Dit is deel 9 van “De wijsheid van oude geneeskunde”.
De beste remedie tegen rampspoed is het voorkomen ervan; de beste remedie tegen ziekte is preventie. Beoefenaar van de traditionele Chinese geneeskunde Shu Rong deelt eeuwenoude, tijdloze, helende wijsheid die sinds lang in de vergetelheid is geraakt of over het hoofd wordt gezien.
Een van mijn patiënten is een vrouw van in de zeventig die graag bakt, vooral chocoladetaarten. In haar keuken hangt vaak de geur van karamelliserende suiker: boter die zacht wordt op het aanrecht, chocolade die smelt in een kom en de ovenwekker die aftelt.
Maar wat ze nog liever deed, was haar gebak zelf opeten.
Toen ze voor het eerst in mijn praktijk kwam, had ze overgewicht en was haar bloedsuikerspiegel aan het stijgen. “Ik kan gewoon niet stoppen met het eten van taart”, vertelde ze me. “Ik wou dat u mijn eetlust kon verminderen, zodat ik er geen trek meer in zou hebben.” Een teveel aan zoete smaken had het vermogen van haar lichaam verzwakt om het voedsel dat ze at te verteren en te verwerken. Dat leidde tot gewichtstoename en een bloedsuikerspiegel die maar niet wilde stabiliseren. Een dieperliggend probleem was dat bepaalde smaken in haar voeding ontbraken.
De oude Chinese medische tekst “De Innerlijke Canon van de Gele Keizer” (Huangdi Neijing) beschrijft de vijf smaken — zoet, zuur, pittig, bitter en zout — als meer dan alleen een aangename prikkel voor de zintuigen.
Volgens de klassieke theorie van de vijf smaken heeft elke smaak een specifieke werking en relatie met het lichaam. Een gevarieerd en uitgebalanceerd voedingspatroon met gematigde smaken ondersteunt een gezonde werking van het lichaam. Een teveel van welke smaak dan ook kan het lichaam echter schaden.
Ook de westerse wetenschap erkent smaak als een biologisch signaal dat betrokken is bij fysiologische functies die verder gaan dan alleen de mond.
Zoet: voedend en kalmerend
In de traditionele Chinese geneeskunde (Traditional Chinese Medicine – TCM) verwijst de zoete smaak vooral naar de milde zoetheid van onbewerkte voedingsmiddelen — niet naar geraffineerde suiker.
Matiging is een belangrijk uitgangspunt binnen de TCM, en zoet is bij uitstek geschikt om sterke smaken te verzachten. Daarom vormen voedingsmiddelen zoals granen, peulvruchten en groenten, die een milde zoete smaak hebben, een belangrijk onderdeel van de traditionele Chinese keuken.
Van nature zoete voedingsmiddelen zouden volgens de traditionele leer het lichaam voeden en versterken en tegelijkertijd spanning en ongemak verlichten. Door de stroom van de vitale energie van het lichaam (qi) te reguleren, heeft zoet een kalmerend effect dat vergelijkbaar is met stressvermindering. Ook modern onderzoek heeft aangetoond dat het eten van matig zoete voedingsmiddelen, zoals chocolade, het humeur tijdelijk kan verbeteren en een gevoel van troost kan geven.
Zoet werkt op korte termijn verzachtend, maar kan bij overmatige inname schadelijk zijn. Binnen de TCM wordt de zoete smaak in verband gebracht met de milt en maag. Te veel suikerhoudende voedingsmiddelen en dranken kunnen de spijsvertering belasten en leiden tot een opgeblazen gevoel, trek en weinig energie. Ook de moderne voedingswetenschap brengt een overmatige inname van geraffineerde suikers in verband met stofwisselingsstoornissen zoals diabetes en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
Zuur: samentrekkend en vertragend
Zuur is de belangrijkste smaak om overmatige zoetheid te temperen. Misschien hebt u weleens wat citroen of een scheutje azijn aan een dressing toegevoegd om de zoete smaak van een maaltijd te verminderen. Modern onderzoek laat zien dat citroensap en azijn de vertering van koolhydraten kunnen vertragen en de stijging van de bloedsuikerspiegel en insuline na een maaltijd kunnen beperken. Dit komt mogelijk doordat ze de maaglediging vertragen en de vertering van koolhydraten beïnvloeden.
Chemisch gezien wordt de zure smaak veroorzaakt door organische zuren en tannines. Beide zorgen voor een samentrekkend gevoel in de mond, dat bekendstaat als adstringentie.
Binnen de TCM heeft de zure smaak de neiging om samen te trekken. Hij trekt qi naar binnen, maakt het lichaam strakker en houdt dingen op hun plaats.
