Denemarken bevestigde op 26 september dat er geen plannen zijn om een beroep te doen op Artikel 4 van de NAVO, na drone-invallen in het Deense luchtruim eerder deze week.
Minister van Buitenlandse Zaken Lars Lokke Rasmussen zei tegen verslaggevers: “Artikel 4 is in de hele NAVO-geschiedenis negen keer ingeroepen, en recent tweemaal in verband met Polen en Estland, dus wij hebben daar geen reden toe.”
Denemarken moest deze week twee keer zijn luchthavens sluiten na meldingen van drones.
De Deense premier Mette Frederiksen bracht de incidenten in verband met een reeks vermoedelijke Russische drone-invallen in Europa, te midden van de aanhoudende oorlog van Rusland tegen Oekraïne, zonder daarbij bewijs te leveren.
Rusland ontkende betrokkenheid.
Daarom overwoog Denemarken tot en met vrijdag om Artikel 4 in te roepen.
Hoewel Artikel 5 van de NAVO—de wederzijdse verdedigingsbelofte—beter bekend is, zijn veel mensen minder vertrouwd met Artikel 4.
Dit is wat Artikel 4 inhoudt en hoe het werkt.
Wat is Artikel 4?
Artikel 4 is de kortste bepaling in het Noord-Atlantisch Verdrag, dat op 4 april 1949 in Washington werd bekrachtigd.
In de tekst staat: “De partijen zullen elkaar raadplegen telkens wanneer, naar het oordeel van een van hen, de territoriale integriteit, politieke onafhankelijkheid of veiligheid van een van de partijen wordt bedreigd.”
Dat betekent dat een NAVO-bondgenoot, zodra er zorgen zijn – vooral over veiligheid – het onderwerp kan aankaarten bij de Noord-Atlantische Raad (NAC: North Atlantic Council), het belangrijkste politieke besluitvormingsorgaan van de NAVO.
Leden kunnen de kwestie bespreken, wat mogelijk kan leiden tot een gezamenlijke beslissing of actie.
Zo komt het onderwerp formeel op de agenda van de NAVO te staan.
Het inroepen van Artikel 4 en het bespreken ervan leidt echter niet automatisch tot actie.
Waarom doen landen een beroep op Artikel 4?
De laatste tijd hebben landen Artikel 4 ingeroepen na meldingen van schendingen van hun luchtruim. Zij beschuldigden Rusland ervan achter de incidenten te zitten.
Polen deed op 10 september een beroep op Artikel 4 nadat het meerdere Russische drones had neergehaald die het Poolse luchtruim waren binnengedrongen.
Op 23 september kwamen NAVO-bondgenoten bijeen na een Artikel 4-verzoek van Tallinn, nadat drie Russische gevechtsvliegtuigen het Estse luchtruim waren binnengevlogen.
Rusland ontkent de NAVO-beschuldigingen dat het herhaaldelijk het luchtruim van bondgenoten heeft geschonden.
Hoe vaak is het gebeurd?
Sinds de oprichting van de NAVO in 1949 is Artikel 4 negen keer ingeroepen.
De eerste keer was op 10 februari 2003, toen Turkije de Noord-Atlantische Raad om overleg vroeg uit bezorgdheid over dreigingen voor zijn veiligheid door de oplopende spanningen in buurland Irak, in de weken voorafgaand aan het begin van de Irakoorlog.
Turkije is bovendien de NAVO-lidstaat die het vaakst een beroep heeft gedaan op Artikel 4: in totaal vijf keer.
Meer recent hebben Oost-Europese landen om overleg gevraagd in de context van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Op 24 februari 2022—de dag dat Rusland zijn invasie van Oekraïne begon—vroegen Bulgarije, Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië en Slowakije om overleg vanwege het conflict aan de oostflank van het bondgenootschap.
Daarna werd deze maand binnen een tijdsbestek van twee weken tijd Artikel 4 ingeroepen door Polen en Estland.
Wat is Artikel 5?
Artikel 5 is het onderdeel van het Verdrag dat de meeste mensen kennen.
Het is de collectieve veiligheidsgarantie en wordt beschouwd als een essentieel onderdeel van het bondgenootschap.
Daarin komen de leden overeen “dat een gewapende aanval op een of meer van hen in Europa of Noord-Amerika wordt beschouwd als een aanval op hen allen.”
De NAVO legt op haar website uitgebreider uit dat wanneer Artikel 5 wordt ingeroepen, “bondgenoten elke vorm van hulp kunnen bieden die zij noodzakelijk achten om op een situatie te reageren.”
“Dit is een individuele verplichting voor elke bondgenoot, en iedere bondgenoot bepaalt zelf wat hij in de gegeven omstandigheden noodzakelijk vindt,” aldus het bondgenootschap.
Die hulp “hoeft niet per se militair van aard te zijn,” aldus de NAVO.
De reactie hangt af van de middelen van elke lidstaat, en “het is daarom aan het oordeel van elk afzonderlijk land om te bepalen hoe het zal bijdragen”.
Volgens de NAVO is Artikel 5 “voor het eerst en tot nu toe één keer in de geschiedenis ingeroepen na de terreuraanslagen van 11 september tegen de Verenigde Staten”.
Leidt Artikel 4 automatisch tot Artikel 5?
Nee, dat is niet het geval.
Bob Deen, analist bij denktank Clingendael in Den Haag, zei tegen persbureau Associated Press dat Artikel 4 “bedoeld is om binnen het bondgenootschap de coördinatie en het begrip over externe dreigingen te verbeteren”.
“Het geeft alle bondgenoten de mogelijkheid om bepaalde bedreigingen of ontwikkelingen met spoed op de agenda van de Noord-Atlantische Raad te zetten.”
Deen zei dat Artikel 4 weliswaar verband houdt met Artikel 5, maar “niet per se een opstapje is”.
Artikel 4 hoeft ook niet eerst te worden ingeroepen voordat Artikel 5 kan volgen.
Volgens de Clingendael-analist werd in het geval van de aanslagen van 11 september Artikel 5 direct geactiveerd.
Hij zei: “Met andere woorden: Artikel 4 kan worden ingeroepen zonder dat Artikel 5 volgt, en omgekeerd.”
The Associated Press, Reuters en Rachel Roberts hebben bijgedragen aan dit verslag.
Gepubliceerd door The Epoch Times (27 september 2025): NATO Allies Have Been Discussing Invoking Article 4: What to Know
