Je beseft het misschien niet, maar chemicaliën die bekendstaan als PFAS — per- en polyfluoralkylstoffen, die vaak “eeuwige chemicaliën” worden genoemd — zitten verborgen in tal van producten die we dagelijks gebruiken.
PFAS staan bekend om hun water- en vuilafstotende eigenschappen en komen voor in een verrassend breed scala aan alledaagse producten. Omdat ze nauwelijks worden afgebroken, blijven ze bovendien langdurig in ons lichaam aanwezig.
Als je gebakken ei bijvoorbeeld moeiteloos uit een pan glijdt dankzij een antiaanbaklaag met PFAS, kunnen die stoffen zich in je bloed ophopen. Welkom in het tijdperk van de “eeuwige chemicaliën”.
PFAS zijn verwerkt in talloze producten die het dagelijks leven gemakkelijker maken, van pannen met een antiaanbaklaag tot vlekbestendige meubels. Hoewel overheden werken aan strengere regelgeving, zijn de vervangende stoffen mogelijk niet volledig veiliger en blijft blootstelling een punt van zorg.
Waarom PFAS werden ontwikkeld
In de jaren dertig, toen elektrische koelkasten hun intrede deden in huishoudens, gingen chemische bedrijven op zoek naar veiligere koelmiddelen.
Tijdens onderzoek naar nieuwe, niet-giftige koelmiddelen ontdekte de onderzoeker Roy J. Plunkett van DuPont bij toeval een nieuwe stof met een bijzonder sterke koolstof-fluorbinding.
De stof was wit, wasachtig, glad en hittebestendig: polytetrafluorethyleen, later bekend geworden als “Teflon”.
Juist die unieke koolstof-fluorbinding geeft Teflon — en alle PFAS die daarna werden ontwikkeld — hun uitzonderlijke weerstand tegen afbraak.
Door hun chemische stabiliteit en duurzaamheid bleken PFAS bijzonder bruikbaar. Ze vonden al snel hun weg naar uiteenlopende sectoren, waaronder de productie van kookgerei, kleding, voedselverpakkingen en blusschuim.
In de jaren negentig ontdekte een veehouder dat zijn runderen stierven nadat ze water hadden gedronken dat was vervuild met industrieel afvalwater van een nabijgelegen DuPont-fabriek waar Teflon werd geproduceerd. Die ontdekking leidde tot rechtszaken en stimuleerde onderzoek naar de gezondheidsrisico’s.
Hoewel Teflon bij normale temperaturen glad en onschadelijk is, blijkt perfluoroctaanzuur (perfluorooctanoic acid – PFOA) — een chemische stof die werd gebruikt bij de productie — zeer giftig en kankerverwekkend voor mensen. Inmiddels is het gebruik ervan uitgefaseerd.
Een ander risico van Teflonpannen is dat de coating bij hoge temperaturen begint af te breken en giftige dampen vrijkomen.
Die dampen zijn zo giftig dat in de eerste meldingen over Teflon werd beschreven dat ze kooivogels vrijwel onmiddellijk konden doden en bij mensen een griepachtige aandoening veroorzaakten die bekendstaat als “Teflon-griep”.
Alledaagse producten die PFAS bevatten
Hoewel PFAS vaak worden geassocieerd met bepaalde soorten kunststof en hun toepassingen, bevatten niet alle kunststofproducten deze stoffen.
Termen als vlekbestendig, waterdicht, vetafstotend en anti-aanbak kunnen erop wijzen dat een product PFAS bevat.
Producten waarin PFAS kunnen voorkomen zijn onder meer pannen met een antiaanbaklaag en water- en vuilafstotende textielsoorten, zoals outdoorkleding, tapijten, meubelbekleding en meubels met een waterafstotende afwerking. Ook voedselverpakkingen vormen een veelvoorkomende bron, waaronder zakken voor magnetronpopcorn, verpakkingen van fastfood, pizzadozen en andere verpakkingen die bestand moeten zijn tegen vet of vocht.
Ook waterbestendige cosmetica en verzorgingsproducten, zoals waterproof mascara, foundation en producten tegen zonnebrand, kunnen PFAS bevatten.
