Het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) waarschuwde in een rapport van juli dat China overlappende vormen van invloed opbouwt rond de cruciale positie van Nederland in de geavanceerde chipproductie. De Nederlandse beschermingsmaatregelen zijn daarentegen nog altijd gericht op afzonderlijke transacties en geïsoleerde incidenten.
HCSS beoordeelde de Nederlandse halfgeleidersector als de industrie met het hoogste strategische risico. Daarbij wees de denktank op cyberspionage, technologieverwerving via medewerkers, commerciële blootstelling, afhankelijkheid van door China gecontroleerde grondstoffen en het vermogen van Peking om economische en juridische druk uit te oefenen. De maritieme sector stond op de tweede plaats, gevolgd door de lucht- en ruimtevaart.
De analyse richt zich op het Nederlandse bedrijf ASML, de enige producent van extreem-ultraviolette (EUV)-lithografiesystemen waarmee de meest geavanceerde chips worden gemaakt. Volgens het rapport schuilt het risico niet alleen in de wens van Peking om Nederlandse technologie te bemachtigen, maar ook in het feit dat China dat doel via verschillende kanalen en over een langere periode kan nastreven.
“Het gaat niet om een verzameling losse incidenten”, zei hoofdauteur Benedetta Girardi tijdens een presentatie op 2 juli. Volgens HCSS vormen Chinese beïnvloedingstactieken “gecoördineerde inspanningen die een overkoepelend doel nastreven”, terwijl versnipperd bestuur het voor Nederland moeilijk maakt om die activiteiten te signaleren en tegen te gaan.
Volgens het rapport zijn de huidige Nederlandse controles beter toegerust om afzonderlijke transacties te beheren dan om “langdurige, gelaagde Chinese beïnvloedingsstrategieën” tegen te gaan. Het risicomodel combineert de kans op beïnvloeding — waaronder strategisch belang, eerdere doelwitten, toegankelijkheid en kwetsbaarheden binnen een sector — met de mogelijke economische, technologische, keten- en nationale veiligheidsgevolgen.
Diefstal van bedrijfsgeheimen
Een Amerikaanse jury oordeelde dat XTAL, een Californisch bedrijf dat was opgericht door voormalig ASML-ingenieur Yu Zongchang en andere voormalige ASML-medewerkers, zich schuldig had gemaakt aan de verduistering van bedrijfsgeheimen van ASML. ASML verklaarde dat de betrokken medewerkers uit persoonlijk winstbejag handelden en dat het geen bewijs had gevonden voor directe betrokkenheid van de Chinese overheid bij de diefstal.
Yu richtte in 2014 ook Dongfang Jingyuan Electron op in Peking. Getuigenverklaringen die tijdens de rechtszaak werden afgelegd en later in onderzoeksjournalistiek werden geanalyseerd, stelden dat ingenieurs van XTAL en Dongfang toegang hadden tot delen van de broncode van ASML die door een andere voormalige medewerker waren buitgemaakt.
Dongfang Jingyuan kreeg later nationale erkenning, ontving goedkeuring voor een gemeentelijke subsidie en onderscheiding van 3 miljoen yuan (ongeveer 364.000 euro) van Peking. Hij trok ook investeringen aan van aan Peking gelieerde fondsen. In de eigen financieringsaankondiging van het bedrijf uit 2022 werden Yizhuang Venture Capital en Beijing Guosheng Fund genoemd als investeerders in een financieringsronde van bijna 1 miljard yuan (ongeveer 128,8 miljoen euro).
Autoriteiten van een ontwikkelingszone in Peking hebben het rekenplatform voor lithografie van het bedrijf eveneens gepromoot als een binnenlands hulpmiddel om de opbrengst van geavanceerde chipproductie te verhogen. In een overheidsartikel van mei 2026 werd het platform omschreven als onderdeel van de inspanningen van het district om cruciale apparatuur lokaal te ontwikkelen.
Het Amerikaanse ministerie van Handel plaatste Dongfang Jingyuan in december 2024 op de Entity List, waardoor het bedrijf feitelijk werd uitgesloten van de aanschaf van Amerikaanse technologie.
HCSS verwees ook naar een latere zaak waarbij een ASML-medewerker bedrijfsgegevens verduisterde en naar een langdurige cyberinbraak bij de Nederlandse chipfabrikant NXP Semiconductors, die onderzoekers in verband brachten met een in China gevestigde hackersgroep. De denktank beoordeelde de halfgeleidersector als een sector met een “zeer hoog” risico vanwege aanhoudende pogingen tot infiltratie, de concentratie van eigendomstechnologie, commerciële blootstelling en de gevolgen van het verlies van controle over cruciale apparatuur en kennis.
