Ik hoorde ooit een verhaal over een man die in een medische instelling incheckte voor een langdurig verblijf. Hij werd naar zijn kamer gebracht, die voorzien was van de standaardinrichting: niet veel meer dan een bed, een stoel, een enkel raam, een tv en een badkamer. Het was er ongetwijfeld veel kleiner dan de plek die hij eerder zijn thuis noemde. Veel van zijn bezittingen pasten niet in zijn nieuwe onderkomen en de bewolkte dag wierp een dof, grijs licht op de kamer.
Hij wendde zich met een brede glimlach tot de verpleegster en zei over de kamer: “Ik vind het prachtig.”
Er was niets bijzonders aan de kamer, maar de man had besloten dankbaar en waarderend te zijn.
De zoektocht naar geluk
Het verhaal illustreert iets van de mysterieuze aard van geluk. Al voor Aristoteles heeft de mensheid zich afgevraagd en gedebatteerd of geluk afhangt van externe omstandigheden of van iets anders. In “De Nicomachische Ethiek” stelde Aristoteles dat geluk meer te maken had met de dingen die je innerlijk bezit (d.w.z. karakter, deugden, ingesteldheid) dan met de dingen die je uiterlijk bezit (d.w.z. materiële goederen, pleziertjes, rijkdom, eer, gezondheid, etc.).
Van deze innerlijke bezittingen stelde Cicero dat dankbaarheid de belangrijkste was. Hij schreef: “Ik wil met elke deugd getooid zijn, maar er is niets dat ik hoger acht dan dankbaar zijn en dankbaar overkomen. Want deze ene deugd is niet alleen de grootste, maar is ook de moeder van alle andere deugden.”
Voor Aristoteles waren geluk, deugd en het goede leven dingen waarvan iemand zeker kon zijn dat ze tot op zekere hoogte behouden zouden blijven, ondanks de meest ongunstige omstandigheden. Dit komt omdat deugdzaamheid en goede innerlijke aanleg (zoals dankbaarheid) niet van ons afgenomen kunnen worden, wat er ook gebeurt. Hoe moeilijk ons leven ook is, we hebben altijd controle over ons innerlijk. We hebben altijd het vermogen om positief, deugdzaam en dankbaar te reageren. Niemand kan ons deze fundamentele vrijheid ontnemen en de vreugde die ze met zich meebrengt.
Waarom is dankbaarheid belangrijk?
Zowel de filosofie als de wetenschap laten zien dat een geest van dankbaarheid een kernonderdeel vormt van een gelukkig leven. Het werkt als de alchemistische kunst, die basismetalen in goud verandert. De dankbare persoon heeft misschien niet meer dan andere mensen, maar praktisch gezien is de dankbare persoon rijker dan de meesten, omdat hij alles opmerkt wat hij heeft en ervan geniet. Van het kleine tot het grote, alles wordt kostbaar als het door de bril van dankbaarheid wordt gezien.
Ondankbaarheid leidt tot psychologische en emotionele armoede. Kan een erfgenaam echt “rijk” genoemd worden als zijn fortuin in een fonds zit dat niet toegankelijk is? De erfgenaam heeft geld, maar het geld brengt hem geen voordeel. De ondankbare persoon is een beetje zoals die erfgenaam – hij kan veel goede dingen hebben, maar die dingen zijn “ontoegankelijk” omdat hij ze niet opmerkt en er niet van geniet. Ze beroven zichzelf van hun eigen erfenis. Ze zijn te bezorgd over wat ze niet hebben om te waarderen wat ze wel hebben. In die zin levert hun rijkdom niets op; het is betekenisloos.
De rijkdom aan zegeningen die een dankbaar persoon bezit, heeft daarentegen echte waarde omdat hij ze erkent en ervan geniet. Dankbaarheid is als een nachtkijker die door de duisternis van ontevredenheid en gewoonte heen kijkt. Deze duisternis heeft de neiging om te verhullen wat er recht voor onze neus ligt.
Recent onderzoek heeft wetenschappelijk aangetoond dat dankbaarheid leidt tot een gelukkiger leven – naast andere voordelen. Volgens Harvard Health Publishing zijn positieve emoties, een betere gezondheid, veerkracht bij tegenslagen en sterkere relaties voordelen die voortvloeien uit dankbaarheid. Studies bij koppels toonden aan dat het vaak uiten van dankbaarheid naar de echtgenoot het vertrouwen, de loyaliteit, de communicatie en de positiviteit in de relatie bevordert.
Vijanden van dankbaarheid
Ontevredenheid en gewoonte zijn de vijanden van dankbaarheid. Het zijn de dieven die trachten onze erfenis van vreugde te stelen. Zij zijn de roest die het geluk wegvreet en bederft. Thomas van Aquino definieerde vreugde als het gevoel dat we krijgen wanneer we iets bezitten of in de aanwezigheid zijn van iets waar we naar verlangen en van houden. Als we dankbaar zijn, richten we ons op de dingen waar we ooit naar verlangden en die we nu hebben – een echtgenoot, een goede gezondheid, kinderen, wat het ook mag zijn – en het resultaat is vreugde. In feite voedt dankbaarheid vreugde en vreugde voedt dankbaarheid in een prachtige symbiotische relatie.
