Dit is deel 9 van “Meesterschap over metabole gezondheid”
Metabole gezondheid is de motor die je lichaam aandrijft. Van darm- en leverfunctie tot schermtijd en zonlicht: ontdek de sleutels tot het opbouwen van blijvende veerkracht.
De meeste chronische ziekten komen niet zomaar uit het niets, maar beginnen met een slecht werkende stofwisseling. Als je lichaam eten niet goed kan omzetten in energie, kan dat op allerlei manieren te merken zijn, bijvoorbeeld aan je huid en tanden, en het kan zelfs bijdragen aan ziekten zoals Alzheimer, kanker en depressie.
“Ik geloof dat de stofwisseling, en gezondheid of ziekte op dit gebied, een belangrijke oorzaak is van chronische ziekten waarmee we in de 21e eeuw te maken hebben”, vertelde dr. Robert Lufkin aan The Epoch Times. Hij is professor aan de medische faculteit van de Universiteit van Californië-Los Angeles en de Universiteit van Zuid-Californië, en bestsellerauteur van de New York Times.
Vroegtijdige opsporing en preventie zijn nu makkelijker dan ooit, waardoor er ruimte is om actie te ondernemen voordat de ziekte zich ontwikkelt.
Hoe verstoringen in de stofwisseling zich verspreiden
Hoewel de termen stofwisselingsziekte en stofwisselingsstoornis vaak door elkaar worden gebruikt, zijn ze niet hetzelfde. Ziekten zijn aandoeningen zoals diabetes type 2, obesitas of leververvetting, die duidelijke criteria hebben en behandeling nodig hebben. Stoornissen zijn vroege verstoringen in de stofwisseling, zoals insulineresistentie of prediabetes, die misschien nog geen ziekte zijn, maar wel wijzen op een risico in de toekomst.
“Kortom, een slechte werking gaat vaak vooraf aan ziekte”, aldus Lufkin.
Stoornissen in de stofwisseling draaien vooral om twee kernproblemen: insulineresistentie en chronische ontstekingen. Wanneer cellen resistent worden tegen insuline, compenseert de alvleesklier dit door meer insuline aan te maken, wat het lichaam kan overbelasten en kan bijdragen aan systemische stofwisselingsproblemen.
Hart: Aanhoudend verhoogde insuline- en glucosespiegels beschadigen de bloedvatwand, wat leidt tot aderverkalking, hoge bloeddruk en plaquevorming, allemaal belangrijke factoren die het risico op een hartaanval en beroerte verhogen.
Kanker: Insuline is een krachtige groeifactor. Hoge, aanhoudende spiegels van insuline en hormonen zoals IGF-1 geven cellen het signaal om te groeien en zich te delen, waardoor een omgeving ontstaat die de groei van kwaadaardige tumoren kan bevorderen.
Hersenen: Stoornissen in de stofwisseling spelen zo’n belangrijke rol bij cognitieve achteruitgang dat de ziekte van Alzheimer soms type 3 diabetes wordt genoemd. Insulineresistentie in de hersenen belemmert het gebruik van glucose als brandstof, wat leidt tot oxidatieve stress en amyloïde ophopingen. Chronische ontstekingen, veroorzaakt door een slechte bloedsuikerspiegel, zijn ook een belangrijke factor bij zowel depressie als angst.
Lever: Een teveel aan glucose en vet belast de lever en dwingt deze om het overschot op te slaan als vet, wat leidt tot leververvetting. Dit kan uiteindelijk uitgroeien tot fibrose en cirrose.
Waarom iedereen risico loopt
Ondanks algemeen aangenomen opvattingen waarschuwen experts dat de stijgende percentages van diabetes type 2 en insulineresistentie erop wijzen dat iedereen potentieel risico loopt, ook mensen die fysiek actief zijn en een gezond gewicht hebben.
“We hebben nog nooit zulke cijfers gezien in de geschiedenis van de mensheid, ook niet na correctie voor demografische verschillen”, aldus Lufkin. “Als arts dacht ik vroeger – en veel van mijn collega’s denken dat nog steeds – dat het een binair systeem is: je hebt type 2, of je hebt het niet.”
Type 2-diabetes en insulineresistentie zijn echter geen kwestie van aan of uit, waarbij sommige mensen het hebben en anderen niet. Deze realiteit werd geïllustreerd door dr. Adonis Saremi, een arts die drievoudig gecertificeerd is in obesitasgeneeskunde. Hij deelde zijn persoonlijke ervaring met The Epoch Times.
“Als iemand die daadwerkelijk prediabetes heeft — verrassend genoeg, omdat ik extreem actief ben — probeer ik een goed uitgebalanceerd dieet te volgen. Desondanks is mijn A1C [een bloedtest die de gemiddelde bloedsuikerspiegel meet] de afgelopen twee jaar 5,7.”
