Dit is deel 14 in “Deugdzame Geneeskunde”
Welke geneeskunde is veilig, effectief, gratis en vereist slechts een subtiele verschuiving in perspectief? We nodigen je uit om de verwaarloosde link tussen deugd en gezondheid te verkennen – ‘Deugdzame Geneeskunde’.
Geklemd onder een brandweerwagen van 40 ton en zijn linkerbeen verbrijzeld, voelde SWAT-sergeant Justin Dodge de pijn als een storm door zijn lichaam razen.
“Ik wist meteen dat mijn leven voorgoed veranderd was,” vertelde hij aan The Epoch Times. Terwijl hij elk bot in zijn voet voelde breken, sprak hij zichzelf moed in: “Als ik het ziekenhuis levend haal, maak ik een legendarische comeback.”
Hij werd met spoed naar het ziekenhuis gebracht en onderging meerdere operaties, met uiteindelijk een amputatie onder de knie. Maar Dodge weigerde zich door het ongeluk te laten definiëren. Nog geen jaar later – slechts vier dagen voor de eerste verjaardag van het incident – keerde hij volledig terug naar zijn taken bij de SWAT-eenheid, sterker dan ooit.
Dat ene ogenblik in het leven van Dodge – het moment tussen tragedie en comeback – laat zien wat ware veerkracht betekent. Het draait niet om het vermijden van tegenslagen of eraan toegeven, maar om wat er in je hoofd en lichaam gebeurt wanneer het voelt alsof de wereld letterlijk op je drukt.
Eén gedachte bepaalt de uitkomst
Veerkracht wordt vaak omschreven als doorzettingsvermogen, flexibiliteit en standvastigheid. Een essay in het International Journal of Environmental Research and Public Health vergelijkt het met een rots die niet wijkt onder druk, een veer die weer terugveert na belasting, of een paardenbloem die ondanks haar fragiele uiterlijk bloeit in barre omstandigheden.
Veerkracht begint bij de manier waarop we naar de wereld kijken.
Volgens Anthony Mancini, onderzoeker op het gebied van veerkracht en klinisch psycholoog, heeft onze interpretatie van een gebeurtenis soms meer invloed dan de gebeurtenis zelf. Ter illustratie beschrijft hij een experiment dat hij aan The Epoch Times toelichtte. Deelnemers kregen ofwel een schokkende video te zien, zoals een motorongeluk, of een rustige video van bevers. Degenen die de schokkende beelden als angstaanjagend ervaarden, hadden in de dagen daarna veel vaker last van opdringerige, ongewenste herinneringen.
De psychologische impact was “volledig toe te schrijven aan die interpretatie”, aldus Mancini. Of zoals schrijfster Anaïs Nin ooit schreef: “We zien de dingen niet zoals ze zijn, maar zoals wij zijn.”
Tegenslag roept vaak een gevoel van slachtofferschap op. Mensen denken al snel: “Waarom overkomt mij dit altijd? Waarom krijg ik nooit een kans?” zegt Mancini.
“Wanneer we in de slachtofferrol stappen, internaliseren we dat gevoel van kwetsbaarheid,” legt hij uit. “We versterken het, en zo wordt het een zelfvervullende profetie.”
Anders leren kijken naar lijden
Veerkrachtige mensen kiezen een andere benadering. Ze zien hun lijden niet als een persoonlijke aanval, maar weten het te herformuleren: “Slechte dingen gebeuren nu eenmaal, en toevallig werd ik getroffen. Maar er zijn ook goede dingen in de wereld, en dáár richt ik me op.”
Dat herkaderen is krachtig. Wie geleidelijk vat krijgt op een nare ervaring, kan er betekenis aan geven – en verdergaan.
Voor Justin Dodge maakte de verschuiving van “Waarom ik?” naar “Wat nu?” het verschil. Die verandering in mindset leidde tot een totaal andere uitkomst. Zulke mentale omkeringen en de voordelen ervan blijken kenmerkend voor mensen met veerkracht.
Minder angst, meer levensvreugde
Een meta-analyse van zestig studies toonde aan dat mensen met meer veerkracht minder last hadden van depressie en angst, en juist meer levensvreugde en positieve emoties ervoeren. Ook op het werk werpt veerkracht vruchten af: het leidt tot meer tevredenheid, meer toewijding én vormt een buffer tegen burn-out.