Ontevredenheid daarentegen verlegt de aandacht van alles wat je hebt naar wat je nog niet hebt of niet kunt hebben. Het gefrustreerde verlangen wordt aangewakkerd. Vreugde wordt vervangen door verdriet. Toch heeft deze houding weinig zin als je bedenkt dat de meesten van ons veel meer bezitten dan dat we tekort komen.
De lens van dankbaarheid helpt ons de wereld te zien als een geschenk, inclusief de “kleine” dingen. Van de zachte, gracieuze drift van smetteloos witte sneeuw, tot de heldere roep van een vogel, tot ons favoriete drankje, de dankbare mentaliteit ontdekt eindeloze bronnen van vreugde in de eenvoudige activiteiten van het dagelijks leven.
Dankbaarheid koesteren
Het is niet gemakkelijk om te herkennen en te waarderen wat we hebben, vooral de kleine dingen. Wat gewoon is, wordt vertrouwd en we vergeten hoe bijzonder het is, wat een geschenk het is. Hoe bestrijden we deze tendens?
G.K. Chesterton, de grote Britse schrijver uit de 20e eeuw, deed deze suggestie: “De manier om van iets te houden is je te realiseren dat het verloren kan gaan.” Zodra je begint te tellen hoeveel dingen je zou kunnen verliezen, besef je al snel hoeveel je hebt. En je houdt meer van die dingen en koestert ze.
Een ander tegengif voor het afstompende effect van vertrouwdheid is kunst. Goede kunst helpt de sluier weg te nemen die ons blind maakt voor de buitengewone aard van de wereld om ons heen. Kunst helpt ons de wereld opnieuw te zien, omdat door haar kracht de wereld plotseling weer tot bloei komt in al haar onuitputtelijke rijkdom. Dit kan ons gevoel van dankbaarheid verdiepen.
Het fenomeen van vertrouwdheid dat vreugde en dankbaarheid wegkaapt, is gerelateerd aan het psychologische concept van “hedonische adaptatie”. Hedonische adaptatie verwijst naar het feit dat mensen de neiging hebben om ongeveer hetzelfde geluksniveau te behouden, zelfs na positieve of negatieve veranderingen in hun leven. Een nieuwe auto, een nieuw huis of een promotie zorgt voor een golf van geluk die snel wegebt als de verandering het “nieuwe normaal” wordt. Het wordt vertrouwd en de oogkleppen van gewoonte beginnen je vreugde en dankbaarheid opnieuw te beperken.
Een suggestie om hedonische adaptatie tegen te gaan is om geluk te zoeken in zinvolle en uitdagende activiteiten in plaats van in voorbijgaande genoegens of bezittingen. Psycholoog en onderzoeker Martin Seligman maakt onderscheid tussen pleziertjes en wat hij “gratificaties” noemt. Terwijl pleziertjes van voorbijgaande aard zijn, op gevoel gebaseerd zijn en weinig nadenken vereisen, zijn gratificaties activiteiten die enige inspanning vereisen, maar die we zo boeiend vinden dat we het verstrijken van de tijd niet opmerken.
Psychologe Elizabeth Scott legt uit dat gratificaties ons boeien doordat ze uitdagend zijn, maar niet te uitdagend. Ze vervolgt: “Gratificaties en activiteiten die een sterke betekenis voor ons hebben, zijn beter bestand tegen de effecten van hedonische adaptatie. Interessant is dat hoe meer we ons bezighouden met gratificaties, hoe meer we ervan genieten. Dit zijn activiteiten die meer inspanning en denkwerk vereisen, maar de beloning is ook hoger. Hoe meer we ons ermee bezighouden, hoe meer we ervan genieten. Gratificaties omvatten activiteiten die vaak worden beschouwd als hobby’s, zoals het creëren van kunst, of het leren van een vaardigheid zoals karate.” Betekenisvolle activiteiten gaan meestal gepaard met een vorm van altruïsme en hebben vergelijkbare langdurige positieve effecten op geluk, vrede en welzijn.
Een andere wetenschappelijk onderbouwde methode om hedonische adaptatie tegen te gaan en dankbaarheid te bevorderen is het bijhouden van een dagboek over dingen waar je dankbaar voor bent. In een onderzoek uitgevoerd door Robert Emmons en Michael McCullough werden deelnemers in groepen verdeeld en gevraagd om wekelijks te schrijven over dingen waar ze dankbaar voor waren, dingen die hen irriteerden of dingen waar ze neutraal tegenover stonden. Na 10 weken was de groep die over dankbaarheid had geschreven hoopvoller en positiever over hun leven, sportten ze meer en gingen ze minder naar de dokter dan de andere groepen.
De moeite die we steken in het oefenen van dankbaarheid werpt veel vruchten af omdat een groter bewustzijn van het goede om ons heen alle aspecten van het leven vreugdevoller en bevredigender maakt. Door kunst, het bijhouden van een dagboek, mindfulness en zinvolle activiteiten kunnen we uitstijgen boven de dagelijkse sleur die ons bewustzijn en onze waardering voor de mooie geschenken van het leven en het geschenk van het leven zelf dreigt uit te hollen.
Gepubliceerd door The Epoch Times (28 december 2024): Gratitude: How and Why to Practice This Key to a Happy Life