Vanwege deze samentrekkende werking worden zure stoffen gebruikt bij diarree, bloedingen en hevig menstrueel bloedverlies. Te veel zuur beperkt echter de beweging van qi, waardoor stagnatie ontstaat. Dit kan leiden tot een opgeblazen gevoel en verstopping.
Pittig: verwarmend en verspreidend
Pittigheid gaat overmatige zuurheid tegen. De smaak verspreidt en verplaatst datgene wat is gestagneerd.
Deze smaak stuurt qi naar buiten, bevordert de bloedsomloop en opent de poriën. Daarom wordt bij een slechte spijsvertering en een opgeblazen gevoel traditioneel een licht pittige drank, zoals gemberthee, gebruikt. Die zou helpen om gestagneerde qi en opgesloten gas te verplaatsen en zo een vol gevoel en spijsverteringsklachten te verlichten.
De moderne fysiologie beschrijft vergelijkbare effecten, maar beschouwt pittigheid niet als een smaak. Het wordt eerder gezien als een lichamelijke gewaarwording van hitte of pijn. Pittige stoffen zoals capsaïcine, allicine en gingerol kunnen zenuwen stimuleren, wat kan leiden tot tranende ogen, zweten en een gevoel van warmte of pijn. Misschien herkent u het gevoel van een toegenomen eetlust en lichte warmte en transpiratie tijdens het eten van pittige voedingsmiddelen zoals chilipepers, uien, gember of knoflook. Te veel pittig voedsel kan echter te veel warmte opbouwen en qi naar buiten verspreiden, wat kan leiden tot reflux, irritatie van het maag-darmkanaal, diarree en braken.
Bitter: verkoelend en bloedsuikerverlagend
Traditioneel staat de bittere smaak bekend om zijn vermogen warmte te verdrijven en af te voeren en qi naar beneden te sturen.
Een gematigde hoeveelheid bitterheid wordt daarom gebruikt om de overmatige verwarmende en naar buiten gerichte werking van te pittige maaltijden tegen te gaan. Bittere voedingsmiddelen vormen slechts een bescheiden onderdeel van een uitgebalanceerde maaltijd. Omdat bittere voedingsmiddelen ook uitdrogend en vochtafdrijvend kunnen werken, kan te veel bitterheid bijdragen aan een droge mond of keel en verstopping.
Interessant is dat bitterheid binnen de TCM ook wordt gebruikt bij de behandeling van diabetes. Modern onderzoek laat zien dat receptoren voor bittere smaken ook in het maag-darmkanaal aanwezig zijn. Deze receptoren spelen een rol bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel na een maaltijd.
Bittere stoffen activeren receptoren voor glucagonachtige peptide-1 (GLP-1) in de maag en darmen. Hierdoor komt meer van het darmhormoon GLP-1 vrij, wat de insulineafgifte stimuleert en helpt pieken in de bloedsuikerspiegel na de maaltijd te beperken.
Zout: hydraterend en vocht vasthoudend
De vijfde smaak, zout, wordt in verband gebracht met de nieren en blaas. Zout bevochtigt, verzacht en bevordert een neerwaartse beweging, waaronder een goede stoelgang.
Een kleine hoeveelheid zout zorgt voor vocht en ondersteunt de lichaamsvloeistoffen. Onderzoek laat ook zien dat het toevoegen van een beetje zout aan een glas water het lichaam kan helpen het water beter op te nemen.
Traditioneel wordt aangenomen dat een gematigde hoeveelheid zout de overmatige uitdrogende en vochtonttrekkende werking van bitterheid tegengaat. Te veel zout kan echter het nier-watersysteem overbelasten en leiden tot vochtophoping, zwellingen en een zwaar gevoel.
Modern onderzoek bevestigt dit deels. De nieren reguleren de balans tussen natrium en water, maar een voortdurend hoge zoutinname kan deze balans verstoren en de nieren beschadigen. Een hoge zoutinname kan ook leiden tot meer calciumverlies via de urine, wat mogelijk gevolgen heeft voor de botgezondheid. Binnen het TCM-model van de vijf smaken verzacht natuurlijke zoetheid de scherpte van een te zoute maaltijd door de stroom van qi te ondersteunen en de spijsvertering in balans te brengen. Hierdoor kan het lichaam de verwerking van vocht en voedingsstoffen beter herstellen. Dit betekent echter niet dat zoetheid een teveel aan natrium kan neutraliseren — daarvoor moet de zoutinname worden verminderd.
Net zoals verschillende smaken elkaar in balans kunnen brengen, kunnen ze elkaar ook ondersteunen en matigen. Zo kunnen hun heilzame effecten tot hun recht komen zonder dat ze overheersend worden.
Bewust eten
Het model van de vijf smaken is meer dan alleen een theorie. Het kan u ook helpen om op een heel andere manier naar dagelijkse maaltijden te kijken.
