Tuesday, 05 Mar 2024
Een detail van "Landschap met Hagar en de engel", 1646, door Claude Lorrain. National Gallery, Londen. (Publiek domein)

Een Fransman, een Italiaans landschap en een Engelse tuin

De landschapsschilderijen van Claude Lorrain leidden tot het ontstaan van de Engelse tuinstijl.

De 17e-eeuwse kunstenaar Claude Lorrain (circa 1604-1682) wordt beschouwd als de vader van de Europese landschapsschilderkunst. Het transcendente vermogen van de kunstenaar om naturalistische details vast te leggen – in het bijzonder licht – maakt zijn werk bijzonder. Claude’s verzamelaars werden zeer gewaardeerd door zijn tijdgenoten en creëerden echte landschappen geïnspireerd door zijn werk.

Prachtige schilderijen zoals “Landschap met Hagar en de engel” leidden tot het ontstaan van een tuinesthetiek die typisch Engels is en invloedrijk over de hele wereld.

Het Romeinse platteland bestuderen

Een tekening van de landschapschilder Claude Lorrain door Laederick en ingegraveerd door Leclerc. (Publiek domein)

Claude Gellée werd geboren in een dorpje in het Franse noordoostelijke hertogdom Lotharingen. In de Engelstalige wereld wordt hij gewoon Claude genoemd. In zijn vroege tienerjaren reisde hij voor het eerst naar Italië en in 1628 vestigde hij zich definitief in Rome.

Wat hij aanvankelijk miste aan formele scholing en training werd gecompenseerd door aangeboren talent in overvloed. De stad stond bekend om haar levendige kunstgemeenschap, bestaande uit zowel Italiaanse als buitenlandse kunstenaars. Claude studeerde onder de landschapsarchitect en illusionistische architect Agostino Tassi. Daarnaast werd hij geïnspireerd door de harmonieuze klassieke vergezichten in werken van de Bolognese barokschilders Annibale Carracci en Domenichino en werd hij beïnvloed door noordelijke kunstenaars die gespecialiseerd waren in landschappen, zoals Adam Elsheimer.

Claude’s kenmerkende stijl en artistieke vaardigheden brachten hem succes aan het begin van de jaren 1630. Hij verwierf belangrijke lokale en buitenlandse opdrachtgevers, waaronder paus Urbanus VIII, een aantal kardinalen, koning Filips IV van Spanje en Franse grootheden. Prominente latere verzamelaars waren Britse aristocraten die de volgende twee eeuwen de Grand Tour door Europa maakten. Enthousiast kochten ze veel van zijn schilderijen en tekeningen en brachten ze mee naar Groot-Brittannië. Sommige van deze werken bevinden zich nog steeds in privécollecties, vooral in grote landhuizen, terwijl andere later werden nagelaten aan openbare instellingen. Britse kunstenaars uit de 18e en 19e eeuw die schatplichtig waren aan het werk van Claude waren onder andere Thomas Gainsborough, J.M.W. Turner en John Constable.

Landschappen van Claude communiceren op meesterlijke wijze de kleur en het licht van een omgeving, inclusief het distilleren van een specifieke tijd van de dag en atmosferische omstandigheden. Het werk van de kunstenaar wordt gekenmerkt door een lyriek die een ideaal landschap oproept dat natuurlijk, maar toch geordend is. Veel van zijn werk laat geünificeerde buitenscènes zien.

Als hij figuren liet zien, waren ze meestal klein en harmonieus in hun omgeving. Ondanks zijn gebrek aan vroege scholing leerde Claude als opkomend kunstenaar over een reeks mythologische, literaire en bijbelse verhalen om werken met een dergelijke inhoud te kunnen schilderen. In die tijd werden kunstwerken met deze onderwerpen als prestigieuzer beschouwd dan louter landschapsschilderijen.

‘Landschap met Hagar en de engel’

“Landschap met Hagar en de engel”, 1646, door Claude Lorrain. Olieverf op doek; 20 1/2 inch bij 16 1/2 inch. National Gallery, Londen. (Publiek domein)

“Landschap met Hagar en de engel” verbeeldt een verhaal uit het boek Genesis uit het Oude Testament. In het bijbelverhaal baart Hagar, een Egyptische dienstmeid, het kind van Abraham. Ze maakt ruzie met zijn kinderloze vrouw Sarah en vlucht de woestijn in. Als ze geen water meer heeft, legt ze haar zoon Ismaël onder een struik en bidt om Gods redding. Dan verschijnt er een engel. Hij geeft Hagar water en moedigt haar aan om terug te keren naar Sarah en Abraham, want God heeft beloofd dat Ismaël een groot leider zal worden.

