Wolken spelen een cruciale rol in zowel de opwarming als de afkoeling van het klimaat. Recent onderzoek heeft bevestigd dat wolken – of beter gezegd: een afname van wolken – hebben bijgedragen aan de wereldwijde hittegolven sinds 2023.
Wat voor wetenschappers minder duidelijk is, is hoe wolken zich zullen ontwikkelen naarmate de aarde opwarmt. Zullen ze een matigend of versterkend effect hebben? En in welke mate?
Veranderingen in het wolkenpatroon kunnen “een veel grotere of veel kleinere opwarming” betekenen, legt Robin Hogan, klimatoloog bij het Europees Centrum voor middellange-termijn weersvoorspellingen (European Centre for Medium-Range Weather Forecasts) ECWMF, uit. “Dit is een grote wetenschappelijke onzekerheid”, verklaarde hij aan Agence France-Presse (AFP).
Hetzelfde geldt voor de ontwikkeling van de oceaantemperatuur, die om de 500 jaar cyclische veranderingen ondergaat, onafhankelijk van menselijke activiteiten. Wetenschappers voorspellen voor 2025 een daling van de oceaantemperatuur ten opzichte van het record van 2015-2016.
Andere wetenschappers twijfelen niet aan de opwarming van de aarde, maar schrijven de oorzaken niet uitsluitend toe aan menselijke activiteit en CO2. Deze opvattingen worden echter vaak gemarginaliseerd in een gespannen wetenschappelijk debat over dit onderwerp.
Volgens een studie wijzen de recordtemperaturen van de oceanen niet op een versnelling van de opwarming.
De recordtemperaturen die in 2023 en 2024 in de oceanen zijn gemeten, zijn geen weerspiegeling van een “onverwachte” versnelling van de opwarming van de aarde, aldus een studie die begin maart is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.
Tussen april 2023 en maart 2024 overschreed de oppervlaktetemperatuur van de oceanen gedurende meer dan een jaar de vorige records van 2015-2016 met ongeveer 0,25 °C. Sindsdien zijn de temperaturen weer gedaald tot onder het recordniveau.
Deze temperatuurstijging is “zeer zeldzaam” en “we schatten dat dit fenomeen zich met de huidige opwarmingstrend ongeveer één keer per 500 jaar voordoet”, aldus Jens Terhaar, onderzoeker aan de Universiteit van Bern (Zwitserland), die dit fenomeen op verschillende klimaatmodellen heeft gesimuleerd.
Deze recordtemperaturen wekten de vrees dat de opwarming van de aarde in een stroomversnelling zou komen, maar volgens de onderzoekers is dat niet noodzakelijk het geval.
“Wetenschappers hebben nooit geloofd dat de opwarming [van het klimaat] lineair zou verlopen”, legt Jens Terhaar uit. De meeste modellen voorspellen nu dat de oceaantemperaturen tegen september 2025 weer op hetzelfde niveau zullen liggen als vóór de recordtemperaturen.
Wolken veranderen onder invloed van de opwarming, wat klimaatvoorspellingen bemoeilijkt
Het bestuderen van wolken dient niet alleen om het weer te voorspellen. Voor klimatologen is het ontrafelen van het mysterie van de vorming van cirrus- en stratuswolken een belangrijke uitdaging geworden om te voorspellen hoe de opwarming van de aarde zich zal ontwikkelen.
Wetenschappers hebben vastgesteld dat hooggelegen wolken hoger stijgen, waardoor er meer warmte in de atmosfeer wordt vastgehouden. Andere wolken reflecteren minder zonlicht dan vroeger of hun dekking neemt af, waardoor meer energie de aarde bereikt.
“Daarom vormen wolken de grootste uitdaging: ze begrijpen is de grootste hindernis” voor de klimatologie, verklaarde Bjorn Stevens, specialist op dit gebied aan het Max Planck Instituut in Duitsland, aan AFP.
Dankzij satellietwaarnemingen en de rekenkracht van supercomputers wordt de numerieke modellering van wolken steeds beter. Maar het blijft een grote uitdaging, omdat de invloed van wolken verschilt naargelang hun type, structuur en hoogte.
Lage wolken, stratus en cumulus, hebben over het algemeen een verkoelend effect: ze zijn uitgestrekt, helder en soms dik, waardoor ze het zonlicht terugkaatsen naar de ruimte. Hogere, vezelige wolken, cirrus, laten daarentegen het zonlicht door naar de aarde.
Volgens Bjorn Stevens zijn wetenschappers het eens over de afname van de bewolking, maar zijn er verschillende theorieën over de oorzaken van dit fenomeen. “De vraag is welke rol natuurlijke variabiliteit – de schommelingen in bewolking over een periode van tien jaar – speelt en in hoeverre de opwarming door de mens hieraan bijdraagt”, legt hij uit.
Nieuwe instrumenten zouden de onzekerheid moeten verminderen. In 2024 hebben de Europese en Japanse ruimtevaartorganisaties EarthCARE gelanceerd, een revolutionaire satelliet om de interne werking van wolken te bestuderen. Deze satelliet voegt zich bij PACE, het geavanceerde equivalent van de NASA dat enkele maanden eerder was gelanceerd.
Andere hypothesen over de oorzaken van klimaatverandering
In 2024 werd Richard Lindzen, emeritus hoogleraar atmosferische wetenschappen aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT), geïnterviewd door The Epoch Times.
