Dit is deel 4 van “De wijsheid van onze lichaamsorganen”.
De traditionele Chinese geneeskunde beschouwt de vijf organen van het lichaam als meer dan alleen fysiologische structuren: ze worden gezien als onderling verbonden systemen die verband houden met de geest. Elk orgaan komt ook overeen met een specifieke emotie: vreugde, zorgen, verdriet, woede of angst.
Ten tijde van de Ming-dynastie had een edelman, die bekend stond om zijn opvliegende karakter, last van een ernstige oogziekte. Hij keek voortdurend in de spiegel, ongeduldig op zoek naar een remedie, maar de vele behandelingen brachten hem geen verlichting.
Uiteindelijk onderzocht Yang Benheng, een beroemde arts, hem en zei: “Uw oogaandoening had genezen kunnen worden, maar omdat u zo lang medicijnen gebruikt hebt, heeft de giftige invloed nu uw linkerbeen aangetast. Het zal niet lang duren voordat daar symptomen zullen optreden.”
Toen de edelman dit hoorde, werd hij verdrietig en begon hij dag en nacht aan zijn been te voelen en het te controleren. Na verloop van tijd herstelde niet alleen de voorspelde beenblessure, maar ook zijn ogen.
Het verhaal van de edelman staat in Yunzhai Manlu, een bekend boek uit de Ming-dynastie dat is samengesteld door Huang Xuehai. Het staat bekend om zijn gedetailleerde beschrijvingen van klassieke interpretaties, historische anekdotes en medische observaties. Het wordt door wetenschappers gewaardeerd vanwege zijn betrouwbaarheid en inzicht in het culturele en intellectuele leven tijdens de Ming-periode.
Volgens de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) is de lever fysiek verantwoordelijk voor het opslaan en reguleren van bloed en energiestromen, en mentaal verbonden met woede. Daarom werd de edelman aanvankelijk niet beter. Waarom woede verband houdt met oogziekten, leggen we later uit.
Regulerend centrum
In de westerse geneeskunde wordt de lever gezien als de chemische fabriek van het lichaam. Het is de grootste spijsverteringsklier en zorgt voor de stofwisseling, ontgifting en de aanmaak van stollingsfactoren. In de traditionele Chinese geneeskunde is de ‘lever’ echter meer dan alleen een orgaan – het is een totaalconcept.
De belangrijkste taak van de lever is om de vitale energie (qi) vlot door het lichaam te laten stromen. Haar reinigende en ontgiftende functies helpen het evenwicht in de spijsvertering, het metabolisme en emotionele processen te behouden, waardoor de lever het regulerende centrum van het lichaam is. Als de lever niet geblokkeerd is, voelen mensen zich meestal vrij van zorgen en ontspannen.
De lever slaat ook bloed op en reguleert de bloedtoevoer. Tijdens rust keert het bloed terug naar de lever; tijdens activiteit geeft de lever bloed af aan het hele lichaam.
TCM koppelt de lever aan het gevoel van boosheid. In de Yellow Emperor’s Inner Classic staat: “Mensen met een leverziekte zijn snel boos”, wat betekent dat mensen met leverproblemen sneller geïrriteerd kunnen raken. Omgekeerd zijn mensen die vaak boos zijn, vatbaarder voor leverproblemen.
Het element dat groeit
In de theorie van de vijf elementen van TCM wordt de lever gekoppeld aan het element hout en komt het overeen met de lente.
Hout staat voor groei, expansie en flexibiliteit, zoals een boom die in de lente uitloopt. Op dezelfde manier zorgt de lever ervoor dat de stroom van qi en bloed vlot en onbelemmerd verloopt, waardoor de dynamische functies van het lichaam worden ondersteund, net zoals boomtakken zich in alle richtingen uitstrekken.
De zin “hout heeft voeding nodig” gaat over hoe een levende boom water, zonlicht en voedingsstoffen nodig heeft om te groeien. Net zo heeft de lever genoeg bloed en energie nodig om zijn werk te doen, zoals het regelen van emoties, de bloedsomloop en de spijsvertering. Als er niet genoeg voeding is, raakt de leverfunctie uit balans, wat kan leiden tot stagnatie, prikkelbaarheid of andere lichamelijke klachten.
In de vijf-elementencyclus kan metaal – dat te maken heeft met verdriet of rouw – hout overwinnen, net zoals een bijl een boom omhakt. In het voorbeeld uit de Ming-dynastie legde Yang aan de argwanende edelman uit: “Je bent van nature opvliegend en elke dag barstte je woede los vanwege je oogaandoening. Dit deed je levervuur stijgen, wat je toestand alleen maar erger maakte. Daarom heb ik je aandacht bewust verlegd naar angst en verdriet over je been, waardoor je woede kalmeerde.“
In de TCM loopt de meridiaan van de lever – een energiebaan die door het lichaam loopt – door de ogen. Als iemand boos is, raakt de leverenergie geblokkeerd, waardoor ”levervuur” of interne hitte ontstaat. Door stijgende hitte kunnen de ogen ontsteken, wat leidt tot roodheid, pijn of problemen met het zicht.