In de gezondheidszorg kunnen medische hulpmiddelen met een PFAS-coating — zoals katheters, voerdraden en implanteerbare materialen — eveneens een belangrijke, maar vaak onderschatte bron van blootstelling zijn.
Blusschuim dat wordt gebruikt in de industrie en tijdens brandweeroefeningen is een andere belangrijke bron van blootstelling aan PFAS. De brandwerende werking is afhankelijk van gefluoreerde chemicaliën, die ervoor zorgen dat het schuim vlammen effectief kan doven. Vanwege de grote gezondheids- en milieurisico’s wordt steeds vaker overgestapt op fluorvrije alternatieven.
Ook sommige schoonmaakmiddelen, vooral vlekverwijderaars en textielbeschermers, kunnen PFAS bevatten om water- of vuilafstotende eigenschappen te geven. In het algemeen geldt dat producten die worden aangeprezen als water-, vet- of vuilafstotend, anti-aanbak of hittebestendig een sterke aanwijzing vormen dat ze PFAS bevatten.
Gezondheidsrisico’s van blootstelling aan PFAS
Naar schatting had 78 procent van de Amerikaanse bevolking meetbare concentraties PFAS in het lichaam.
Blootstelling aan PFAS brengt grotere gezondheidsrisico’s met zich mee voor zwangere vrouwen, baby’s en jonge kinderen. Talrijke onderzoeken brengen blootstelling tijdens de zwangerschap en de vroege kinderjaren in verband met ontwikkelingsstoornissen.
Deze chemicaliën passeren gemakkelijk de placenta, waardoor een ongeboren kind ze rechtstreeks van de moeder kan opnemen.
“De fysiologische systemen van kinderen — waaronder de lever, nieren en het hormoonstelsel — kunnen gevoeliger zijn voor bepaalde chemische stoffen dan die van volwassenen”, zegt dr. Matt Thompson, vaatchirurg en CEO van Avodah Naturals, tegen The Epoch Times.
PFAS hopen zich na verloop van tijd op in levende organismen. Langdurige blootstelling wordt in verband gebracht met kanker, schade aan het immuunsysteem, schildklierproblemen en ontwikkelingsachterstanden bij kinderen.
Brandweerlieden en militairen lopen een verhoogd risico op blootstelling doordat zij werken met blusschuim op basis van AFFF (Aqueous Film-Forming Foam), dat PFAS bevat.
Houden toezichthouders gelijke tred?
Verschillende landen en deelstaten hebben inmiddels bepaalde PFAS-verbindingen verboden of aan banden gelegd, met name de varianten met langere koolstofketens, die als schadelijker worden beschouwd.
Langketenige-PFAS worden toegepast vanwege hun uitstekende water-, olie- en vetafstotende eigenschappen.
De Europese Unie is bijvoorbeeld begonnen met het beperken van ongeveer 12.000 specifieke PFAS-stoffen, met als doel deze op termijn grotendeels uit te faseren. In de Verenigde Staten heeft de Environmental Protection Agency (EPA) aangekondigd strengere limieten voor bepaalde PFAS in drinkwater te willen invoeren en fabrikanten aan te moedigen deze stoffen uit consumentenproducten te verwijderen.
Sommige bedrijven hebben uit eigen beweging bepaalde PFAS uit hun producten geschrapt en verschillende Amerikaanse staten hebben strengere verboden of regelgeving ingevoerd.
Californië, New York en Vermont hanteren inmiddels strengere normen en uitfaseringsmaatregelen voor PFAS in drinkwater, voedselverpakkingen en consumentenproducten. Daarmee gaan deze staten verder dan de federale regelgeving in hun aanpak van PFAS-vervuiling.
De EPA heeft onlangs voorgesteld de limieten voor vier soorten PFAS — GenX, perfluorhexaansulfonzuur (PFHxS), perfluornonaanzuur (perfluorononanoic acid – PFNA) en perfluorbutaansulfonzuur (PFBS) — te schrappen. Voor de twee meest voorkomende varianten, PFOA en perfluoroctaansulfonaat (PFOS), blijven de limieten echter gehandhaafd. Hoewel er voor veel toepassingen veiligere alternatieven bestaan, zoals keramische en biogebaseerde coatings, worden die nog niet op grote schaal gebruikt omdat ze tot vijf keer duurder kunnen zijn dan de huidige materialen.