Volgens hem was de klimaatwetenschap vóór deze kwestie [van de klimaatverandering] voornamelijk gericht op het begrijpen van het huidige klimaat op aarde, weergegeven door het klimaatclassificatiesysteem van Köppen (een classificatie van klimaten op basis van neerslag en temperatuur). Dit systeem onderscheidt tientallen klimaatregio’s op aarde, en niet slechts één, en deze regio’s gedragen zich allemaal anders. Daarom is het idee dat er slechts één cijfer voor de temperatuur van de aarde bestaat volgens de MIT-professor absurd.
Voor Richard Lindzen is het waar dat er een broeikaseffect bestaat. Dit wordt echter voornamelijk veroorzaakt door waterdamp en wolken. CO2, methaan en stikstofoxide zouden slechts een ondergeschikte rol spelen bij dit fenomeen.
Nucleair energie-expert Digby Macdonald verklaarde eveneens aan The Epoch Times dat CO2 niet de belangrijkste oorzaak is van de wereldwijde temperatuurveranderingen.
Volgens hem is een van de oorzaken van de klimaatverandering de Milankovitch-cyclus, de regelmatige variaties in de elliptische baan van de aarde rond de zon. Deze cyclus verandert om de 100.000 jaar en er ontstaat een ijstijd wanneer de ellips zijn maximum bereikt, omdat de aarde dan veel minder zonnestraling en warmte ontvangt.
De effecten van de Milankovitch-cyclus, in combinatie met de oscillatie van de aarde en de activiteit van zonnevlekken, zijn volgens hem de oorzaken van de klimaatverandering. “Als we afgaan op historische gegevens, maken we deze maxima en minima door”, aldus de expert op het gebied van kernenergie.
Volgens Digby Macdonald is al het geld dat wordt uitgegeven aan programma’s die CO2 als oorzaak van de klimaatverandering aanwijzen, gebaseerd op politiek, en zou dat geld beter kunnen worden besteed aan dringendere maatschappelijke kwesties zoals gezondheidszorg en dakloosheid.
Hij benadrukte ook dat de gegevens geen bevestiging geven voor de rapporten van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (Intergovernmental Panel on Climate Change) IPCC, het VN-orgaan dat beweert dat CO2 de boosdoener is van de klimaatverandering.
Als het IPCC gelijk had, merkte deze kernenergie-expert op, zouden we een situatie zien waarin CO2 als eerste zou stijgen – wat de opwarming zou veroorzaken – en een stijging van de temperatuur het gevolg daarvan zou zijn. Het IPCC heeft echter geen aandacht besteed aan het oorzakelijk verband om te controleren of zijn conclusies kloppen. “Ik heb ontdekt dat in feite eerst de temperatuur stijgt en daarna pas de CO2-uitstoot”, aldus de deskundige.
Een moeilijk wetenschappelijk debat dat door de politiek wordt gegijzeld
Mensen die twijfelen aan het heersende discours over de klimaatverandering die door de mens zou worden veroorzaakt, krijgen vaak te maken met de woede van de voorstanders van dit discours en worden zelfs bestempeld als ‘ontkenners’ of ‘klimaatsceptici’, terwijl een objectieve analyse aantoont dat het debat over de invloed van menselijke activiteiten op de klimaatverandering nog niet volledig is beslecht.
In de kranten, het algemene nieuws en de officiële rapporten van regeringen, die veel aandacht krijgen in de media, hoor je zelden meningen die suggereren dat andere factoren de stijging van de temperaturen zouden kunnen verklaren.
De bewering dat er een consensus van 97 procent bestaat op basis van ongeveer 12.000 artikelen die de stelling van de “door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde” onderschrijven, is “in wezen uit de lucht gegrepen en niet gebaseerd op geloofwaardig onderzoek”, aldus Richard Tol, hoogleraar klimaateconomie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
“Politieke leiders en maatschappelijke organisaties beseffen hoe groot het gezag van ‘de wetenschap’ bij het publiek is, en ze nemen dat gezag over. Maar dat is niet wat wetenschap is. […] Wetenschap is een manier van onderzoeken. […] Degenen die beweren dat de wetenschap definitief is, willen elke discussie de kop indrukken omdat ze niet veel in hun mars hebben,” zegt Richard Lindzen, “wetenschap is nooit definitief.”
Vandaag de dag is het bijna onmogelijk om een wetenschappelijk artikel te publiceren dat het heersende discours over de opwarming van de aarde in twijfel trekt, betreurt Richard Lindzen, terwijl een groot aantal vooraanstaande wetenschappers, zoals directeuren van natuurwetenschappelijke laboratoria, hoofden van meteorologische bureaus of internationale organisaties, sinds het begin van de jaren negentig de mond is gesnoerd.
Volgens hem is enerzijds “de financiering [van onderzoek naar] het klimaat vijftien keer zo groot geworden”, waardoor een nieuwe gemeenschap is ontstaan die alleen bestaat dankzij deze heersende opvatting en deze financiële middelen. Anderzijds zijn er geen mainstream-mediakanalen die deze opvatting in twijfel trekken.
Gepubliceerd door The Epoch Times (24 april 2025): Une « grande incertitude scientifique » sur le changement climatique à cause des nuages et du cycle de réchauffement des océans
