Laten we beginnen met het fundamentele idee dat deugden het best aangeleerd kunnen worden door het goede voorbeeld te geven.
We kunnen karaktereigenschappen als moed, vriendelijkheid en verantwoordelijkheid wel uit de doeken doen aan jongeren, maar als ze die definities niet in de praktijk zien, hebben de woorden weinig betekenis. William Bennett, voormalig minister van Onderwijs van de VS, beschreef deze ongelijkheid als “de zinloosheid van voorschriften als er geen voorbeeld is”. Vervolgens vertelt hij over dit droevig ironische voorval: “Ik ben meer dan eens op scholen geweest waar ze een ‘deugd van de week’ onderwezen.
“Op één van die scholen was de deugd van de week eerlijkheid. Er was een toets over eerlijkheid en de lerares vertelde me dat ze een tweede toets had moeten maken omdat ze zoveel leerlingen had betrapt op spieken bij de eerste toets.”
In de natuurlijke orde der dingen zijn de ouders de eersten die Bennetts voorschrift met een voorbeeld verbinden. Het gedrag van vader en moeder versterkt of verloochent de morele leer. Leraren, coaches, leiders van de jeugdbeweging, familieleden en vrienden – ze kunnen voor jongeren ook allemaal een voorbeeld worden van een goed karakter.
Samen met deze mentoren zijn er honderden, zelfs duizenden andere, die stilletjes wachten op de aanraking van een kind om hun deugdlessen aan te bieden. Dit zijn de boeken, de werken van fantasierijke literatuur, die ook bloed en adem kunnen geven aan leefregels.
Een overvloed aan rijkdom
Onlangs stuitte ik in de universiteitsbibliotheek bij mij in de buurt op de “Norton Anthology of Children’s Literature: The Traditions in English”. Dit boek van iets meer dan 3000 flinterdunne pagina’s is op zijn zachtst gezegd stevig. Hier vindt de bezoeker sprookjes en fabels, inleidingen en voorleesboekjes, poëzie, korte verhalen en verschillende complete werken, waaronder “Roll of Thunder, Hear My Cry” van Mildred Taylor en “A Child’s Garden of Verses” van Robert Louis Stevenson. Inleidingen bij elk deel bieden historische inhoud en kritische analyse.
Een van deze selecties komt uit Sarah Fieldings verhaal uit 1749, “The Governess; of, Little Female Academy”, dat “het eerste avondvullende verhaal is dat speciaal is geschreven voor het vermaak van meisjes”. De Norton editor vertelt ons dat Fielding duidelijk maakt dat het haar bedoeling is om een boek voor meisjes te schrijven om hen aan te moedigen geluk te vinden door middel van deugden. Het verhaal, voegt de commentator eraan toe, is geschreven voor meisjes over vrouwelijke vriendschap, gemeenschapszin, morele ontwikkeling en zelfrespect.
Deze Norton bloemlezing belicht twee aspecten van de jeugdliteratuur. Ten eerste herinnert de enorme omvang van dit opus ons aan de enorme voorraad goede boeken die beschikbaar zijn voor onze kinderen en adolescenten. Ten tweede maken Fieldings inleidende opmerkingen bij “De gouvernante” duidelijk dat deze goede boeken eersteklas lessen in ethiek en moraal geven aan jongeren en eigenlijk aan lezers van alle leeftijden.
Hoe het werkt
Kinderrijmpjes, hoe onzinnig ook, scheppen een band van vertrouwen en intimiteit tussen de voorlezer en de peuter. Van daaruit stapt het kind over op fabels, sprookjes en prentenboeken, die allemaal een leven lang deugden kunnen overbrengen. Een prachtig voorbeeld is dat van een arm meisje uit Tennessee dat Watty Pipers “The Little Engine That Could” koesterde. De rest van haar leven, wanneer zij, Dolly Parton, nerveus werd voor een podiumoptreden, ging ze in de coulissen staan en reciteerde de mantra van dat boek: “Ik denk dat ik het kan. Ik denk dat ik het kan.”
Van daaruit is het maar een hink-stap-sprong naar klassiekers voor adolescenten en tieners, zoals “The Railway Children” van Edith Nesbit, “Hatchet” van Gary Paulsen, “Redwall” van Brian Jacques en “Little Women” van Louisa May Alcott. In de jaren dat ik literatuurseminars gaf aan thuisleerlingen, verloor ik het aantal middelbare schoolmeisjes uit het oog die, in de klas of in het voorbijgaan, hun liefde deelden voor de romans van Jane Austen of de boeken van “Anne of Green Gable” en over de manieren waarop deze boeken hun kijk op de wereld hadden beïnvloed.