Dit doek uit 1646 werd gemaakt op het hoogtepunt van Claude’s carrière. Het is een van de vele schilderijen die hij maakte van het verhaal van Hagar. Dit verhaal was ook een populair onderwerp in de Nederlandse kunst van de 17e eeuw, vooral bij Rembrandt en zijn volgelingen. Interessant is dat hun visuele versies zich richten op figuratie, waarbij Hagar en de engel meestal worden afgebeeld als het dominante aspect van het werk en het landschap van minder belang is.

In Claude’s “Landschap met Hagar en de engel” eist het landschap de meeste aandacht op. Hoewel het verhaal van Hagar zich afspeelt in de woestijn, toont Claude een schilderachtige, groene visie van het Romeinse platteland, verzacht door wazig zonlicht. Hij distilleert de essentie van het verhaal: Er is een waterbron in de vorm van een rivier; de engel wijst naar een dorp in de verte om Hagar aan te moedigen terug te keren; met de andere hand van de engel wijst hij naar Hagar om Gods belofte over te brengen.

De laatste privé-eigenaar van dit schilderij was de Britse verzamelaar Sir George Beaumont. Er wordt aangenomen dat het een van zijn favoriete werken was, want er wordt gezegd dat hij het meenam als hij op reis ging. In 1826 schonk hij zijn kunstcollectie aan de National Gallery in Londen, maar hij vroeg om dit schilderij tot aan zijn dood te mogen houden. Uit documentatie blijkt ook dat “Landschap met Hagar en de Engel” erg werd bewonderd door Constable, voor wie Beaumont een mecenas was.

Beïnvloeding van de Engelse esthetiek

De in de 18e eeuw aangelegde Stowe Landscape Gardens, die het Stowe House in Buckinghamshire omringen, zijn het belangrijkste voorbeeld van de Engelse tuinstijl. (Samuel Hoi-Ming Chung/Shutterstock)

In Engeland begon in de 18e eeuw een esthetische revolte tegen de heersende smaak voor strak geometrische tuinen. Voorstanders wilden een natuurlijke, informele tuin ontwikkelen die meer parkachtig was. Inspiratie kwam uit de klassieke literatuur, samen met beelden van het Romeinse platteland, vooral zoals te zien in de werken van Claude.

In een televisieprogramma uit 2019, getiteld “Fifty Shades of Green”, noemde de gevierde Britse tuinman Alan Titchmarsh landschappen van Claude in de National Gallery, waaronder “Landschap met Hagar en de engel”, als een van zijn favoriete tuinen in Groot-Brittannië. Hij merkte op dat Claude weliswaar Italiaanse landschappen schilderde, maar dat de afbeeldingen sterk leken op beroemde Britse tuinen die vandaag de dag nog steeds bestaan en alom geliefd zijn.

In de show bespreekt Titchmarsh met een curator dat toen aristocraten die de Grand Tour maakten naar huis terugkeerden met schilderijen van Claude voor aan hun muren te hangen, ze geïnspireerd werden om hun formele gestructureerde tuinen te vervangen door een meer pastorale, geïdealiseerde tuinarchitectuur. Hij wijst naar Stowe in Buckinghamshire, naast andere beroemde tuinen, als de belichaming van een schilderij van Claude dat doelbewust tot leven werd gebracht. Het blijvende belang van “Landschap met Hagar en de engel” wordt dus bewaard door zowel de National Gallery als de heilige grond van de Britse parken en tuinen over de hele wereld die hun voorbeeld nemen aan de Engelse stijltuin.

Gepubliceerd door The Epoch Times (27 november 2023): A Frenchman, an Italian landscape and an English garden

Hoe u ons kunt helpen om u op de hoogte te blijven houden

Epoch Times is een onafhankelijke nieuwsorganisatie die niet beïnvloed wordt door een regering, bedrijf of politieke partij. Vanaf de oprichting is Epoch Times geconfronteerd met pogingen om de waarheid te onderdrukken – vooral door de Chinese Communistische Partij. Maar we zullen niet buigen. De Nederlandstalige editie van Epoch Times biedt op dit moment geen betalende abonnementen aan en aanvaardt op dit moment geen donaties. U kan echter wel bijdragen aan de verdere groei van onze publicatie door onze artikelen te liken en te her-posten op sociale media en door uw familie, vrienden en collega’s over Epoch Times te vertellen. Deze dingen zijn echt waardevol voor ons.