Sta even stil en vraag uzelf af: Welke smaak overheerst in uw voeding? Welke ontbreekt? Komt de smaak uit een onbewerkt voedingsmiddel of uit toegevoegde suiker, zout en bewerking?
1. Let op wat overheerst
Een uitgebalanceerde maaltijd hoeft niet alle vijf smaken in gelijke hoeveelheden te bevatten. Het gaat erom te voorkomen dat één smaak dag na dag overheerst. Het belangrijkste is dat u terugkerende patronen leert herkennen. Een maaltijd kan bijvoorbeeld sterk door één smaak worden gedomineerd. Zo kan zoetheid na het eten lang blijven hangen, terwijl pittigheid en zoutheid de smaken van de ingrediënten zelf kunnen maskeren. Kijk goed naar wat u eet en probeer op een milde manier andere smaken toe te voegen.
Suiker en zout komen veel voor in onze moderne voeding, zelfs in producten die niet duidelijk zoet of zout smaken. U kunt een teveel aan zoet of zout voorkomen door de etiketten van voedingsmiddelen te controleren.
2. Voeg natuurlijke smaken toe
Het gaat er niet om het plezier van eten weg te nemen, maar om uzelf de kans te geven ook subtielere smaken te waarderen. Bewerkte voedingsmiddelen bevatten vaak veel smaakstoffen en hebben daardoor een zeer intense smaak. Onbewerkte voedingsmiddelen hebben daarentegen mildere smaken. Een rijpe wortel of zoete aardappel heeft bijvoorbeeld een milde zoete smaak en levert daarnaast vezels en micronutriënten. Bewerkte zoetigheden en suikerhoudende dranken bevatten vooral veel suiker en weinig andere voedingsstoffen.
3. Breng smaken in balans
Eet verschillende soorten voedingsmiddelen om uiteenlopende smaken binnen te krijgen, zoals volkoren granen, bonen, noten, groenten, fruit en dierlijke eiwitten.
Kleur is een manier om variatie aan te brengen. Binnen de TCM worden verschillende kleuren van voedingsmiddelen vaak gekoppeld aan verschillende smaken. Seizoensgebonden, kleurrijke groenten en fruit zijn vaak voedingsmiddelen waaraan ons lichaam zich in die tijd van het jaar het best heeft aangepast. Winterpompoen, die doorgaans tussen september en november wordt geteeld, wordt bijvoorbeeld beschreven als een zoet smakende groente die het lichaam helpt versterken, qi ondersteunt en kou verdrijft. Omdat iedere smaak doorgaans wordt gekoppeld aan verschillende orgaansystemen, betekent het eten van verschillende seizoensproducten ook dat u verschillende smaken binnenkrijgt.
4. Begrijp uw eetlust
Het is ook de moeite waard om aandacht te besteden aan uw eetlust.
Een verlangen naar zoetigheid of sterk bewerkte voedingsmiddelen kan erop wijzen dat uw lichaam uit balans is. Geef niet simpelweg toe aan de behoefte, maar probeer te begrijpen wat erachter zit. Komt het door stress, slecht slapen, emoties of een onevenwichtig voedingspatroon? Het aanpakken van de onderliggende oorzaak is vaak effectiever dan alleen vertrouwen op wilskracht.
Voor mijn patiënt die zo dol was op chocoladetaart, betekende de behandeling niet dat ze zoetigheid helemaal moest vermijden. Het doel was haar geleidelijk weer in een gezonder evenwicht te brengen. Ze hield zich niet aan een regelmatig eetpatroon. Daarom adviseerde ik haar om regelmatig te ontbijten. Als ze trek had in iets zoets, kon ze beter eerder op de dag een klein stukje nemen dan ’s avonds. Als avondeten koos ze maaltijden met natuurlijke voedingsmiddelen, zoals groenten.
In de maanden daarna, toen haar innerlijke balans zich herstelde, merkte ze vanzelf dat haar verlangen naar taart en chocolade veel minder werd. Ze hoefde zichzelf niet te dwingen om ermee te stoppen — ze had er simpelweg minder behoefte aan. Haar gewicht nam geleidelijk af en haar bloedsuikerspiegel werd beter gereguleerd.
Haar geval laat een belangrijk TCM-principe zien: een overmatige voorkeur voor één bepaald smaakprofiel brengt het lichaam uit balans. Wanneer het lichaam weer in balans komt, gaan we vanzelf betere voedingskeuzes maken en genieten we van een grotere variatie aan smaken.
De opvattingen in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de opvattingen van The Epoch Times.
Gepubliceerd door The Epoch Times (12 september 2026): Sweetness, Saltiness, and More: How Common Flavors Can Benefit and Harm Your Body