Ouders hebben veel hulp als het gaat om het kiezen van goede boeken voor hun kinderen. Jaren geleden, toen ik op zoek was naar leesmateriaal voor mijn eigen kinderen, was “Books Children Love” van Elizabeth Wilson mijn gids bij uitstek. In haar inleiding schrijft Wilson over de vele voordelen die lezen met zich meebrengt en voegt daar deze cruciale opmerking aan toe: “Van nog groter belang zijn de morele en ethische (en vaak spirituele) waarden die door boeken worden overgebracht. Wanneer een kind zich identificeert met een echt of fictief personage dat moed, geloof, eerlijkheid, vastberadenheid, vriendelijkheid of een van de andere kwaliteiten laat zien die zo belangrijk zijn om te koesteren in het karakter van een kind, worden al deze waarden versterkt in het bewustzijn van het kind.”
Ouders en leerkrachten die hulp zoeken bij het selecteren van boeken die gebaseerd zijn op waarden, kunnen Wilsons inventaris raadplegen, of andere gidsen zoals Gladys Hunts bijgewerkte “Honing voor het hart van een kind” en zijn metgezel, “Honing voor het hart van een tiener.”
Een stempel op hart en karakter
Wilson ziet literatuur als een manier waarop morele waarden versterkt kunnen worden in het bewustzijn van het kind. Soms kan een verhaal of serie deze kracht op buitengewone manieren laten zien.
In de lente van 2024 studeerde Magdalen Fitzpatrick af aan een katholieke privéschool. Daarna nam ze een tussenjaar om te helpen bij het lesgeven aan kinderen op de basisschool voordat ze deze herfst naar de universiteit ging. We ontmoetten elkaar toen ze als vrijwilliger werkte aan het samenstellen van een privébibliotheek voor thuisscholieren en anderen. Ze was daar, zoals ze zei: “Omdat ik van bibliotheken houd.”
Tijdens ons gesprek legde Magdalen uit dat haar vader, vanwege haar jongere broertjes en zusjes, de boeken van “Het Kleine Huis op de Prairie” zes keer had voorgelezen aan het gezin en nu bezig was met de zevende – voorlezingen die ze overigens beschreef als “fascinerend en opwindend”.
Ondanks al haar andere lectuur blijven deze boeken over het prairieleven haar favoriet. Op de tweede plaats komt Tolkiens driedelige “Lord of the Rings”, dat haar vader meer dan eens aan de familie heeft voorgelezen.
Hoewel het onmogelijk is om de invloed van deze specifieke boeken op Magdalens hart en karakter kwantitatief te meten, kan zeker gezegd worden dat de afdruk die ze hebben achtergelaten aanzienlijk en onuitwisbaar is. Combineer de avonturen van de familie Ingalls met die van Frodo Baggins, Samwise Gamgee, Galadriel, Eowyn en anderen en je hebt niet alleen geweldig vermaak gekregen, maar ook een levenslange opvoeding in karakter.
Oefenen voor het echte leven
Op 29 juni 1777 nam John Adams, ondanks zijn zorgen over de oorlog met Groot-Brittannië, de tijd om een brief aan zijn vrouw Abigail te schrijven, waarvan een deel over de opvoeding van hun oudste zoon ging. “Ik maak me geen zorgen over zijn leervermogen. Met zijn capaciteiten en mogelijkheden kan hij niet anders dan kennis vergaren. Maar laat hem weten dat de morele gevoelens van zijn hart belangrijker zijn dan het meubilair van zijn hoofd. Laat hem er zeker van zijn dat hij de grote Deugden van Matigheid, Rechtvaardigheid, Grootmoedigheid, Eer en Vrijgevigheid bezit, en met deze toegevoegd aan zijn Eigenschappen kan hij niet falen om een wijs en groot Man te worden.”
Alle ouders erkennen dat het belangrijk is om kinderen te voorzien van de basisbeginselen van het verstand: leren lezen en het bestuderen van onderwerpen als geschiedenis, wetenschap en wiskunde. Toch herinnert Adams Abigail, en nu de rest van ons, aan het grotere belang van het verwerven van deugd door opvoeding.
De beste jeugdliteratuur biedt deze mogelijkheid. Net zoals academici een soort fitnessruimte zijn voor het verstand, kunnen sprookjes, verhalen, poëzie en meer een oefenveld zijn voor de morele gevoelens van het hart. Een jong iemand kan vanuit zijn luie stoel boeken als “De kronieken van Narnia”, “Schateiland”, “Charlotte’s Web” en nog veel meer horen of lezen en zonder het te weten getraind worden om de echte morele beproevingen te doorstaan die de wereld ooit op hen zal loslaten.
Origineel gepubliceerd op The Epoch Times (31 maart 2025): Educating the Heart: Stories Can Inspire Virtue in Our Children
