Xi Jinping heeft zijn titel als hoogste leider van China behouden na een besloten conclaaf van de hoogste partijleiding in Peking vorige week. Maar volgens analisten wijzen veel tekenen erop dat hij niet langer almachtig is in zijn rol, ook al probeert het regime het tegenovergestelde te suggereren.
De belangrijke bijeenkomst van meer dan 300 leden van het Centraal Comité van het regime ging gepaard met een ongewoon aantal intriges, waaronder een opvallende militaire zuivering, het buitenspel zetten van Xi’s bondgenoten, onverklaarbare afwezigheden en een verschuiving van de gebruikelijke politieke prioriteiten van de partij.
Hoewel de door de Chinese staat gecontroleerde berichtgeving de eenheid van de partij blijft benadrukken, wijzen tekenen van onenigheid die uit de zorgvuldig geënsceneerde bijeenkomst naar voren komen op aanzienlijke spanningen onder de oppervlakte, zeggen analisten en insiders.
“Ik denk dat zijn dagen geteld zijn. Hij zal ofwel met pensioen worden gestuurd of op de een of andere manier aan de kant worden gezet,” aldus Steven Mosher, onderzoeker en auteur van het boek “Bully of Asia: Why China’s Dream Is the New Threat to World Order” (De bullebak van Azië: waarom de Chinese droom de nieuwe bedreiging vormt voor de wereldorde).
Onrust ontvouwt zich
Het vierdaagse vierde plenum ging op 20 oktober van start, na het ontslag van negen hoge generaals, waaronder de op één na hoogste militaire functionaris van China, in één van de grootste openbare militaire herschikkingen in decennia.
Alle negen waren militaire leiders die Xi persoonlijk had gepromoveerd. Verschillende van hen waren begonnen in het voormalige 31e Legerkorps, een militaire eenheid in de provincie Fujian, grenzend aan Taiwan, waar Xi in het begin van zijn politieke carrière 17 jaar lang werkte.
De eenheid raakte zo nauw verbonden met Xi dat analisten haar soms Xi’s ‘familie-leger’ noemden. Sinds Xi in 2012 de leiding over de Chinese Communistische Partij overnam, heeft hij belangrijke militaire posten bezet met veteranen uit de groep, terwijl hij degenen die hij als een bedreiging beschouwde, uit de weg heeft geruimd door middel van zijn vergaande anticorruptiecampagne.
“Het heeft geen zin voor Xi Jinping zelf, die van zijn factie alleen maar steun krijgt, om leden van die factie te verwijderen,” aldus Mosher.
Ook politiek commentator Jason Ma vond deze maatregelen moeilijk te rechtvaardigen.
Hij wees op de recente val van Xi’s protégé admiraal Miao Hua, wiens lange ambtstermijn bij het 31e legerkorps samenviel met Xi’s 17 jaar in Fujian – een connectie die volgens velen heeft geleid tot Miao’s snelle promotie onder Xi.
“Geen enkele leider kan gezag uitoefenen zonder mensen die zijn persoonlijke bevelen opvolgen, en Miao was precies zo’n oude ondergeschikte die Xi’s bevelen in het leger uitvoerde,” zei Ma tijdens zijn Chinese actualiteitenprogramma op NTD, een zusterorganisatie van The Epoch Times.
Soortgelijke vragen rezen toen het regime de vacante zetels in het Centraal Comité, die waren vrijgekomen door de aanhoudende politieke reorganisatie, opnieuw invulde. Bij de bevordering van elf plaatsvervangende leden tot volwaardig lid, passeerden de commissieleden zeven plaatsvervangers die als volgende in de rij stonden – opnieuw een afwijking van de partijtraditie.
Degenen die werden overgeslagen, waren voornamelijk oude vertrouwelingen van Xi. Een prominent voorbeeld is Fang Yongxiang, afkomstig uit Fujian, die tientallen jaren in het 31e legerkorps heeft gediend en tot voor kort aan het hoofd stond van het Algemeen Bureau van de Centrale Militaire Commissie, een cruciale functie die fungeert als de ogen en oren van Xi.
De onrust in de hoogste partijgelederen kwam nog meer aan het licht na het afroepen van de aanwezigen. Bijna één op de zes functionarissen kwam niet opdagen bij de plenaire vergadering – een record dat al ongeveer een halve eeuw niet meer is geëvenaard. Naast één overleden en veertien geroyeerde leden waren er ook 26 leden en 16 niet-stemgerechtigde leden zonder opgaaf van reden afwezig bij de zitting, wat vragen opriep over hun politieke lot.
Volgens Ma is er sprake van een uitholling van Xi’s macht. In de intense politieke strijd, zei hij, staan Xi’s vertrouwde assistenten aan de verliezende kant en is hij niet langer in staat om in te grijpen.
