Het idee van digitaal “detoxen” heeft de mainstream bereikt, waarbij welzijnsexperts en wetenschappers de aanzienlijke gezondheidsvoordelen benadrukken. Onderzoek van BMC Medicine (een medisch tijdschrift, uitgegeven door BioMed Central – BMC) suggereert dat zelfs een bescheiden vermindering van dagelijkse digitale bezigheden kan helpen om depressie klachten te verlichten, de slaapkwaliteit te verbeteren en het cortisolniveau te verlagen bij veel mensen.
Studies naar de voordelen van het verminderen of beperken van verschillende digitale gewoontes hebben de afgelopen jaren aan momentum gewonnen. Veelbelovende nieuwe resultaten van onderzoekers van de University of Applied Sciences Upper Austria tonen consequent een verband tussen minder schermtijd en een verbeterd gevoel van welzijn.
De drie weken durende analyse van BMC onder 125 studenten die hun schermtijd terugschroefden, liet verbeteringen zien in depressieve symptomen, stress, slaapkwaliteit en algeheel welzijn. Zodra de controlegroep weer terugging naar normaal digitaal gebruik, merkten onderzoekers dat de waarden van mentale gezondheidsklachten opnieuw in hetzelfde tempo begonnen te stijgen.
Te veel tijd online doorbrengen, vooral op sociale mediaplatforms, wordt al lange tijd in verband gebracht met negatieve effecten op de mentale gezondheid. Maar bewijs uit een studie van onderzoekers van drie Turkse universiteiten suggereert dat dit geldt voor alle vormen van digitale verbinding.
Onderzoek van Cureus benoemt dit als “technostress”, een negatief bijeffect dat voortkomt uit schermtijd. Voorbeelden zijn angst, prikkelbaarheid, frustratie en uitputting. Dit wordt vaak gekoppeld aan het psychologische verschijnsel “fear of missing out”, ofwel FOMO. Volgens de Turkse studie vormt het FOMO-fenomeen ook een probleem op de werkvloer, omdat het leidt tot buitensporig smartphonegebruik na werktijd.
Harmony Healthcare IT voerde een enquête uit onder meer dan 1.000 Amerikanen over smartphonegebruik en schermtijd. Daaruit bleek dat 60 procent van degenen die hun telefoongebruik willen verminderen, van plan is telefoontijd te vervangen door een andere activiteit, terwijl 57 procent van plan was “tijdverspillende” apps te verwijderen. In totaal zei 53 procent hun smartphonegebruik in 2025 te willen terugschroeven. Dat is een stijging van 33 procent ten opzichte van 2023.
De negatieve effecten van overmatig online gedrag staan buiten kijf, maar sommige experts zeggen dat minder schermtijd alleen blijvende voordelen oplevert als de bijbehorende veranderingen in levensstijl worden volgehouden.
Leren loskoppelen
“Digitaal detoxen is geen snelle oplossing. Schermgebruik is een diep ingesleten gewoonte, en blijvende verandering komt voort uit kleine, consistente aanpassingen in plaats van korte periodes van volledige onthouding”, zei neurowetenschapper en auteur Emma Louth Als tegen The Epoch Times.
Volgens Louth Als is het probleem met schermtijd niet per se het scherm zelf, maar wat het vervangt. Als digitale bezigheid echte sociale interactie of rust in de weg staat, beginnen de negatieve effecten op het mentale welzijn zichtbaar te worden.
“Schermen zijn enorm stimulerend. Ze zijn ontworpen om je betrokken te houden, omdat het brein snakt naar nieuwigheid en prikkels”, zei Louth Als. “Minder schermtijd geeft je brein de kans om te vertragen en te herstellen.”
Ze zei dat de constante druk om altijd ‘aan’ te staan betekent dat het brein nooit echt tot rust komt. Minder schermtijd geeft je geest ruimte om te ontspannen en stress te verlagen.
