De Europese Commissie presenteert haar nieuwe Europese Democratie Schild (European Democracy Shield), dat volgens haar “manipulatie en desinformatie moet tegengaan” en de democratische weerbaarheid moet versterken met een “brede maatschappelijke aanpak”.
Critici waarschuwen echter dat door de controle over het narratief in Brussel te centraliseren, de EU het risico loopt de persvrijheid uit te besteden aan door de overheid gefinancierde instanties en de democratische discussie te transformeren in een beheerd informatiesysteem.
Op 11 november onthulde de EU wat zij omschreef als “een reeks concrete maatregelen om sterke en veerkrachtige democratieën in de 27 lidstaten te versterken, beschermen en stimuleren”.
Voorstanders beweren dat het Europese Democratie Schild noodzakelijk is tegen buitenlandse kwaadaardige invloeden, en een langverwachte reactie op Rusland en andere autoritaire regimes.
Het Schild
De EU stelt dat “autoritaire regimes proberen verdeeldheid te exploiteren, wantrouwen te zaaien en democratische actoren zoals vrije media en het maatschappelijk middenveld te beperken.”
Henna Virkkunen, uitvoerend vicevoorzitter van de Europese Commissie voor Technologische Soevereiniteit, Veiligheid en Democratie, zei dat het Schild zal werken om “desinformatie te demonetiseren door advertentie-inkomsten te verwijderen die valse inhoud belonen”.
Ze voegde eraan toe dat “een pan-Europese, onafhankelijke analysetoegang” cruciaal is voor het verdedigen van de integriteit van informatie.
Digitale transformatie heeft nieuwe mogelijkheden voor expressie geopend, maar ook “nieuwe kwetsbaarheden”, zei EU-commissaris voor Democratie, Justitie, de Rechtsstaat en Consumentenbescherming Michael McGrath.
“Desinformatie, algoritmische manipulatie, financiële druk op media, en AI-tools bedreigen nu onze democratische manier van zijn”, voegde hij eraan toe.
Het Schild vergroot ook de mogelijkheid van de EU om druk uit te oefenen op online platforms, via de al afgedwongen Digital Services Act (DSA), om berichten die onder die definities vallen te verwijderen.
Een deel van het plan verdiept ook de rol van de EU in verkiezings- en mediamonitoring en introduceert een gecoördineerd crisisresponsmechanisme om “de integriteit van de informatiesfeer” te waarborgen.
Om dit te ondersteunen, zal een nieuw opgericht Europees netwerk van fact-checkers in alle EU-talen opereren. Het Europese Digitale Media Observatorium zal tegelijkertijd zijn werk verbreden met het analyseren van verkiezingsverhalen en mediatrends.
‘Welke pers kan onafhankelijk zijn na miljoenen te hebben ontvangen?’
De drijvende kracht van het politieke establishment met het Democratie Schild is “angst”, vertelde Antonio Tanger Correa, vice-voorzitter van de groep Patriots for Europe en coördinator van de groep in de EDS-commissie, aan The Epoch Times.
De groep Patriots for Europe is een conservatieve alliantie en de derde grootste groep in het Europees Parlement.
Correa erkende dat er “wat desinformatie” en “nepnieuws op sociale media” is, maar zei dat er bezorgdheid is in Brussel over het verliezen van de controle over het narratief aan media-uitgaven die ze niet subsidiëren.
“Ik bedoel, welke pers kan onafhankelijk zijn na miljoenen te hebben ontvangen?” vroeg hij zich af.
“Natuurlijk weten we wat ze proberen te doen, maar ze verliezen terrein,” voegde hij eraan toe.
Sommige nieuwsmedia blijven groeien omdat “ze mensen niet misleiden. … Het zijn echt goede mensen, en dáár zijn ze bang voor,” zei Correa, die ook vicevoorzitter is van Chega, de op één na grootste politieke partij van Portugal.
