Volgens een nieuw onderzoek, waarbij meer dan 6.500 kinderen werden gevolgd terwijl hun beeldschermtijd tijdens de vroege adolescentie toenam, is iets meer dan een uur extra gebruik van sociale media per dag al voldoende om de lees- en geheugenscores van adolescenten te verlagen.
Op basis van gegevens uit het onderzoek naar de cognitieve ontwikkeling van de hersenen van adolescenten hebben onderzoekers de cognitieve vaardigheden van kinderen van 9 tot 13 jaar gemeten met behulp van gestandaardiseerde tests op het gebied van lezen, geheugen en woordenschat. Uit de bevindingen bleek dat zelfs een geringe toename in het gebruik van sociale media gepaard ging met meetbaar slechtere prestaties.
Kleine stijgingen, meetbare impact
Het onderzoek, dat onlangs in JAMA werd gepubliceerd, verdeelde de deelnemers op basis van hun sociale mediagewoonten in drie groepen: in de ene groep maakte ongeveer 58 procent geen of zeer weinig gebruik van sociale media, in een andere groep maakte 37 procent in toenemende mate gebruik van sociale media en in de laatste groep maakte bijna 6 procent in hoge mate gebruik van sociale media.
In vergelijking met adolescenten die dagelijks ongeveer 20 minuten aan sociale media besteedden, lazen degenen die ongeveer 80 minuten per dag aan sociale media besteedden minder woorden correct en maakten ze meer fouten bij het koppelen van een woord dat ze hoorden aan een bijbehorende afbeelding. Ze presteerden ook slechter op een geheugentest. Degenen met een sterk toenemend gebruik, ongeveer drie uur per dag extra, scoorden tot vier punten lager op de testen.
“Uit deze analyse bleek dat zowel een geringe als een sterke toename van het gebruik van sociale media tijdens de vroege adolescentie significant verband houdt met slechtere prestaties op specifieke aspecten van de cognitieve functie”, schreven de auteurs van het onderzoek.
Hoewel de puntenverschillen misschien klein lijken, kunnen ze in de praktijk academische gevolgen hebben, aldus de onderzoekers. Dit kan ertoe leiden dat studenten meer tijd nodig hebben om opdrachten af te ronden of achterop raken bij verschillende vakken, zoals wiskunde en lezen.
Impact op de ‘echte wereld’
Verschillen in cognitieve vaardigheden tussen kinderen die langdurig sociale media gebruiken en kinderen die dat niet doen, zijn waarschijnlijk significant op bevolkingsniveau, zo wijzen Sheri Madigan, geregistreerd klinisch psycholoog aan de Universiteit van Calgary, en haar collega’s erop in een begeleidend editorial.
“Subtiele verschillen in cognitie op groepsniveau kunnen ertoe leiden dat leerlingen gemiddeld meer tijd nodig hebben om opdrachten te voltooien, achterop raken bij bepaalde vakken, zoals wiskunde en lezen, of zich helemaal niet meer inzetten voor hun studie”, schreven ze.
De bevindingen komen op een moment dat sommige scholen overwegen om telefoons tijdens de lesuren te verbieden, en leveren nieuw bewijs voor de mogelijke invloed van het gebruik van sociale media op het leren.
Deskundigen waarschuwen echter voor het trekken van definitieve conclusies over het oorzakelijk verband.
Het is moeilijk te zeggen dat sociale media alleen deze veranderingen veroorzaken, vertelde dr. Nona Kocher, een in Miami gevestigde psychiater bij Quintessence Psychiatry, die niet bij het onderzoek betrokken was, aan The Epoch Times.
“Het onderzoek toont een verband aan, maar geen bewijs van oorzaak en gevolg”, voegde ze eraan toe. “Kinderen die meer tijd online doorbrengen, slapen mogelijk ook minder, lezen minder of multitasken meer, wat allemaal van invloed kan zijn op het geheugen en de concentratie.”
De thuisomgeving, de werkdruk op school en persoonlijkheidskenmerken kunnen ook een rol spelen, zei ze. “Sociale media kunnen dus een deel van het plaatje zijn, maar het is waarschijnlijk slechts een stukje van een veel grotere puzzel.”
De onderzoekers wezen op een aantal beperkingen, waaronder het feit dat ze afhankelijk waren van zelf gerapporteerd gebruik van sociale media en dat de observationele onderzoekmethode geen oorzaak-gevolgrelatie kan aantonen.
Beeldschermen ‘kapen’ de tijd van kinderen
Dr. Rahul Bansal, een gecertificeerd kinder- en jeugdpsychiater en oprichter van MindWeal Health, die niet bij het onderzoek betrokken was, beschouwt het probleem eerder als een verschuiving van activiteiten dan als directe schade.
“Ik denk niet dat sociale media de hersenen van kinderen herbedraden of als een gif werken, maar ze kapen wel degelijk hun tijd”, vertelde hij aan The Epoch Times. Elk uur dat ze scrollen, is een uur dat ze niet besteden aan lezen, leren of iets nieuws proberen, voegde hij eraan toe.
“De hersenen groeien wanneer ze worden uitgedaagd, en sociale media vervangen die uitdaging door constante stimulatie”, aldus Bansal, die eraan toevoegde dat sociale media ook slechte gewoontes bevorderen, zoals laat opblijven en slaaptekort, wat leidt tot concentratieproblemen in de klas. “Wanneer slaap en nieuwsgierigheid afnemen, heeft dat altijd een negatieve invloed op het leren.”
Bansal adviseert ouders om het gebruik van sociale media niet te verbieden, maar om het te ‘begeleiden’. Hij raadt aan om duidelijke grenzen te stellen en schermtijd in te zetten als beloning nadat kinderen hun dagelijkse taken hebben volbracht, ‘zoals een salaris’.
“Houd apparaten uit de slaapkamer, zorg voor rust voor het slapengaan en weet welke platforms ze gebruiken”, zei hij. “Als je er verstandig mee omgaat, kunnen sociale media kinderen helpen contact te maken, zonder dat het hun aandacht of slaap in de weg staat.”
Eerder onderzoek door studieauteur dr. Jason Nagata, universitair hoofddocent kindergeneeskunde aan de University of California, San Francisco School of Medicine, richtte zich voornamelijk op geestelijke gezondheidsproblemen zoals depressie en angst in verband met het gebruik van sociale media.
Intensief gebruik kan bij sommige tieners angst of depressie veroorzaken, vooral wanneer ze zichzelf vergelijken met anderen of verstrikt raken in een voortdurende ‘online feedback’, aldus Kocher. Het nieuwe onderzoek breidt het inzicht uit naar het cognitieve domein, een gebied waar nog weinig onderzoek naar is gedaan.
Origineel gepubliceerd door The Epoch Times (17 november 2025): Social Media Use Linked to Lower Reading and Memory Scores in Children