Zijn we nu veiliger?
Veel industrieën vervangen langeketen-PFAS inmiddels door korteketens-PFAS. Die alternatieven zijn echter minder goed onderzocht en kunnen eveneens gezondheidsrisico’s met zich meebrengen.
“In sommige gevallen kan een vervangende stof zelfs schadelijker zijn dan het origineel”, zegt dr. Jennifer Brandon, deskundige op het gebied van microplastics en gepromoveerd in de biologische oceanografie aan het Scripps Institution of Oceanography, tegen The Epoch Times.
Ze wijst op GenX-PFAS, officieel hexafluorpropyleenoxide-dimeerzuur (hexafluoropropylene oxide dimer acid – HFPO-DA), dat op grote schaal werd ingevoerd als vervanger van PFOA, een van de schadelijkste PFAS.
“GenX werd gekozen omdat het een kortere halfwaardetijd in het milieu heeft”, zegt ze. “Maar de stof is niet lang genoeg onderzocht en blijkt uiteindelijk giftiger te kunnen zijn en zich gemakkelijker te verspreiden. Hierdoor kan de vervuiling zich verder van de oorspronkelijke bron verplaatsen.”
Volgens Alex LeBeau, blootstellingsdeskundige en eigenaar van Exposure Assessment Consulting, is het belangrijk te beseffen dat PFAS bijzonder effectief zijn in waarvoor ze zijn ontworpen. “Juist vanwege die effectiviteit zijn er toepassingen waarbij ze nog steeds worden gebruikt.”
“Tegelijkertijd”, voegt hij eraan toe, “zijn bedrijven zich door de inmiddels bekende blootstellingsproblemen veel bewuster van de noodzaak om ervoor te zorgen dat vervangende producten niet dezelfde problemen veroorzaken als PFAS.”
Hoewel er veelbelovende alternatieven bestaan, zal het volgens hem tijd kosten voordat bedrijven voldoende inzicht hebben in het gedrag van deze stoffen in het milieu en de mogelijke risico’s voor de volksgezondheid. Dat proces laat zich niet overhaasten; te snel handelen kan ertoe leiden dat opnieuw een situatie ontstaat zoals die met PFAS.
Zo beperk je de blootstelling aan PFAS
Het volledig vermijden van PFAS is lastig omdat ze zo wijdverspreid zijn. Toch zijn er praktische maatregelen om de blootstelling te beperken.
Kies bij het koken voor pannen van roestvrij staal, gietijzer of keramiek. Vermijd bij het boodschappen doen zoveel mogelijk voedselverpakkingen met een antiaanbaklaag of vetafstotende coating en geef de voorkeur aan glazen of papieren verpakkingen.
Kies voor buiten- en sportkleding bij voorkeur natuurlijke vezels zoals katoen, wol of linnen. Ook met was behandelde stoffen kunnen waterafstotend zijn zonder een PFAS-coating.
Beperk het gebruik van water- en vuilafstotende sprays
Gebruik water- of vuilafstotende sprays niet routinematig op meubels, tapijten of kleding. Is het toch nodig, kies dan voor producten waarop staat vermeld dat ze PFAS-vrij zijn en gebruik ze in goed geventileerde ruimtes.
Zorg voor een betere luchtkwaliteit binnenshuis
Stofzuig tapijten en meubelbekleding regelmatig met een stofzuiger die is uitgerust met een HEPA-filter om de ophoping van chemische stoffen te verminderen. Zorg daarnaast voor voldoende ventilatie om de concentratie van schadelijke stoffen binnenshuis te verlagen.
Hoewel het onmogelijk kan zijn alle blootstelling uit te sluiten, kunnen deze maatregelen bijdragen aan de bescherming van onze gezondheid én die van toekomstige generaties tegen de mogelijke gevaren van PFAS.
Gepubliceerd door The Epoch Times (7 juli 2026): The ‘Forever Chemicals’ Hiding in Plain Sight
