Sunday, 16 Jun 2024
In het midden van dit detail van Pietro Cavallini's fresco "Het Laatste Oordeel" zien we de traditionele kunstvoorstelling van "Christus in het Oordeel", een variant van het motief "Christus in Majesteit" dat dateert uit de vierde eeuw. (Publiek domein)

Een invloedrijke maar minder bekende Italiaanse kunstenaar

De 14e-eeuwse Romeinse kunstenaar Pietro Cavallini introduceerde een naturalistische flair in zijn fresco's en mozaïeken en zette daarmee de toon voor de Italiaanse Renaissance.

Als je nog nooit van Pietro Cavallini (circa 1250-circa 1330) hebt gehoord, ben je niet de enige. Toch was Cavallini in zijn tijd een belangrijke en productieve Romeinse frescoschilder en mozaïekschilder die zijn tijdgenoot, de Florentijn Giotto di Bondone (1266/67 of 1276-1337), sterk beïnvloedde. Giotto’s werk is grotendeels bekend en wordt gezien als een belangrijke invloed voor kunstenaars uit de vroege Renaissance.

In de 13e en 14e eeuw heerste het mozaïek en werden fresco’s beschouwd als het mozaïek van de arme man. Uitstekende voorbeelden van Cavallini’s mozaïeken zijn te zien in St. Mary in Trastevere, Rome, die allemaal de Maagd illustreren en laten zien hoezeer de kunstenaar beïnvloed was door de klassieke ontwerpen die hij eerder in zijn carrière “restaureerde”.

In 1308 nodigde Charles II, koning van Napels (neef van koning Lodewijk IX van Frankrijk) hem uit naar Napels, waar hij de Franse gotische kunststijl zag en enkele fresco’s maakte in de St. Maria Donna Regina Vecchia in de stad.

Weinig fresco’s van Cavallini zijn bewaard gebleven, maar een van zijn indrukwekkendste, “Het Laatste Oordeel”, is te zien in de kerk van St. Cecilia in Trastevere in Rome, de plek waar de heilige woonde en uiteindelijk werd begraven. Door kerkrenovaties in de 18e eeuw werden veel van zijn werken verwijderd of verborgen en dit fresco werd pas in 1900 herontdekt. Bezoekers kunnen het fresco nu alleen zien door een deur van de kerk binnen te gaan die hen naar het nonnenkoor van het aangrenzende benedictijnenklooster brengt.

Een detail van “Het Laatste Oordeel,” circa 1293, door Pietro Cavallini (fragmenten van een frescocyclus in St. Cecilia in Trastevere, Rome). Ongeveer 3.2 meter bij 14,5 meter. (Publiek domein)

Het laatste oordeel

Ooit deel uitmakend van een grote, maar nu verloren gegane frescocyclus, laat Cavallini’s hemelse “Het Laatste Oordeel” ons zien hoe zijn kunst evolueerde door de Byzantijnse stijl en laat het ook een hint zien naar de meer naturalistische kunst van de vroege Renaissance die nog zou komen. Volgens The Oxford Companion to Art onder redactie van Harold Osborne gebruikte Cavallini in “Het Laatste Oordeel” “een vrijere interpretatie van Byzantijnse thema’s en een zachtere behandeling van draperieën, het spel van licht en een zekere klassieke grootsheid en gevoel voor ruimte maken hem tot een link tussen de oudheid en de revival die door Giotto werd ingeluid.” Giotto echode de tronende apostelen in Cavallini’s “Het Laatste Oordeel” in zijn beroemdste frescocyclus in de Arena Kapel (Scrovegni Kapel) in Padua, in Italië.

In het midden van Cavallini’s werk zien we de traditionele voorstelling van “Christus in het Oordeel” (een variant van “Christus in Majesteit” (Maiestas Domini, in het Latijn) die al sinds de vierde eeuw in de christelijke kunst wordt gebruikt). Cavallini plaatste Christus in een “mandorla” (het Italiaanse woord voor “amandel”), die zowel zijn goddelijkheid als het etherische gebeuren symboliseert. We zien de wonden op zijn zij, handen en voeten die zijn martelaarschap laten zien en hoeveel hij heeft doorstaan tijdens de kruisiging. Een gouden aureool met een kruis omcirkelt zijn hoofd, wat ons opnieuw herinnert aan zijn heilige staat en zijn onbaatzuchtige offer.

