“Je kunt de punten niet met elkaar verbinden als je vooruitkijkt; je kunt ze alleen met elkaar verbinden als je terugkijkt. Dus je moet erop vertrouwen dat de punten op de een of andere manier met elkaar verbonden zullen worden in je toekomst”, zei de voormalige Apple-topman, wijlen Steve Jobs, in zijn toespraak tijdens de diploma-uitreiking van de Stanford University in 2005.
In zijn toespraak legde Jobs uit dat hij, nadat hij met zijn studie was gestopt, op de campus was gebleven en een cursus kalligrafie had gevolgd. Jobs schreef die cursus toe aan het feit dat de typografie van de Apple Mac zo mooi was en zag het als een van de redenen waarom de Mac een enorm succes werd.
Jobs volgde de kalligrafiecursus omdat hij ervan genoot; hij wist toen nog niet hoe belangrijk deze ervaring zou worden voor zijn toekomstige succes.
Geïnspireerd door Jobs’ inzichtelijke overpeinzingen verbond ik de punten in mijn eigen leven, maar op een heel andere manier: ik wilde vertellen hoe kunst mijn welzijn heeft beïnvloed. Velen van ons bekijken gezondheid en welzijn door de bril van wat we eten en drinken, maar staan zelden stil bij de invloed van kunst op onze levenskwaliteit.
Een meisje ontmoet een meesterwerk
Kunst is altijd een onderdeel van mijn leven geweest en ik heb het geluk gehad dat ik veel van de beste galerieën en musea ter wereld heb mogen bezoeken, zoals het Louvre in Parijs, het Rijksmuseum in Amsterdam, het Staatsmuseum de Hermitage in Sint-Petersburg, Rusland, het Metropolitan Museum of Art in New York en nog vele andere. Omdat ik het grootste deel van mijn leven op korte reisafstand van de wereldberoemde kunstinstellingen van Londen heb gewoond, is grote kunst praktisch bij mij om de hoek.
Mijn eerste herinnering aan een ontmoeting met een meesterwerk staat diep in mijn geheugen gegrift. Het was tijdens een schoolreis naar een Londense galerie toen ik ongeveer 11 jaar oud was. Ik zag een met rood krijt getekende afbeelding, zorgvuldig en verfijnd gemaakt door de hand van Rafaël, Leonardo da Vinci of een vergelijkbare meester — je zult mijn 11-jarige zelf vergeven dat ik dit belangrijke detail niet meer weet.
Ik was diep onder de indruk van de vrij verfijnde en sierlijke voorstelling, hoewel ik niet goed kon uitleggen waarom. Ik herinner me niet eens dat ik begreep waar het onderwerp over ging. Maar de tekening fascineerde me zo sterk dat, terwijl mijn schoolgroep verder wegliep en langzaam uit het zicht verdween, ik bleef staan en naar dit mysterieuze meesterwerk bleef kijken.
Ongeveer tien jaar na die eerste ontmoeting bracht ik menig lunchpauze door in de zaal met oude meesters in de Tate Gallery in Londen (tegenwoordig Tate Britain), die op slechts een steenworp afstand lag van mijn werkplek. Terwijl ik tussen die meesterwerken zat, vond ik altijd een vorm van rust en troost, ongeacht wat er op dat moment in mijn leven speelde.
Die ervaringen die ik had opgedaan met traditionele schilderkunst leken mij op de een of andere manier te kunnen opbeuren. Ik dacht terug aan andere kunstwerken die een diepe indruk op mij hadden gemaakt, om beter te begrijpen waarom.
Monet en meer
Eén ding zal ik nooit vergeten: het moment waarop ik Monets “Waterlelies” zag tijdens een schooluitwisseling naar Parijs in 1991. In die tijd was ik volledig onder de indruk van alles wat Monet maakte.
Monet schilderde zijn serie waterlelies speciaal om de lengte en breedte van twee ovale zalen in het Musée de l’Orangerie te vullen. De werken beslaan samen meer dan 100 strekkende meter.