De opkomst van een generaal
Als Xi’s autoriteit verzwakt, profiteert generaal Zhang Youxia, de eerste vicevoorzitter van de Centrale Militaire Commissie en ooit een langdurige bondgenoot van Xi, hiervan.
De vaders van Xi en Zhang vochten samen tijdens de Chinese burgeroorlog en de zonen kennen elkaar al sinds hun kindertijd. Maar insiders zeggen dat Xi en Zhang de voorbije jaren van mening verschillen over belangrijke beleidskwesties, met name over de omgang met Taiwan.
Het terugwinnen van Taiwan is al lang een doel van het Chinese regime, en Xi noemde in een televisietoespraak op 1 januari de hereniging een “historische trend” die “niemand kan tegenhouden”.
Insiders die dicht bij hoge functionarissen in het Chinese leger staan, zeggen dat Zhang een andere mening is toegedaan. Zij vertelden The Epoch Times dat Zhang tijdens meerdere interne vergaderingen bezwaar heeft gemaakt tegen een invasie van Taiwan en partijfunctionarissen heeft gewaarschuwd dat een dergelijke stap het risico met zich meebrengt dat het Amerikaanse leger en zijn bondgenoten zich ermee gaan bemoeien, waardoor China in een kostbare oorlog terechtkomt die het regime zich nauwelijks kan veroorloven en het land in chaos stort.
Xi beschouwt het verzet van Zhang als een ondermijning van het moreel van het leger, aldus een van de drie bronnen die op voorwaarde van anonimiteit met The Epoch Times spraken. Xi gaf in 2023 opdracht tot een onderzoek naar de Raketmacht en de Afdeling Materieelontwikkeling, die onder leiding stond van Zhang, aldus een van de bronnen.
Zhang sloeg terug met een personeelswisseling en door onderzoek te doen naar Xi-getrouwen zoals Miao en generaal He Weidong, die op dat moment de op een na hoogste vicevoorzitter van de Centrale Militaire Commissie was. Als een van de negen die in ongenade vielen, speelde He ooit “een sleutelrol” bij het plannen van live-vuuroefeningen rond Taiwan, nadat de toenmalige voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi (D-Calif.), in augustus 2022 het eiland had bezocht, aldus een beoordeling van het Pentagon.
Zijn vervanger, Zhang Shengmin, werd gekozen als compromis, aldus een insider.
Als hoogste militaire anticorruptiehandhaver heeft Zhang Shengmin carrière gemaakt onder begeleiding van Zhang Youxia, aldus een van de bronnen, die de eerste omschreef als een “centrist” en de veiligste keuze om beide partijen in de voortdurende politieke strijd tevreden te stellen.
Tijdens de militaire parade van het regime in september waren er aanwijzingen voor de groeiende invloed van Zhang Youxia.
Op het platform met uitzicht op het Tiananmenplein verscheen Zhang Youxia naast gepensioneerde partijoudsten, die volgens de partijhiërarchie boven zijn rang staan. Gezien de strikte protocollen van het regime, die tot in de kleinste details voor dergelijke politieke gelegenheden gelden, impliceerde deze verschijning dat de politieke status van Zhang Youxia was verhoogd, merkten verschillende analisten op.
Een andere afwijking van de norm was de keuze voor de ceremoniemeester van de parade. Traditioneel was dit een taak voor de commandant van het Centrale Theater – een generaal – maar dit jaar kwam deze rol toe aan de lager geplaatste Han Shengyan, een naaste medewerker van Zhang Youxia.
Touwtrekken
Een van de militaire bronnen zegt dat de steeds verdergaande politieke zuivering een groot deel van de Xi-kliek heeft geëlimineerd en de militaire positie van Zhang Youxia heeft versterkt, maar dat Xi nog steeds de overhand heeft in andere belangrijke staatsorganen, zoals het politieke en propaganda-apparaat.
De onenigheid werd op 9 oktober opgemerkt door de Verenigde Staten, nadat de Chinese autoriteiten de exportcontroles hadden uitgebreid en vergunningen verplicht hadden gesteld voor producten die slechts 0,1 procent Chinese zeldzame aardmetalen bevatten.
Op 12 oktober, nadat hij eerder had gedreigd een aanstaande ontmoeting met Xi af te zeggen, schreef president Donald Trump op TruthSocial: “Maak je geen zorgen over China, het komt allemaal goed!” Hij zei dat Xi “gewoon een slecht moment had”.
Minister van Financiën Scott Bessent legde later uit dat Trump van mening is dat China’s optreden met betrekking tot zeldzame aardmetalen een teken zou kunnen zijn van onenigheid binnen de gelederen – een zet die waarschijnlijk afkomstig is van Chinese hardliners “die altijd proberen de relatie te ondermijnen”.