Een A1C van 5,7 procent is de grens voor prediabetes, terwijl 6,5 procent wijst op diabetes type 2. De kloof tussen Saremi’s gezondheid en zijn biomarkers benadrukken hoe disfunctie zich geruisloos kan ontwikkelen, zelfs bij mensen die er gezond uitzien.
Gewicht alleen is een slechte maatstaf voor metabole gezondheid. Volgens Michal Mor die een doctoraat heeft in de fysiologie en medeoprichtster is van het metabole gezondheidsbedrijf Lumen, is ongeveer 20 procent van de slanke mensen niet metabool gezond. “Metabole gezondheid gaat niet alleen over zieke mensen, maar ook over gezonde mensen”, vertelde ze aan The Epoch Times.
Subtiele aanwijzingen voor beginnende stoornissen
Je lichaam geeft vaak subtiele signalen voordat een stofwisselingsziekte zich daadwerkelijk ontwikkelt.
Tandproblemen, zoals gaatjes, kunnen wijzen op een beginnende stofwisselingsstoornis, lang voordat een diagnose diabetes wordt gesteld. Dit is omdat een slechte stofwisseling en tandbederf dezelfde voedingsoorzaken hebben, met name de frequente consumptie van geraffineerde koolhydraten.
Je huid kan ook vroege aanwijzingen geven. Vlekjes en acanthosis nigricans – donkere, verdikte plekjes die je vaak in de nek ziet – zijn sterk verbonden met insulineresistentie. Een overzichtartikel uit 2018 in Clinics in Dermatology liet zien dat mensen met psoriasis veel vaker last hebben van stofwisselingsstoornissen, zoals insulineresistentie en diabetes type 2.
Aanhoudende acne en ontstekingsaandoeningen zoals astma, allergische rhinitis en eczeem komen ook vaak voor in combinatie met metabole stoornissen.
Gewichtstoename, vooral rond de buik, kan erop wijzen dat het lichaam minder efficiënt wordt in het omzetten van voedsel in energie en meer geneigd is om overtollige calorieën op te slaan als vet. Een energiedip na de maaltijd is een andere subtiele aanwijzing die vaak wijst op een verminderde glucoseverwerking of insulineresistentie. Klinische biomarkers, zoals een stijgende bloeddruk en een hoog cholesterol- of triglyceridengehalte, kunnen ook al jaren vóór de ontwikkeling van diabetes of obesitas optreden.
Wat kan je vandaag doen
Keuzes in je levensstijl zijn cruciaal voor je stofwisseling, en patiënten weten zelf het beste hoe hun leven ervoor staat, zegt Lufkin.
“Ik denk dat we een nieuw tijdperk van gezondheidszorg ingaan waarin levensstijl echt centraal staat. Voor velen van ons is het misschien wel het krachtigste medicijn dat we ooit in handen hebben gehad”, zegt hij.
De sleutel? Gewoon beginnen.
“Je kunt vandaag besluiten: dit is wat ik ga doen. En dat zal een enorme impact hebben op je metabole gezondheid op korte en lange termijn”, vertelde Momchilo Vuyisich, die een doctoraat in biochemie heeft, aan The Epoch Times.
Hij adviseerde om met de basis te beginnen: eet gezonder, schrap ultrabewerkte voedingsmiddelen, streef naar anderhalf uur cardio per week en anderhalf uur krachttraining, en zorg voor acht uur slaap. Tot slot zei hij dat mensen er goed aan doen hun stress onder controle te houden.
“Als mensen gestrest zijn, maakt het niet uit”, aldus Vuyisich. Chronische stress houdt het cortisolgehalte hoog, wat de insulinehuishouding verstoort en buikvet bevordert, waardoor voeding en lichaamsbeweging minder effectief zijn.
Veel stofwisselingsziekten kunnen worden verbeterd – en soms zelfs genezen – door gewichtsverlies, dieetaanpassing, lichaamsbeweging en, indien nodig, medicatie.
Middelen om je metabole gezondheid te bewaken
Er komen steeds meer tools en tests op de markt, waarmee je je gezondheid proactief in de gaten kunt houden.
Continue glucosemonitors (CGM’s)
CGM’s zijn kleine sensoren die meestal op je bovenarm worden geplaatst. Ze meten de bloedglucosespiegels in je weefselvocht en sturen realtime meetresultaten naar je smartphone. Vroeger waren CGM’s alleen op voorschrift verkrijgbaar, maar tegenwoordig zijn sommige CGM’s ook zonder voorschrift te krijgen.
CGM’s zijn een soort meetinstrument voor je stofwisseling en laten zien hoe eten, sporten, stress en zelfs pijn je glucosespiegels beïnvloeden.
