dat er buiten China geen commerciële productie van deze elementen is gerealiseerd vanwege technische, ecologische en economische uitdagingen. Ze worden momenteel alleen gewonnen uit unieke “afzettingen” die bekend staan als ionische adsorptiekleisoorten.
“Het is dus een feit dat we op dit moment geen elektromotoren voor auto’s kunnen maken zonder Chinese import,” aldus Lifton.
Maar hij zei dat de Verenigde Staten meer naar Brazilië moeten kijken dan naar Oekraïne.
“Er zijn een tiental nieuwe bedrijven in Brazilië die zich bezighouden met de winning van zeldzame aardmetalen uit ionische kleisoorten, maar geen van hen is in productie,” zei hij.
“Alle magnetische aarde kan in Brazilië worden geproduceerd.”
China heeft zijn winningsactiviteiten gedeeltelijk verplaatst naar het naburige Birma (ook bekend als Myanmar), waar het toezicht minder streng is, hoewel het land politiek onrustig is.
In 2024 verklaarde het Kachin Independence Army, een gewapende groepering die strijdt tegen het militaire regime van het land, dat het de controle had veroverd over een mijnbouwcentrum dat een belangrijke leverancier is van zeldzame aardmetaaloxiden aan China.
Volgens makelaar Ord Minnett leverde Birma in 2023 ongeveer 50.000 ton zeldzame aardmetaaloxiden uit ionenadsorptiekleien aan China, waarmee het de binnenlandse ionenadsorptieklei-winningsquota van China van 19.000 ton overschreed en het land ’s werelds grootste exporteur van zware zeldzame aardmetaaloxiden werd.
8. Probleem van vervuiling
Grootschalige mijnbouw kan ernstige milieuvervuiling veroorzaken.
Sommige methoden voor de winning van zeldzame aardmetalen via open mijnbouw en hydrometallurgische verwerking kunnen giftig afval produceren dat de bodem, het water en de atmosfeer vervuilt.
In Bayan Obo, China, een industrieel mijnstadje waar ’s werelds grootste mijn voor zeldzame aardmetalen is gevestigd, zijn de Gele Rivier en de lokale gemeenschappen getroffen door ernstige en akelige vervuiling als gevolg van de activiteiten.
Volgens een onderzoek in het tijdschrift Nuclear Engineering and Technology, gepubliceerd in Science Direct, is thorium een bijproduct van de productie van zeldzame aardmetalen, wat betekent dat het uit dezelfde minerale afzettingen wordt gewonnen. Vanwege zijn radioactieve aard wordt het momenteel beschouwd als “een hinderlijk bijproduct” en in mijnen als afval behandeld.
In Maleisië, waar het wordt gewonnen, produceren activiteiten met zeldzame aardmetalen bijna 500.000 ton radioactief afval met hoge thoriumconcentraties, wat een “aanzienlijke last” voor het land vormt, aldus het onderzoek.
Reuters heeft bijgedragen aan dit artikel.
Gepubliceerd door The Epoch Times (1 mei 2025): 8 Things We Know About Ukraine and Rare Earths