Analist Shen Ming-Shih zegt dat het bevel wellicht afkomstig is van de Chinese leider.
“Het gaat om een machtsstrijd, een politieke berekening,” vertelde Shen, onderzoeker bij het in Taipei gevestigde Instituut voor Nationale Defensie en Veiligheidsonderzoek, aan The Epoch Times.
Om zijn macht te behouden, probeert Xi volgens hem zijn rivalen te ondermijnen en duidelijk te maken wie de baas is.
Het maakt deel uit van een politieke machtsstrijd, waarbij hardliners zoals Xi de spanningen aanwakkeren, terwijl de gematigden de plooien willen gladstrijken, aldus Shen.
Yeh Yao-yuan, voorzitter van internationale studies en politieke wetenschappen aan de Universiteit van St. Thomas, sloot zich bij deze visie aan.
Het Chinese ministerie van Handel, dat de nieuwe exportbeperkingen voor zeldzame aardmetalen heeft afgekondigd, is doorgaans gematigder dan instanties zoals het ministerie van Staatsveiligheid, een formidabele inlichtingendienst die onder direct toezicht van Xi staat. Onder leiding van de nieuwe directeur van de veiligheidsdienst, Chen Yixin, een oude vertrouweling van Xi die in 2022 aantrad, heeft de dienst zijn mandaat drastisch uitgebreid naar sociale en economische gebieden om de loyaliteit aan de partij af te dwingen.
Maar ongeacht wiens stem de maatregel vertegenwoordigt, de partij spreekt officieel met één stem en zal geen enkele verdeeldheid erkennen, zei Yeh tegen The Epoch Times.
Het tempo van de ontkoppeling
Na het vierde plenum prezen de Chinese staatsmedia de economische vooruitgang van het land, waarbij verslaggevers het officiële communiqué van de bijeenkomst prezen als het begin van een “nieuw hoofdstuk in het Chinese wonder”.
Maar bij nader inzien komt er een grimmiger beeld naar voren, zeggen analisten.
Het communiqué, dat normaal gesproken draait om ideologie en bestuur, gaf in plaats daarvan prioriteit aan zelfredzaamheid en nationale veiligheid.
In het partijdocument, waarin de economische en sociale doelstellingen voor de komende vijf jaar worden uiteengezet, wordt erkend dat er “ingrijpende en complexe” veranderingen en toenemende onzekerheid zijn. Het woord “strijd” – afkomstig uit de communistische theorie van de klassenstrijd tussen de onderdrukkers en de onderdrukten – kwam vier keer voor, wat, samen met de veelvuldige verwijzingen naar veiligheid, volgens analisten juist het tegenovergestelde lijkt aan te geven.
Bovenaan de lijst van doelstellingen staat het bereiken van technologische zelfvoorziening, waarbij de autoriteiten oproepen tot originele innovatie en “doorbraken op het gebied van kerntechnologie”. Daarnaast werd de nadruk gelegd op een robuustere binnenlandse vraag en een sterkere reële economie, gebaseerd op een grotere productiecapaciteit.
Sun Kuo-hsiang, directeur van het Instituut voor Aziatisch-Pacifische Studies aan de Nanhua Universiteit in Taiwan, zei dat de taal laat zien dat het regime een structurele verschuiving doormaakt.
Economische en technologische veiligheid vormen de basis voor nationale veiligheid; door de invoer en afhankelijkheid van buitenlandse technologie te verminderen, beschermt het regime zichzelf tegen de exportcontroles en sancties van het Westen op het gebied van hightech, zei hij.
“China bereidt zich voor op een langdurige impasse met de Verenigde Staten,” zei Sun tegen The Epoch Times.
De Chinese staatsmedia blijven lofuitingen over het leiderschap van Xi publiceren en zoals gebruikelijk hebben ambtenaren sindsdien lokale studiebijeenkomsten gehouden om de “geest” van de plenaire vergadering met lokale ambtenaren te delen, als blijk van loyaliteit aan de partij en Xi.
Volgens China-analist en Epoch Times-columnist Wang He zijn de beweringen over eenheid een dekmantel. “Achter gesloten deuren steken ze elkaar in de rug, maar in het openbaar klinken ze nog steeds met elkaar,” zei hij.
Voor sommigen in China is er ten minste één ding zeker over communistische functionarissen. “Het zijn sprinkhanen die aan hetzelfde touwtje vastzitten,” vertelde een activist aan The Epoch Times. De uitdrukking is een Chinees gezegde dat betekent dat ze in hetzelfde schuitje zitten.
Yi Ru, Yue Li en Luo Ya hebben bijgedragen aan dit artikel.
Gepubliceerd door The Epoch Times (28 oktober 2025): Behind CCP’s Closed Doors, a Weakened Xi Jinping