Psychotherapeut John McGuirk ziet hetzelfde in zijn werk met cliënten die aan digitaal detoxen doen.
“Ten eerste kan de aard van digitale betrokkenheid zelf stress veroorzaken, zoals het herhaaldelijk lezen van negatieve nieuwsartikelen of terechtkomen in online conflicten. Dit soort gebruik leidt tot stress, een sombere stemming of angst”, vertelde McGuirk aan The Epoch Times.
“Ten tweede kan de hoeveelheid digitale betrokkenheid ertoe leiden dat er nauwelijks tijd overblijft voor andere positieve activiteiten die het welzijn kunnen verbeteren.”
In zijn observaties zei McGuirk dat deze cyclus herstel van negatieve gevoelens in de weg staat.
“Daardoor stijgen de cortisolwaarden en blijven ze hoog, en dat heeft een negatief effect op hartslag, bloeddruk, stemming, enzovoort”, zei hij.
Volgens een analyse van Exploding Topics blijft de tijd die mensen online doorbrengen sinds 2013 stijgen, waarbij de totale schermtijd met bijna 8 procent is toegenomen. Amerikanen besteden gemiddeld 7 uur en 3 minuten per dag aan digitale schermen.
Een andere analyse van Exploding Topics liet zien dat Amerikaanse tieners bijna de helft van hun wakkere uren — 7 uur en 22 minuten per dag — naar schermen kijken.
“Wanneer het brein wordt overladen met meldingen of met content die tot vergelijkingen aanzet, stijgt het cortisolniveau in een toestand van hyper-arousal (een staat van verhoogde spanning en overprikkeling), totdat het zenuwstelsel de kans krijgt om tot rust te komen”, vertelde psycholoog Nick Bach aan The Epoch Times.
Volgens Bach melden cliënten die pauzes nemen van hun apparaten dat ze beter slapen, minder prikkelbaar zijn en meer mentale helderheid ervaren — en dat al binnen een paar dagen.
“Meestal raad ik mijn cliënten aan korte, dagelijkse rituelen te proberen, zoals het ‘schermloze eerste uur’ of een plek in huis die als techvrije zone wordt beschouwd. Deze kleine stappen zorgen voor een reset zonder dat iemand zich tekortgedaan voelt”, zei hij.
Volgens Blue Cross Blue Shield of Michigan wordt direct op een smartphone kijken in de ochtend geassocieerd met meer stress en angst, en met verminderde productiviteit.
McGuirk zei dat het creëren van ‘digitale engagementvensters’, zoals vijf minuten aan het einde van elk uur, een gezonde manier is om schermtijd te verminderen zonder een te ingrijpende verandering.
Hij benadrukt echter ook dat het belangrijk is om positieve alternatieven te vinden voor het voortdurend online zijn.
“Dit is cruciaal en wordt vaak over het hoofd gezien. Alleen stoppen laat een groot gat van ‘wat doe ik nu?’ over. Dit kan ertoe leiden dat de oude gewoonte terugkeert: ‘Ik heb niets te doen, dus ik ga toch online.’ Het vinden van goede alternatieven kan bestaan uit sporten, creatief bezig zijn, schrijven, mediteren, sociale contacten [in het echte leven] en naar buiten gaan in de natuur”, zei McGuirk.
Cainan Oliver, medeoprichter van wellnesscentrum Found Recovery, hanteert dezelfde aanpak bij digitaal detoxen.
“We verwijderen technologie niet. We helpen mensen die ruimte te vullen met iets echt waardevols: verbinding, beweging, kunst, tijd buiten”, vertelde Oliver aan The Epoch Times.
In zijn werk op het gebied van mentale gezondheid en verslaving heeft Oliver een patroon opgemerkt.
“Wanneer cliënten zich weer gegrond beginnen te voelen, verandert hun relatie met schermen op natuurlijke wijze”, zei hij.
Oliver gelooft dat steeds meer mensen rust beginnen te verkiezen boven constante prikkels.