Veerkracht heeft bovendien invloed op de gezondheid — en op de portemonnee. Uit een onderzoek bleek dat 65-plussers met een gemiddeld tot hoog veerkrachtniveau jaarlijks 30 procent minder uitgaven aan gezondheidszorg. Mentale kracht vertaalt zich dus ook in lichamelijk én financieel welzijn.
Veerkracht begint misschien in het hoofd, maar de effecten ervan zijn op meerdere niveaus in het lichaam zichtbaar – van het hart tot de hormonen en zelfs in de hersenfunctie.
Het brein en lichaam van de veerkrachtige elite
Bij het United States Naval Special Warfare Command volgden onderzoekers 117 militairen uit de Special Operations Forces – waaronder Navy SEALs en Green Berets – het toppunt van mentale en fysieke weerbaarheid in het leger.
In plaats van hen bloot te stellen aan gevechtssimulaties, kregen de militairen een simpele opdracht: houd je adem 30 seconden in. Deze oefening levert een gecontroleerde vorm van fysieke stress op. Naarmate het koolstofdioxidegehalte in het bloed stijgt, verwijden de bloedvaten in de hersenen en neemt de doorbloeding toe. Zo probeert het brein meer zuurstof binnen te krijgen – en dat biedt een blik op hoe iemand met stress omgaat en ervan herstelt.
Opvallend was dat de meest veerkrachtige militairen qua stressreactie niet veel verschilden van de rest: hun hersendoorbloeding steeg net zo hard tijdens het adem inhouden. Wat hen onderscheidde, was het herstel. Ze hadden geleerd om geen energie te verspillen aan een voortdurende staat van paraatheid zodra het gevaar geweken was.
Wie herstelt, wint
Een ander onderzoek volgde Navy SEAL-kandidaten tijdens de slopende eerste fase van de opleiding: de Basic Underwater Demolition/SEAL course. Acht weken van extreme fysieke en mentale beproeving, met als dieptepunt de beruchte Hell Week – waarin kandidaten slechts vier uur slaap krijgen verspreid over vijf dagen. Met een uitvalpercentage van 65 tot 80 procent geldt het als een van de zwaarste selectietrajecten ter wereld.
Onderzoekers namen bloedmonsters van de deelnemers. Wat bleek? De succesvolle kandidaten hadden evenveel – en soms zelfs méér – cortisol in hun bloed, het belangrijkste stresshormoon van het lichaam. Het verschil zat in het herstelvermogen.
De mensen die de opleiding haalden, hadden aanzienlijk hogere niveaus van DHEA, een hormoon dat helpt het lichaam weer in balans te brengen na stress. Hun verhouding tussen DHEA en cortisol lag 32 procent hoger dan bij degenen die de selectie niet haalden. Je kunt het vergelijken met autorijden: cortisol is het gaspedaal, DHEA de rem. De geslaagde SEALs beschikten over een krachtig hormonaal systeem dat hen zowel door de stress heen trok als daarna weer tot rust bracht.
Dit onderzoek rekent af met de mythe dat sterke mensen simpelweg “beter met stress omgaan” doordat ze het minder intens ervaren. De ware kracht zit niet in het vermijden van stress, maar in het herstel erna. De lichamen van de Navy SEAL-kandidaten hadden — ofwel van nature, of door training — een beter ontwikkeld systeem om terug te veren.
Deze inzichten veranderen hoe we naar druk en spanning kijken. Het is niet nodig om iemand te worden die nooit stress voelt. Het werkelijke doel is om er goed van te herstellen.
Efficiënter breinherstel
Ook andere studies wijzen op een verband tussen veerkracht en efficiëntere hersenverwerking van stress. Zo toonden mariniers die mindfulness-training hadden gevolgd, bij dreigende situaties een opvallend andere hersenactiviteit dan hun collega’s.
Bij deze veerkrachtige groep werden hersengebieden als de rechterinsula en de voorste cingulate cortex – betrokken bij lichaamsbewustzijn, emotieregulatie en stressverwerking – minder actief, en soms zelfs negatief geactiveerd. Bij de controlegroep daarentegen bleven die hersengebieden juist actief, zelfs nadat het stressmoment voorbij was.