Door de emoties van de patiënt te veranderen van boosheid naar bezorgdheid, wist de dokter slim zijn levervuur te verminderen. Zonder die opwellende hitte ging de ontsteking weg en werd het oog van de edelman langzaam beter.
Het TCM-principe dat “de lever uitmondt in de ogen” wordt ook geïllustreerd door het verhaal van de edelman. Het voorbeeld laat zien dat emotionele opwinding, met name woede, niet alleen de lever beschadigt, maar ook het gezichtsvermogen kan aantasten, wat een voorbeeld is van de verbinding tussen lichaam en geest.
Hoe de gezondheid van je lever inschatten
Dr. Kuo-Pin Wu, directeur van de Taiwan XinYiTang TCM-kliniek, beschreef de lever als een ‘stil orgaan’ omdat het geen pijnzenuwen heeft, waardoor afwijkingen onopgemerkt blijven. Volgens de TCM-theorie over de manifestatie van organen (zang xiang-theorie) kan de werking van de lever echter worden beoordeeld door uiterlijke tekenen te observeren, vertelde hij aan The Epoch Times.
In de TCM is het bloed dat door de lever wordt gestockeerd en gereguleerd essentieel voor het voeden van weefsels in het hele lichaam, inclusief de nagels. Bleke, dunne, gemakkelijk vervormbare en broze nagels duiden op een tekort aan leverbloed, wat betekent dat de lever en de organen die via het meridiaannetwerk daarmee verbonden zijn, mogelijk onvoldoende voeding krijgen.
Bovendien kunnen bij een verminderde leverfunctie symptomen zoals wazig zien, droogheid, bloeddoorlopen ogen of ontstekingen optreden.
Hoe de lever voeden
Emoties uiten op een bescheiden manier helpt om het lichaam in balans te houden.
Wat voedsel betreft, worden in de TCM zure smaken geassocieerd met de lever. Het eten van matige hoeveelheden zure voedingsmiddelen, zoals limoenen, groene pruimen, kiwi’s en groene olijven, kan de lever voeden en een gezonde leverfunctie ondersteunen. Overmatige consumptie van zure voedingsmiddelen kan echter leiden tot een overvloed aan vitale energie in de lever en zure oprispingen.
De lever komt ook overeen met de kleur groen. Door groene voedingsmiddelen, zoals bladgroenten en groen fruit, in je dieet op te nemen, kun je een optimale levergezondheid bevorderen.
In de behandelpraktijk gebruikt Li vaak de klassieke kruidenformule genaamd ‘free and easy wanderer’ (Xiao Yao San) om leveraandoeningen te behandelen.
De klassieke formule voor een rustige lever bestaat uit:
- Bupleurum (Chai Hu)
- Angelica wortel (dang gui) en witte pioenroos wortel (Bai Shao)
- Atractylodes wortelstok (Bai Zhu) en poria cocos (Fu Ling)
- Verse gember
“Veel patiënten die last hebben van prikkelbaarheid, slapeloosheid, depressie of spijsverteringsproblemen hebben eigenlijk te kampen met een stagnatie van de lever-qi,” zegt Li. “Free and Easy Wanderer helpt hen zich ‘vrij en op hun gemak’ te voelen, precies zoals de naam al zegt.”
De laatste jaren zijn er veel onderzoeken gedaan naar Free and Easy Wanderer. Een onderzoek zegt bijvoorbeeld dat het middel de progressie van leverfibrose kan vertragen door zich te richten op de relevante genen.
Li merkte ook op dat de echte oorzaak van veel chronische ziekten niet de aandoening van één orgaan is, maar de fysieke en mentale uitputting veroorzaakt door langdurige emotionele onderdrukking en een stressvolle levensstijl.
De behandeling van emotiegerelateerde aandoeningen kan niet alleen op medicatie worden gebaseerd, maar vereist ook een effectieve slaaproutine, aldus Li. De leverenergie is het meest actief tussen 1 en 3 uur ’s nachts. Door tijdens deze uren te slapen, kan de lever herstellen en regenereren.
“TCM benadrukt de eenheid tussen de hemel en de mens. Alleen door onze levensstijl af te stemmen op natuurlijke ritmes kunnen de vijf organen in balans blijven functioneren”, zei hij.
Free and easy wanderer-poeder is makkelijk te vinden in winkels en sommige mensen gebruiken het als een gezondheidssupplement. Omdat iedereen anders is, is het slim om even langs te gaan bij een TCM-arts voor een diagnose en aangepaste formule voor het beste resultaat.
Gepubliceerd door The Epoch Times (18 december 2025): Liver Regulates the Flow of Qi‚ and How Anger Could Disrupt Its Flow