“We hebben jarenlang op volle toeren gedraaid, en ons lichaam vraagt om balans”, zei hij. “Digitaal detoxen gaat niet over het afwijzen van technologie. Het gaat erom weer te leren voelen hoe je verbonden bent met het echte leven.”
Het Center for Internet & Technology Addiction meldde dat de gemiddelde smartphonegebruiker 142 keer per dag zijn telefoon bekijkt — een stijging van 12 procent ten opzichte van 2024. Het centrum merkte ook een toename van 39 procent op in ADHD-diagnoses die verband houden met “digitaal multitasken”, en gebruikers van sociale media hebben meer dan drie keer zoveel kans op depressie.
Gewoontes veranderen
Louth Als zegt dat het moeilijk is om gedragspatronen te veranderen terwijl je in dezelfde omgeving bent, omringd door dezelfde prikkels. Uiteindelijk moeten mensen nog steeds hun werkmail checken, huiswerk uploaden en talloze andere dagelijkse taken uitvoeren die schermtijd vereisen.
Ze benadrukte dat, ondanks de voordelen van een kortdurend digitaal detoxen, een eenmalige actie het brein niet “reset”.
“Mijn man en ik hebben het eerder geprobeerd, maar vielen snel terug in oude gewoontes”, zei ze.
Dat komt omdat gewoontes tijd nodig hebben om te veranderen, volgens Louth Als.
“Stel dat je digitale betrokkenheid een week of twee volledig elimineert. En daarna herintroduceer je schermen. Je houdt het misschien nog een week of zo vol, maar uiteindelijk kom je terug op hetzelfde gebruik. Waarom? Omdat je diep ingesleten neurale circuits hebt die het belonend vinden om met schermen om te gaan”, legde ze uit.
Louth Als zei dat echte verandering voortkomt uit het herstructureren van dagelijkse routines over weken of maanden.
Hier komen strategieën voor dagelijkse digitale reductie in beeld. Het brein resetten in een retreatomgeving is een uitstekende manier om van “mentale rommel en fysieke spanning” af te komen, aldus Bach. Kleine dagelijkse aanpassingen kunnen echter helpen om een beter evenwicht te creëren tussen mentale gezondheid in de digitale en fysieke wereld.
McGuirk gaf een voorbeeld: “Stel vaste tijden in waarop digitale betrokkenheid niet is toegestaan, zoals geen schermgebruik na 22.00 uur.”
“Ik moedig mensen aan om naar hun hele dag te kijken en te ontdekken waar schermen de overhand nemen. Zodra je die patronen ziet, kun je ze vervangen door iets betekenisvollers”, zei Louth Als.
Op kantoor raadt ze aan om e-mailmeldingen uit te schakelen en alleen je e-mails te bekijken wanneer je klaar bent om te antwoorden.
“Anders veroorzaken ze stress”, zei ze. “Wanneer je een e-mail leest maar niet meteen beantwoordt, gebruikt je brein energie om eraan te denken en later te reageren. Te veel van dit soort kleine taken veroorzaken stress.”
McGuirk zei: “Ik doe regelmatig digitale detoxen en beperk mijn digitale betrokkenheid. … Ik ben veel gelukkiger wanneer mijn digitale betrokkenheid zowel kwantitatief wordt verminderd als kwalitatief wordt verbeterd.”
Bach neemt ook elk kwartaal een 48 uur durende pauze van alle apparaten, waardoor hij terugkomt met het gevoel “gegrond te zijn en klaar om diepgaand contact te maken met anderen en mezelf.”
Oliver zei: “Wanneer ik minder kijk op mijn telefoon , merk ik hoe stil het leven eigenlijk is. Mijn gedachten worden helder en ik begin weer aandacht te schenken aan de wereld om me heen.”
Gepubliceerd door The Epoch Times (16 november 2025): Inside the Growing Trend of Digital Detoxing