‘Staatsgeleide grenzen’
Zo’n “uitbreiding van institutionele bevoegdheden roept serieuze zorgen op over institutionele overschrijding en de aantasting van pluralisme,” zei Adina Portaru, senior juridisch adviseur voor Europa bij ADF International in Brussel, een in de VS gevestigde geloofsgebonden juridische organisatie.
Het voorstel van de Commissie breidt de macht van de EU merkbaar uit om “publieke narratieven en online informatiestromen te vormen, te overzien en in te grijpen, gepresenteerd als een verdediging van de democratie,” zei ze in een verklaring die per e-mail naar The Epoch Times werd gestuurd.
Onder deze vlag, voegde Portaru toe, is de Commissie “effectief zichzelf aan het uitrusten met brede nieuwe instrumenten voor het beïnvloeden van spraak, het reguleren van technologische ecosystemen, en het sturen van publieke debatten”.
“Deze onderling verbonden regimes zullen fundamentele vrijheden ondermijnen door staatsgeleide grenzen op politieke expressie te normaliseren en afwijking te behandelen als een reguleringsrisico in plaats van een democratische noodzaak”, zei ze.
Tegengas vanuit de VS
De Amerikaanse advocaat Preston Byrne vertelde The Epoch Times dat hij van mening is dat de EU-wetten de vrijheid van meningsuiting onderdrukken.
“Het EU Democratie Schild zal het Eerste Amendement van Amerikaanse burgers en bedrijven online schenden”, zei hij in een e-mail.
Byrne heeft samengewerkt met Amerikaanse bedrijven die brieven hebben ontvangen van Ofcom, de Britse toezichthouder die verantwoordelijk is voor de handhaving van de Online Safety Act (OSA).
De OSA heeft toezichthouders al uitgebreide bevoegdheden gegeven om platforms te dwingen schadelijke inhoud te verwijderen, terwijl de EU een vergelijkbaar model op continentale schaal nastreeft met de DSA.
De regering-Trump heeft aangegeven dat de aanpak van Brussel om online spraak te reguleren “onverenigbaar” is met de traditie van vrijheid van meningsuiting in Amerika.
“Ik ben er zeker van dat ze honderden miljoenen dollars zullen investeren, net zoals Ofcom honderden miljoenen dollars heeft geïnvesteerd in de handhaving van de Online Safety Act”, zei Byrne.
Hij gelooft dat hij het Democratie Schild kan stoppen “aan de Amerikaanse kust voor een kostprijs van nul dollar”.
Byrne zei dat een wetsvoorstel dat hij aan de wetgevers van New Hampshire heeft aangeboden kan dienen als een “sjabloon voor een Amerikaanse tegenaanval tegen wereldwijde censuur, als het voor federaal gebruik wordt aangepast”.
“Als de GRANITE Act die we momenteel op staatsniveau uitrollen, federaal wordt aangenomen en in werking wordt gesteld, kunnen we zware financiële sancties opleggen aan Europese regeringen als ze proberen de Verenigde Staten met het Schild te bereiken. Er zijn nog geen aanwijzingen dat er federale actie zal komen, maar ik ben optimistisch dat staatsactie dit zal aanmoedigen”, zei hij.
Financiering
Veel van de beleidsinput voor het Schild komt van NGO’s die sterk afhankelijk zijn van financiële steun van de EU.
Bijvoorbeeld, het Media Freedom Rapid Response-consortium zei dat het de focus van het Schild op vrije en onafhankelijke media, het bestrijden van desinformatie en “gezondere informatie-ecosystemen” verwelkomt om Europese waarden en veiligheid te beschermen. Het wordt mede gefinancierd door de EU.
In april drong Transparency International EU er bij de EU op aan het Schild te gebruiken om Europa te beschermen tegen “Rusland en de regering-Trump — en interne krachten die proberen democratische principes af te breken”. Het wordt gefinancierd door de EU.
De Democracy for Transition Coalition, een groep organisaties die zich bezighoudt met democratische en milieukwesties en co-gecoördineerd wordt door het Europees Milieu Bureau (EEB), beweerde in mei dat waarborgen binnen het Schild moeten worden gegarandeerd, maar “beschermende maatregelen zijn niet genoeg”. Het EEB zelf zegt dat het gefinancierd wordt door de Europese Unie.
