Wednesday, 17 Jul 2024
Goedbedoelde ideeën kunnen leiden tot negatieve gevolgen. (Constantin Stanciu/Shutterstock)

Is het waar wanneer men zegt: ‘De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen’?

Het zijn de gevolgen, niet alleen de intenties, die ons en onze samenlevingen maken of breken.

Mijn man en ik hadden het onlangs over politiek en het oude gezegde “De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen” kwam ter sprake. We maakten een grapje over een draai aan de zin, die zou kunnen luiden: “De weg naar de hel is bekleed met goede bedoelingen.”

Ik heb begrepen dat Dennis Prager het hiermee eens is. In zijn PragerU video, “Waarom de weg naar de hel geplaveid is met goede bedoelingen“, heeft hij het over de psychologie van mensen die verstrikt zijn geraakt in het communisme en communistische regimes steunen.

Inderdaad een hel. Vooral voor degenen die het hebben meegemaakt of erdoor zijn gestorven.

Waar komt deze uitdrukking vandaan? Heeft het een goede oorsprong, of goede bedoelingen? Laten we het analyseren.

Het verhaal achter de uitdrukking

Hoewel het spreekwoord zijn oorsprong vindt in het Europa van de Renaissance, is het zeker niet ontstaan in zijn huidige vorm. Dit spreekwoord is in de loop der tijd geëvolueerd en heeft verschillende vormen en interpretaties aangenomen.

Velen schrijven het ontstaan van het spreekwoord toe aan St. Bernardus van Clairvaux. In een brief uit 1605 van Franciscus van Sales aan Madame de Chantal staat te lezen: “Wees niet verontrust door de uitspraak van St. Bernard dat de hel vol is met goede bedoelingen en verlangens.” (Het is duidelijk dat dit gezegde niet alleen mensen van onze tijd dwars zat.)

Vanaf dat moment verscheen het vaak in christelijke preken en geschriften, wat hielp om het populair te maken. De geestelijke Thomas Adams verwees ernaar in 1629, George Herbert in 1640 en anderen deden dat ook.

Er verschenen daarna nog heel wat variaties op het gezegde in geschreven werken. Een van de meest opmerkelijke was in John Ray’s “A Collection of English Proverbs” uit 1670. Daarin verscheen opnieuw het idee dat de hel gevuld is met goede bedoelingen, opnieuw zonder de toevoeging van een geplaveide weg. In die tijd werd het gepubliceerd als: “De hel is vol goede bedoelingen en wensen.”

Zoals veel oude gezegdes verschijnen variaties van “De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen” in soortgelijke vormen in andere talen.

In een Engelse vertaling uit 1811 van een van de boeken van Johann Rambach staat: “De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens,” welke een vertaling was van zijn Duitse tekst uit 1730 “Der Weg zur Höllen sey mit lauter gutem Vorsatz gepflastert”. Tot zover de goede bedoelingen achter de nieuwjaarsvoornemens die veel mensen niet uitvoeren!

Uiteindelijk werd ‘de weg’ halverwege de 19e eeuw als metafoor toegevoegd aan het gezegde. Het verscheen in zijn huidige vorm in Henry G Bohn’s “A Hand-book of Sprebs,” in 1855.

Toch heb ik vele versies en bewerkingen van deze uitdrukking gelezen en ik heb het gevoel dat er één, die dichter bij onze tijd is geschreven, misschien wel de meest welsprekende van allemaal is. Deze is geschreven door C.S. Lewis, de gekende auteur van de kinderboekenreeks “Narnia”:

“De veiligste weg naar de hel is de geleidelijke weg met een zachte helling, zacht onder de voeten, zonder plotselinge afslagen, zonder mijlpalen, zonder wegwijzers.” (Uit “De brieven van Screwtape”)

Deze inzichtelijke metafoor benadrukt de subtiele, vaak onopgemerkte afdaling naar een niet zo gunstige staat, en legt enkele subtiliteiten van de betekenis van het gezegde vast.

Dus wat kunnen we leren van deze waarschuwende spreuk, die door de eeuwen heen aan ons is doorgegeven? Er bestaan verschillende opvattingen over, allemaal waardevol.

Daden zeggen meer dan intenties

Toen ik een kind was, zei mijn opa altijd: “Een volwassene zegt niet ‘Ik hoop dat ik zal’, maar zegt ‘Ik zal’.” Het was een geweldige reminder. Dag na dag evolueren we als mensen en krijgen we dingen gedaan of net niet, worden we vriendelijkere mensen of net niet, worden we lakser of net niet, worden we geduldiger of net niet, en ga zo maar door.

Het is zeker zo dat een goed leven draait om dagelijkse keuzes – om wat we dag in, dag uit doen. Geven we ons over aan de technologie bij elke drang om naar onze telefoon te grijpen of Netflix aan te zetten? Eten we zoetigheden wanneer die voor ons neergezet worden? Raken we geïrriteerd telkens als een vriend of familielid iets doet dat we niet zo leuk vinden?

Goede bedoelingen moeten omgezet worden in daden om enige betekenis te hebben – een reminder dat louter intenties zonder daden zinloos zijn.

Gevolgen (realiteit) zijn belangrijker dan intenties

In de eerder genoemde video beschrijft Dennis Prager de filosofie van sommige mensen als volgt: “Ik bedoel het goed, daarom doe ik het goed en daarom ben ik goed. Als je tegen me bent, bedoel je het niet goed en kun je niet goed zijn.”

Het is belangrijk, zegt hij, om de consequenties te overwegen van elk standpunt dat je inneemt, vooral over sociale en politieke zaken, en je af te vragen “Wanneer is het goed?” Hij stelt dat iemands standpunten gebaseerd moeten zijn in wijsheid.

“De weg naar een goede wereld is geplaveid met wijsheid,” merkt hij inzichtelijk op.

Zeker, goedbedoelde inspanningen kunnen onbedoeld leiden tot onbedoelde gevolgen, uitdagingen creëren of bestaande problemen zelfs verergeren. Helaas gebeurt het soms dat een weldoener uiteindelijk iets slechts doet.

Er zijn veel theorieën die goed klinken, maar de ultieme vraag is: Is het “werkelijk” goed? Wat vertelt de geschiedenis ons? Wat vertellen de feiten ons? Wat vertelt de realiteit van het leven ons?

Uiteindelijk spoort dit tijdloze gezegde ons aan om na te denken over de betekenis van intentie versus realiteit, zowel op persoonlijk als op maatschappelijk niveau. We kunnen, terwijl we ons levenspad bewandelen, de lessen in gedachten houden die besloten liggen in “De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen.”

Origineel gepubliceerd op The Epoch Times (18 februari 2024): Is It True? Thoughts on the Proverb ‘The Road to Hell Is Paved With Good Intentions’

Hoe u ons kunt helpen om u op de hoogte te blijven houden

Epoch Times is een onafhankelijke nieuwsorganisatie die niet beïnvloed wordt door een regering, bedrijf of politieke partij. Vanaf de oprichting is Epoch Times geconfronteerd met pogingen om de waarheid te onderdrukken – vooral door de Chinese Communistische Partij. Maar we zullen niet buigen. De Nederlandstalige editie van Epoch Times biedt op dit moment geen betalende abonnementen aan en aanvaardt op dit moment geen donaties. U kan echter wel bijdragen aan de verdere groei van onze publicatie door onze artikelen te liken en te her-posten op sociale media en door uw familie, vrienden en collega’s over Epoch Times te vertellen. Deze dingen zijn echt waardevol voor ons.