Ik liep door een van de ovale zalen, met mijn ogen gericht op Monets pastelblauw-roze-groene waterlelies, die leken te dansen in het licht. Terwijl mijn voeten de kromming van de zaal volgden, raakte ik steeds meer gehypnotiseerd door het zachte spel van kleuren. Zozeer zelfs dat ik niet merkte dat er een klein randje in de vloer zat waar de vloer en de muur samenkwamen. Plotseling verloor ik mijn evenwicht en gleed ik uit. Instinctief stak ik mijn arm uit om mezelf op te vangen en ik raakte bijna Monets schilderij aan. Je kunt je voorstellen dat ik me vreselijk schaamde. Ik werd uit de oorverdovende ongemakkelijke stilte (die blijkbaar bij elk ongeluk hoort) gehaald doordat een medewerker van de galerie in het Frans tegen mij schreeuwde. Het was niet mijn meest trotse kunstervaring, maar ik heb er wel veel van geleerd.
Monets “Waterlelies” hielden mij zo sterk in hun greep dat ik letterlijk mijn evenwicht verloor. Nu besef ik dat dit precies is wat veel moderne kunst doet: ze brengt ons uit balans in plaats van ons de weg te wijzen.
Toen ik terugdacht aan mijn ongemakkelijke ontmoeting met Monets kunst, verbaasde dat mij. Slechts twee andere moderne kunstwerken hebben zo’n blijvende indruk op mij gemaakt. Het eerste was “My Bed”, gemaakt in 1998 door de Britse kunstenares Tracey Emin.
Emins installatie bestond uit haar onopgemaakte bed uit de periode waarin zij een zware mentale inzinking doormaakte. Het bed lag vol met pakjes sigaretten, wodkaflessen, vieze tissues en dergelijke. Toegegeven, het werk zette aan tot nadenken: ik vroeg mij af of ik die ochtend mijn eigen bed wel had opgemaakt. Maar het zette mij niet aan om een beter mens te worden; het zorgde er vooral voor dat ik nadacht over het schoonmaken van mijn huis. Het riep vooral afkeer op, samen met enige medeleven voor Emin.
Emins kunst voelde voor mij te veel als wat ik in het nieuws zag: een weergave van iemands leven zonder enige vorm van positiviteit.
Het tweede kunstwerk was een installatie in Tate Modern die ervoor zorgde dat ik besloot er nooit meer terug te keren. De betreffende installatie bestond uit een verzameling kleurrijke, totemachtige palen met strijdkreten uit de suffragettebeweging en het feminisme. Ik verliet Tate Modern in stil protest.
Ik besefte dat kunst van Monet, Emin en anderen zoals zij niet bij mij paste. Ik verlangde naar kunst met een troostende en verheffende kwaliteit. Heel eenvoudig gezegd: ik zocht troost in kunst.
Oude wijsheid
Nu ik beter begreep hoe verschillende soorten kunst mij hadden beïnvloed, was er nog een ander punt dat met de rest verbonden moest worden.
Ongeveer tien jaar lang werkte ik als Ayurvedisch behandelaar. Ayurveda, Sanskrit voor ‘kennis van het leven’, is een eeuwenoud natuurgeneeskundig systeem dat ongeveer 5.000 jaar geleden in India ontstond en in veel opzichten vergelijkbaar is met de traditionele Chinese geneeskunde.
Ayurveda kijkt anders naar ziekte dan de westerse geneeskunde en omschrijft ziekte (dis-ease) als alles wat ongemak veroorzaakt, ongeacht of de oorzaak lichamelijk of geestelijk is. Door de principes van Ayurveda toe te passen, kunnen we ons bewuster worden van de manier waarop kleine dingen in ons dagelijks leven invloed kunnen hebben op onze gezondheid. Een van de basisprincipes van Ayurveda is bijvoorbeeld het idee dat “het gelijke het gelijke versterkt”. De meesten van ons passen dit onbewust toe: wanneer we het warm hebben, pakken we misschien automatisch een ijsje of een ijskoud glas water om af te koelen. We zouden niet iets warms nemen, omdat dat onze lichaamstemperatuur juist zou verhogen. Dat is het principe van “het gelijke versterkt het gelijke” in de praktijk.