Pekings industriële en juridische architectuur
Het vijftiende vijfjarenplan van het Chinese communistische regime bundelt apparatuur voor de halfgeleiderindustrie, geavanceerde productie, staatsfinanciering, onderzoeksinstellingen, talentwerving, strategische voorraden en de veiligheid van toeleveringsketens in één nationaal industrieprogramma.
Het plan voor de periode 2026–2030 roept op tot “doorslaggevende doorbraken” op het gebied van geïntegreerde schakelingen, industriële machines, hoogwaardige instrumenten, basissoftware en geavanceerde materialen. Ook krijgen de autoriteiten opdracht om “buitengewone maatregelen” te nemen tegen zwakke schakels in de Chinese industrie en toeleveringsketens.
Het plan voorziet verder in uitbreiding van de productiecapaciteit voor geavanceerde halfgeleiders en een versnelde ontwikkeling van cruciale apparatuur, materialen, componenten, krachtige processors en geheugenchips met hoge dichtheid. Het plan geeft China ook de opdracht om de “autonomie en beheersbaarheid” van industriële ketens te vergroten – de term die Peking gebruikt voor het verminderen van de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers. Daarnaast moet het land strategische reserves aanleggen, reserveproductiecapaciteit opbouwen en beoordelingen van veiligheidsrisico’s uitvoeren.
Een verordening van de Staatsraad die op 7 april in werking trad, geeft de Chinese autoriteiten ruimere bevoegdheden om te beschermen wat Peking omschrijft als de veiligheid van de toeleveringsketen.
De verordening creëert een systeem voor het aanwijzen van kritieke sectoren, het monitoren van buitenlandse afhankelijkheden, het beoordelen van risico’s, het aanhouden van voorraden en het opleggen van noodmaatregelen voor productie, transport of bevoorrading. Ook maakt zij onderzoeken mogelijk naar buitenlandse maatregelen die Peking als discriminerend of schadelijk voor Chinese toeleveringsketens beschouwt.
Mogelijke tegenmaatregelen zijn beperkingen van import, export, technologie, diensten, investeringen, transacties, gegevensoverdracht, toegang tot China en samenwerking met Chinese organisaties. De verordening maakt niet openbaar welke sectoren op de lijst van kritieke industrieën staan. Er zijn ook geen openbare documenten die voor dit artikel zijn geraadpleegd, waaruit blijkt dat de regeling is toegepast tegen ASML of de Nederlandse overheid.
De nieuwe regels bieden Peking een formele juridische route om onderzoek te doen naar of te reageren op Nederlandse exportbeperkingen voor halfgeleiders, indien de Chinese autoriteiten oordelen dat die maatregelen een bedreiging vormen voor de industriële toeleveringsketens van China.
Nederlandse verdediging
Nederland eist al exportvergunningen voor bepaalde geavanceerde apparatuur voor chipproductie en toetst bepaalde buitenlandse investeringen. Volgens HCSS zijn deze instrumenten effectiever bij afzonderlijke transacties dan bij het tegengaan van cumulatieve kennisoverdracht, langdurige toegang van medewerkers, concentratie van leveranciers en afhankelijkheden die via normale handelsrelaties ontstaan.
Tijdens de presentatie zei Girardi dat de beschermingsmaatregelen tussen bedrijven nog altijd sterk verschillen en dat Nederland geen nationale richtlijn heeft die uniforme veiligheidsnormen voor de halfgeleidersector vastlegt. Zij wees op tekortkomingen rond technologieoverdracht via medewerkers en het overheidstoezicht op langdurige toegang en afhankelijkheden van leveranciers.
HCSS pleit voor strengere toetsing van investeringen, een nationale continuïteitsstrategie voor de halfgeleidersector, strengere normen voor operationele beveiliging en grondigere screening van personeel op gevoelige locaties. Daarnaast adviseert de denktank een nationaal systeem voor het delen van inlichtingen tussen Nederlandse veiligheidsdiensten en strategische industrieën.
Het rapport waarschuwt dat afhankelijkheden die in vredestijd ontstaan, tijdens een confrontatie rond Taiwan kunnen uitgroeien tot politieke drukmiddelen. In zo’n scenario verwacht HCSS dat Chinese druk de beleidsruimte van Nederland kan verkleinen, de militaire paraatheid kan vertragen of de deelname aan gezamenlijke reacties van bondgenoten kan beperken.
De Nederlandse regering heeft nog niet bekendgemaakt welke aanbevelingen van HCSS zij zal overnemen. Ook heeft zij nog niet aangegeven of de nieuwe Chinese regelgeving inzake toeleveringsketens haar beoordeling op het gebied van de risico’s voor ASML en andere Nederlandse exporteurs heeft gewijzigd.
Gepubliceerd door The Epoch Times (15 juli 2026):Dutch Report Warns China Is Building Leverage Over Europe’s Chip Chokepoint