Veerkracht draait niet om onbreekbaarheid, zegt Anthony Mancini. Het gaat erom dat je na tegenslag je functioneren minimaal, of zelfs positief, verandert.
Een herstelmechanisme opbouwen
Hoe ontwikkelen we duurzame veerkracht?
Volgens dr. John D. Kelly, orthopedisch chirurg en hoogleraar geneeskunde aan de Universiteit van Pennsylvania, en schrijver over veerkracht, begint veerkracht bij het richten op het positieve. “Wat is er nog goed? Wat heb ik nog? Zoek het geschenk in alles wat je overkomt,” zei hij in The Epoch Times.
Die mentale verschuiving – van slachtofferschap naar regie en dankbaarheid – is wat onderzoekers regulatoire flexibiliteit noemen: het vermogen om je gedrag dynamisch aan te passen onder hoge druk. Het is de moed om stress zelf opnieuw te waarderen.
Alyson Zalta, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Californië, Irvine, voegt daaraan toe dat mensen met een flexibele denkwijze van nature veerkrachtiger zijn.
Technieken die veerkracht versterken
Onderzoekers hebben praktische methodes geïdentificeerd om die mentale flexibiliteit te trainen. Een van de meest effectieve is het best possible self-scenario: je stelt je voor dat alles in je leven zo goed mogelijk is uitgepakt. Dit stimuleert optimisme — een belangrijke bouwsteen van veerkracht.
Motiverende zelfspraak is een ander krachtig hulpmiddel. In plaats van de spontane negatieve gedachten die vaak door ons hoofd spoken, zoals ‘Ik ben een idioot’, zorgt bewuste zelfspraak voor meer inzet, focus en controle. Veerkrachtige mensen leren zeggen: ‘Het komt allemaal goed’ en ‘Ik zal doen wat nodig is’.
Deze zelfbewuste mindset komt duidelijk naar voren in de NAVY SEAL-ethos: “Ik geef nooit op. Ik bloei juist op onder tegenspoed… Als ik val, sta ik elke keer weer op.”
Maar veerkracht zit niet alleen in grote spreuken of mentale oefeningen. Volgens Zalta zijn eenvoudige, alledaagse gewoonten minstens zo belangrijk. Ze vergelijkt het leven met een geweven stof: tegenslag trekt eraan en test de sterkte van het weefsel. Hoe vaker je goede gewoonten beoefent – zoals voldoende slapen, gezond eten en regelmatig bewegen – hoe steviger en veerkrachtiger die structuur wordt. Wanneer het moeilijk wordt, bieden die routines houvast.
Veerkracht vraagt om verbinding
Veerkrachtige mensen weten ook dat ze het niet alleen hoeven te doen. “Alleen de sterken durven om hulp te vragen,” zegt Kelly. “Pas als we accepteren dat we allemaal gewond en gebroken zijn, herkennen we hoe hard we elkaar nodig hebben.”
Ook Christina Cipriano, hoogleraar ontwikkelings- en onderwijspsychologie aan de Yale School of Medicine, benadrukt dat veerkracht gebouwd wordt in verbondenheid: “Samen functioneren we beter. We zijn niet gemaakt om onszelf in isolatie te ontwikkelen. Positieve, gezonde, ondersteunende relaties zijn cruciaal voor duurzame groei,” vertelde Cipriano aan The Epoch Times.
Kwetsbaarheid als kracht
SWAT-sergeant Justin Dodge ervoer dit aan den lijve. Na het verlies van zijn been kon hij soms niet eens zelfstandig de trap opgaan in zijn eigen huis. Zijn nieuwe realiteit vroeg om openheid, om het delen van kwetsbaarheid. Vaak lag hij uitgeput op de vloer, huilend, terwijl zijn kinderen hem aanmoedigden.
Juist die momenten van frustratie én steun gaven hem de kracht om verder te gaan – en om hulp te vragen. “Ik realiseerde me dat ‘waarom ik?’ vragen me nergens bracht. In plaats daarvan vroeg ik aan God, mijn familie en mijn artsen: ‘Wat kan ik doen om beter te worden?’”
Gepubliceerd door The Epoch Times (18 juli 2025): The Mind Science Behind True Resilience