Een meta-analyse gepubliceerd in Diabetes Research and Clinical Practice toonde aan dat CGM’s volwassenen met diabetes die te zwaar of obees zijn, konden helpen om hun koolhydraatinname en totale calorieën te verminderen. Een systematische review uit 2024, gepubliceerd in het International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, liet eveneens een bescheiden verbetering zien in gezonde gewoonten en het onder controle houden van de bloedsuikerspiegel.
Lufkin raadt aan om een CGM te proberen, ongeacht je metabole gezondheid. “Een hoge glucosespiegel is niet goed, of je nu diabetes hebt of niet”, omdat een hoge glucosespiegel schade kan veroorzaken en insulineresistentie kan bevorderen, zei hij.
Labonderzoek
Twee biomarkers kunnen al vroeg wijzen op stofwisselingsproblemen. Lufkin raadt aan om je dokter te vragen om de volgende biomarkers te checken:
Hemoglobine (HbA1c): weerspiegelt de gemiddelde bloedsuikerspiegel van de afgelopen drie maanden. Bij de meeste jaarlijkse controles wordt alleen de nuchtere bloedsuikerspiegel gecontroleerd, waardoor een beginnende stoornis over het hoofd kan worden gezien.
Nuchtere insuline: wordt vaak niet meegenomen in routineonderzoeken, maar een hoog nuchter insulinegehalte kan al wijzen op een beginnende stoornis voordat de HbA1c stijgt.
Opkomende hulpmiddelen
Hulpmiddelen om de unieke stofwisselingspatronen van je lichaam te begrijpen, zijn niet langer voorbehouden aan de dokter, maar komen steeds meer binnen handbereik.
Draagbare apparaten: Deze apparaten houden beweging, slaap en stress bij en geven realtime feedback. Een beschrijvende systematische review uit 2020, gepubliceerd in JMIR mHealth and uHealth, schreef dat draagbare apparaten mogelijkheden bieden voor gezondheidsmonitoring en het beheer van chronische ziekten.
Gepersonaliseerde hulpmiddelen voor voeding: Continue glucosemonitors, microbioomtesten en AI-gestuurde aanbevelingen laten zien hoe dezelfde voedingsmiddelen een heel verschillend effect kunnen hebben op mensen, waardoor gerichte diëten mogelijk worden. “We weten dat er geen dieet is dat voor iedereen geschikt is. Maar wat is dan het juiste dieet voor mij?”, vraagt Mor.
Een overzicht uit 2023, gepubliceerd in The Journal of Medical Internet Research, van 15 studies toonde aan dat AI-chatbots effectief kunnen bijdragen aan een gezond leefgedrag, zoals een beter dieet en meer beweging, omdat ze persoonlijk, toegankelijk en aanpasbaar zijn.
Genetische tests: Genetische tests kunnen laten zien of je vatbaar bent voor stofwisselingsproblemen, wat handig is om te weten voor preventie. Een onderzoek uit 2019, gepubliceerd in Cell, liet zien dat genetische risicoscores personen kunnen identificeren met een verhoogd risico op obesitas en de daarmee samenhangende metabole ziekten.
Labotests voor thuis bieden eenvoudig toegang tot markers zoals HbA1C, insuline en lipiden, waardoor vroege detectie en follow-up mogelijk is wanneer het gecombineerd wordt met begeleiding door een medische professional. In combinatie met duidelijke begeleiding kunnen zelftests mensen meer zeggenschap geven en hun betrokkenheid vergroten, waardoor ze een actieve rol kunnen spelen bij het monitoren van hun metabole gezondheid.
De toekomst
Neem het heft in eigen handen als het om je gezondheid gaat, zei Lufkin. “We zijn de baas over onze eigen gezondheid, en dokters zijn adviseurs”, zei hij.
“Ik denk dat als je niet in die risicogroep zit [aangegeven door biomarkers], je zelf je gezondheid moet bewaken, want artsen denken nog niet zo – ze geven geen behandeling aan gezonde mensen”, aldus Mor.
Ze zei dat ze een toekomst voor zich ziet waarin mensen ’s ochtends wakker worden met de gedachte: “Ik wil mijn metabole gezondheid verbeteren”, in plaats van “Ik wil afvallen”, aldus Mor.
‘Alles begint bij onze stofwisseling’, zei ze.
Gebruik data om keuzes te maken, maar onthoud dat eten, bewegen, slapen en stressbeheersing nog steeds de beste manieren zijn om je stofwisseling gezond te houden.
‘We lopen allemaal risico op een van die chronische ziekten. Waarom zou je wachten tot de dokter alarm slaat?’, zei Lufkin.
Gepubliceerd door The Epoch Times (20 november 2025): Many Chronic Diseases Start From Metabolic Dysfunction—Here’s What to Do