Fact-Checkers
De EU heeft aangekondigd dat er een “onafhankelijk Europees Netwerk van Fact-Checkers” zal worden opgezet om de capaciteit voor fact-checking in alle officiële EU-talen te vergroten.
De exacte organisaties die het netwerk zullen vormen of leiden zijn nog niet publiekelijk bekendgemaakt.
In 2022 en 2023 schreven door de EU gefinancierde fact-checking organisaties het regelboek voor wat telt als onafhankelijke fact-checking journalistiek, dat nu klaar is om te worden gehandhaafd in de Europese informatiesfeer.
Onder het Europese Fact-Checking Standards Project werkte AFP Fact Check, dat door AllSides als links georiënteerd wordt beschouwd, samen met Correctiv.org in Duitsland en Maldita.es in Spanje, die beiden de theorie van het COVID-lablek als een “hoax” hadden bestempeld.
‘Influencernetwerk’
“Dit creëert een systeem waarin de EU bepaalt wie als geloofwaardig wordt beschouwd en welke informatie gewenst is”, vertelde de Duitse politica Christine Anderson, een lid van het Europees Parlement voor de conservatieve Alternative für Deutschland-partij, per e-mail aan The Epoch Times.
“EU-instellingen mogen dit niet doen, omdat zo’n gecontroleerde publieke sfeer in strijd is met een pluralistische samenleving. Ik vind het volkomen onbegrijpelijk hoe de Commissie überhaupt op het idee is gekomen om een influencernetwerk op te zetten om haar eigen verhalen te verspreiden”, zei ze.
Ze voegde eraan toe dat een burgermaatschappij “betaald door politici niet langer onafhankelijk politieke macht kan controleren; dit doet meer denken aan China dan aan een liberale democratie”.
“De democratie heeft geen gesubsidieerde bewakers nodig, maar goed geïnformeerde burgers. Wie de democratie wil beschermen tegen kritiek en afwijkende narratieven, maakt haar juist zwakker”, zei Anderson.
‘Online manipulatietechnieken’
The Epoch Times vroeg de Europese Commissie welk democratisch toezicht zou voorkomen dat het monitoringcentrum zijn bevoegdheden uitbreidt tot het algemeen controleren van politieke uitingen.
En ook, als NGO-adviseurs EU-financiering ontvangen, hoe kan de Commissie dan zorgen voor een ideologische balans en de inclusie van critici in het kader?
Een woordvoerster van de EU-commissie vertelde The Epoch Times per e-mail dat “het versterken van de integriteit van de informatieruimte cruciaal is voor het ondersteunen van rechten zoals vrijheid van meningsuiting”.
Ze benadrukte dat burgers “toegang moeten hebben tot en moeten kunnen deelnemen aan een betrouwbare en eerlijke informatiesfeer — vrij van inmenging”.
“Mensen, politieke, mediagerelateerde of andere actoren hebben het recht zich vrijelijk uit te drukken, ook op manieren die sommigen als schokkend of storend kunnen ervaren”, voegde ze eraan toe.
Ze merkte op dat er tegelijkertijd een “toename van online manipulatietechnieken” is geweest, waaronder de “onechte” inzet van bots of nepaccounts, websites die zijn ontworpen om officiële bronnen na te bootsen, evenals deepfakes en de kunstmatige versterking van inhoud.
“Hier ligt de focus, op georganiseerde campagnes waarbij vijandige actoren proberen informatie te manipuleren en de opvattingen van mensen te beïnvloeden om in te grijpen in de democratische sfeer en processen in de EU en haar buurlanden”, voegde ze eraan toe.
Het Media Freedom Rapid Response-consortium, Transparency International EU en het Europees Milieu Bureau (EEB) hebben niet gereageerd op het verzoek om commentaar van The Epoch Times.
Gepubliceerd door The Epoch Times (29 november 2025): EU’s New ‘Democracy Shield’ Prompts Free Speech Concerns
