Het blijkt dat gitaar spelen of een lied zingen meer is dan zomaar een ontspannende bezigheid.
Bij muzikale activiteit is bijna elk deel van het brein actief. Dat heeft brede, positieve effecten op lichaam en geest. Patiënten met neurocognitieve aandoeningen zoals dementie worden door artsen soms aangeraden om een nieuw instrument te leren bespelen, om zo de achteruitgang van de hersenfunctie af te remmen.
Net zoals een goede fysieke training de spieren sterk houdt, houdt een mentale training het brein in vorm. En dat wordt steeds belangrijker naarmate mensen ouder worden. Dr. Jonathan Burdette, hoogleraar neuroradiologie aan de Wake Forest University School of Medicine, ziet muziek als de perfecte set van metaforische gewichten.
“Er is niets dat je brein meer prikkelt dan muziek maken,” zei hij in een gesprek met de non-profitorganisatie AARP.
Voordelen naarmate we ouder worden
Een artikel in BBC Science Focus deelde onlangs de resultaten van twee wetenschappelijke studies naar muziek en cognitieve gezondheid.
“Oudere volwassenen die een instrument bespelen, hebben gezondere hersenen.”
De ene studie richtte zich op de hersenen van mensen die decennialang muziek hadden geleerd. De andere verzamelde gegevens van senioren die op latere leeftijd begonnen met het leren van een nieuw instrument.
De resultaten van beide studies lieten hetzelfde beeld zien.
“In beide gevallen ging muziek maken samen met een betere hersengezondheid en minder leeftijdsgebonden cognitieve achteruitgang,” meldde het nieuwsmedium.
Onze hersenen krijgen een cognitieve oppepper door muziek te beoefenen, deels omdat dit de cognitieve reserve vergroot. Die reserve gaat over de veerkracht en het aanpassingsvermogen van het brein. Naarmate we ouder worden, helpt die reserve onze hersenen om jong te blijven.
Muziek als geheugensteun
Eén studie vergeleek het cognitieve vermogen van oudere muzikanten met dat van jonge niet-muzikanten en oudere niet-muzikanten. De deelnemers luisterden naar een opname met achtergrondlawaai, waarin iemand net iets harder sprak dan een menigte van zo’n vijftig mensen. Vervolgens moesten ze herhalen wat de spreker had gezegd.
De resultaten lieten zien dat de oudere muzikanten vergelijkbare scores haalden als de jonge niet-muzikanten. De oudere niet-muzikanten daarentegen “lieten tekenen zien van leeftijdsgebonden cognitieve achteruitgang,” aldus het artikel.
Zelfs wie pas later in het leven een instrument leert, kan nog steeds de vruchten plukken. Dat komt door de neuroplasticiteit, een krachtige eigenschap van het brein die het mogelijk maakt om een leven lang nieuwe dingen te leren, zoals talen of instrumenten.
Onderzoekers van de Universiteit van Kyoto in Japan voerden een vervolgstudie uit met deelnemers die in het eerdere onderzoek een nieuw instrument hadden leren bespelen. Hoewel de eerste resultaten weinig lieten zien, bracht het vervolg vier jaar later een verrassende wending.
“Degenen die waren gestopt met het spelen van hun nieuw geleerde instrument, scoorden slechter op geheugentests. Sterker nog, hun putamen—het hersengebied dat motoriek, leren en geheugen aanstuurt—was daadwerkelijk in volume gekrompen,” schreef Hatty Willmoth, redacteur bij BBC Science Focus.
“Maar de deelnemers die vier jaar lang waren blijven spelen sinds het eerste onderzoek, vertoonden geen tekenen van cognitieve achteruitgang.”
Een oppepper in melodische vorm
Mensen ervaren op elke leeftijd subtiele, positieve effecten wanneer ze een instrument leren bespelen en dat jarenlang blijven oefenen.
Net als een middagkopje thee kan muziek maken een flinke opkikker geven. Het is een oppepper in melodische vorm. Muziek voegt betekenis toe aan waardevolle ervaringen en helpt om ze te veranderen in dierbare herinneringen. Artsen zien het bovendien als een hulpmiddel bij het omgaan met angst en depressie.
Zelfs simpelweg de radio aanzetten kan al positieve fysieke veranderingen teweegbrengen.
“Onderzoek heeft aangetoond dat naar muziek luisteren angst, bloeddruk en pijn kan verminderen, én de slaapkwaliteit, stemming, mentale alertheid en het geheugen kan verbeteren,” aldus Johns Hopkins Medicine, het onderzoeksplatform van de vooraanstaande Johns Hopkins University.
Ook het sociale aspect van muziek biedt voordelen voor ouderen. Privélessen geven niet alleen de kans om te blijven leren, maar ook om de kunstvorm beter te begrijpen, wat bijdraagt aan een actief brein. Groepslessen of gezamenlijke jamsessies in de buurt zorgen daarnaast voor sociale contacten en een gevoel van verbondenheid.
De Oud-Griekse filosoof Plato zag al de waarde van deze kunstvorm in.
“Muzikale scholing is een krachtiger instrument dan welk ander ook, omdat ritme en harmonie hun weg vinden naar de diepste plekken van de ziel,” schreef hij in zijn invloedrijke werk De Republiek.
De intensiteit die je voelt bij het leren en spelen van muziek komt doordat het brein moet multitasken om het werk—of het lied—te volbrengen. Hoewel multitasken vaak wordt afgeraden, kan het juist goed zijn voor je hersenen als alles samenwerkt naar één doel.
“Muziek maken vraagt om lezen, luisteren, bewegen, geheugen, zelfs emotie. Al die hersengebieden die daarvoor verantwoordelijk zijn, komen tegelijk in actie—van de frontale kwab tot het cerebellum en alles ertussenin,” schrijft Rachel Nania, gezondheidsredacteur bij AARP.
Dr. Burdette schetst een krachtig beeld dat duidelijk maakt welk nuttig, intens werk je brein verricht tijdens muziekonderwijs.
“Je brein staat in brand … [Muziek maken] zet het volledig in lichterlaaie.”
Muzikale patronen
Door de tijd heen heeft het menselijk brein geleerd zich te verbinden met patronen, ook muzikale. Onze hersenen houden van de subtiele structuren in het refrein van een lied en de manier waarop die samenhangen met de lichte verschuivingen in het tweede couplet of de plotselinge, weidse wending van de brug. Hoe vaker we deze patronen aangaan via pianotoetsen, gitaarsnaren of een vioolstok—ongeacht de leeftijd—hoe meer we groeien.
Het gezegde luidt: “Oefening baart kunst.” Perfectie bereiken we misschien niet met een nieuw instrument, maar we krijgen er onmiskenbaar een gezonder brein voor in de plaats.
Gepubliceerd door The Epoch Times (15 september 2025): Mindful Melody: The Benefits of Learning an Instrument