In het midden van dit detail van Pietro Cavallini’s fresco “Het Laatste Oordeel” zien we de traditionele kunstvoorstelling van “Christus in het Oordeel”, een variant van het motief “Christus in Majesteit” dat dateert uit de vierde eeuw. (Publiek domein)

Bijna iedereen in de scène is op hem gericht. Engelen van bovenaf zweven op verschillende hoogten om hem te zien, wat lijkt te duiden op de engelenhiërarchie en hun verschillende hemelse rijken. Ze houden hun hoofd lichtjes schuin uit ontzag en nieuwsgierigheid. Maria en Johannes de Doper flankeren de engelen (het paar wordt traditioneel gezien in het motief). Twaalf apostelen flankeren deze centrale groep; sommigen houden zwaarden vast, één een beker en een paar houden een kruis vast.

Cavallini gebruikte voornamelijk rood, blauw en goud om het tafereel te schilderen, kleuren die eeuwenlang traditioneel werden gebruikt om dergelijke heilige scènes af te beelden. Maar in plaats van de vlakke figuren en bijna stoïcijnse gezichtsuitdrukkingen van die tijd, blies Cavallini leven in elk figuur. Hij gaf deze figuren weer met emoties en soliditeit die sinds de oude Romeinse kunst niet meer waren vertoond.

Pietro Cavallini gaf de figuren in zijn “Het Laatste Oordeel” weer met emoties en een driedimensionaliteit die sinds de oudheid niet meer was vertoond. Een detail van zijn engelenwezens toont hun zachte blik, zachte vlees, gekruld haar en gedrapeerde gewaden. (Publiek domein)

Kijk bijvoorbeeld hoe hij de engel linksboven heeft weergegeven (dat zou een seraf kunnen zijn, een hoge engel die kunstenaars traditioneel zonder lichaam afbeelden). Hij gebruikte een reeks lijnen om de contouren van het ronde gezicht aan te geven en benadrukte daarmee de puurheid ervan—een onschuld die we vaak gelijkstellen aan jeugd. Hij voltooide de expressieve engel door hem een aanbiddende, bijna medelijdende blik te geven. Bij andere figuren kunnen we zien hoe hij diepte en volume toevoegde aan de gewaden; bij sommige apostelen kunnen we zelfs de lichte ronding van hun buik zien en bij velen kunnen we zien hoe hij zorgvuldig haarstrengen schilderde.

Dit detail van Pietro Cavallini’s “Het Laatste Oordeel” in St. Cecilia in Trastevere, in Rome, toont iets meer dan de helft van het 14,5 meter brede fresco. (Luistxo Fernandez/CC BY-SA 4.0 DEED)

Je moet naar het koor van de nonnen gaan om het hele tafereel te kunnen zien, want kerkbanken verhullen de figuren die Cavallini onder Christus schilderde. Daar zien we mensenmassa’s de hemelpoort naderen en engelmuzikanten die hun aankomst triomfantelijk aankondigen. Helaas is het camerastandpunt niet gunstig voor foto’s.

Traditioneel zag de congregatie scènes van het laatste oordeel bij het verlaten van de kerk, als een aangrijpende herinnering aan hun christelijke verantwoordelijkheden en wat hen uiteindelijk te wachten staat als ze de aarde verlaten.

Gepubliceerd door The Epoch Times (7 december 2023): An Influential but Little-Known Italian Artist

Hoe u ons kunt helpen om u op de hoogte te blijven houden

Epoch Times is een onafhankelijke nieuwsorganisatie die niet beïnvloed wordt door een regering, bedrijf of politieke partij. Vanaf de oprichting is Epoch Times geconfronteerd met pogingen om de waarheid te onderdrukken – vooral door de Chinese Communistische Partij. Maar we zullen niet buigen. De Nederlandstalige editie van Epoch Times biedt op dit moment geen betalende abonnementen aan en aanvaardt op dit moment geen donaties. U kan echter wel bijdragen aan de verdere groei van onze publicatie door onze artikelen te liken en te her-posten op sociale media en door uw familie, vrienden en collega’s over Epoch Times te vertellen. Deze dingen zijn echt waardevol voor ons.