Volgens Ayurveda betekent dit dat we, om ongemak of ziekte te verminderen, moeten kiezen voor de tegenovergestelde eigenschap van datgene wat we op dat moment ervaren.
Ayurveda gaat er ook van uit dat alles wat we tot ons nemen, of het nu voedsel is of zintuiglijke ervaringen, een vorm van voeding is. Het ligt daarom voor de hand dat een van de uitgangspunten van Ayurveda voor een goede gezondheid en geluk het juiste gebruik van onze vijf zintuigen is — iets waar we misschien niet altijd bewust bij stilstaan. Toch heeft alles wat we via onze zintuigen opnemen invloed op ons.
Ayurveda kent het begrip “asatmyendriyartha samyoga”, een Sanskrietterm die verwijst naar het ongezonde contact tussen de zintuigen en hun waarnemingsobjecten. De ogen zijn bijvoorbeeld het zintuig waarmee we zien. Ongezond gebruik van de zintuigen valt volgens Ayurveda onder drie categorieën die ongemak of ziekte kunnen veroorzaken: overmatig gebruik, onvoldoende gebruik of verkeerd gebruik van de zintuigen.
De meeste van ons bevinden zich waarschijnlijk vaak in een toestand van overmatig gebruik van de zintuigen. Denk bijvoorbeeld aan een dagelijkse reis naar het werk waarbij we voortdurend worden overspoeld door reclameborden en het bekijken van sociale media.
Binnen deze context begon ik beter te begrijpen hoe het bekijken van kunst mijn gezondheid beïnvloedde. Van de drie ongezonde manieren waarop we onze zintuigen kunnen gebruiken, sprak vooral “mithya yoga” mij aan: het verkeerde gebruik van de zintuigen, een term uit de Ayurveda die letterlijk “onjuiste verbinding” betekent.
Deze onjuiste verbinding verwijst naar handelingen die we uitvoeren terwijl we weten dat ze niet goed voor ons zijn. Een voorbeeld van verkeerd gebruik van het gezichtsvermogen is het bekijken van vervormde beelden of afstotelijke, angstaanjagende of agressieve voorstellingen.
Met deze kennis begon ik te begrijpen hoe ik zelf ongemak of ziekte had kunnen veroorzaken door te kijken naar kunst die onaangenaam was, of naar kunst die, hoe mooi ook, niet helemaal overeenkwam met de werkelijkheid. Het werd toen duidelijk waarom de kunst die ik als meisje had gezien mij zo diep raakte: zelfs als ik niet wist wat het betekende, bracht het mij in contact met mijn menselijkheid. Ik herkende het op een diep, innerlijk niveau, en die ervaring voedde mij.
De Engelse schilder Sir Joshua Reynolds had het goed begrepen toen hij in 1784 zei: “Een kamer volgehangen met schilderijen is een kamer volgehangen met gedachten.” Het is de moeite waard om na te denken over de bedoeling achter een afbeelding, over de gedachten die de kunstenaar probeert over te brengen, en ook over de vraag of de kunst doordrongen is van een goedheid die wezenlijk bijdraagt aan onze gezondheid.
We kunnen niet ongedaan maken wat we eenmaal hebben gezien. Maar voor het grootste deel kunnen we wel kiezen waar we naar kijken. De vraag is: willen we kunst tot ons nemen die bijdraagt aan ons ongemak, of aan onze innerlijke harmonie?
Welke onderwerpen op het gebied van kunst en cultuur zouden jullie graag door ons behandeld zien? Stuur ideeën of feedback naar features@epochtimes.nyc.
Gepubliceerd door The Epoch Times (24 juli 2026): Why Ancient Medicine Values Wholesome Art and Beauty
