We leven in een lawine van geluid. Woorden vliegen ons vanuit alle richtingen om de oren – radio, tv, podcasts, blogs – en iedereen staat te popelen om zijn mening te delen. We worstelen met interne ruis, de constante ruis van onze eigen gedachten, plannen, zorgen, hoop en spijt die in onze oren gonst. Te midden van al dit geluid kan het moeilijk zijn om te luisteren. Het kan moeilijk zijn om echt te horen wat de ander ons probeert te zeggen. Zo vaak geven we anderen maar één oor, absorberen we hun woorden half terwijl onze aandacht wordt meegesleept op de stroom van onze eigen gedachten of de stroom van informatie van onze mobiele telefoon.
Maar echt luisteren heeft een grote positieve kracht in zich. Sterke luistervaardigheden hebben het potentieel om bijna elk gebied van ons leven te verbeteren, van werk tot gezin tot politiek. Goed luisteren verkleint de kans op misverstanden, vergroot de verbondenheid, toont respect voor anderen en bouwt vertrouwen op. Schrijver en spreker Simon Sinek ging zo ver om te zeggen dat luisteren de beste manier is om vertrouwen en een gemeenschappelijke basis met iemand op te bouwen, en dat heeft implicaties voor het de-escaleren van conflicten op alle niveaus, van persoonlijk tot internationaal. Sinek merkte op: “Luisteren is de manier om aan een vertrouwensband te bouwen … het is de manier om een gemeenschappelijke basis te vinden bij tegenstellingen in eenvoudige zaken, maar ook in meer gecompliceerde zaken in de nationale politiek, in de wereldpolitiek of in oorlog.”
Sinek wijst er ook op dat luisteren zelden of nooit als vaardigheid wordt aangeleerd. De meesten van ons hebben wel eens spraakles gehad, maar “Introductie in luisteren” zul je in geen enkele universitaire cursuscatalogus aantreffen. “Als cultuur behandelen we luisteren als een automatisch proces waar niet veel over te zeggen valt,” schreef M.M. Owen. “Als het concept van luisteren al uitgebreid aan bod komt, dan is dat in de context van professionele communicatie; iets waar leiders en mentoren zich in moeten bekwamen, maar een specialisatie die alle anderen gelukkig kunnen negeren.” Maar zoals bij elke vaardigheid is luisteren voor de meesten van ons niet vanzelfsprekend – we hebben misschien begeleiding en oefening nodig om een betere luisteraar te worden en de vruchten te plukken die het belooft. Die beloften zijn niet mis te verstaan. “Het heeft me te lang gekost om te ontdekken dat goed luisteren een soort magische truc is: beide partijen worden zachter, bloeien op, en zijn minder eenzaam.”
We zouden allemaal wel wat minder eenzaam willen zijn.
Dit artikel geeft een paar tips om een betere luisteraar te worden.
Actief luisteren oefenen
M.M. Owens merkte hoe fijn het was om te spreken met iemand die de ander zijn volledige aandacht geeft, en hij wil zelf ook zo zijn. Op zijn zoektocht om een betere luisteraar te worden, verdiepte Owens zich in het werk van de 20e-eeuwse psycholoog Carl Rogers, die de term “actief luisteren” bedacht.
Rogers geloofde dat zorgvuldig, diep en met mededogen luisteren mensen kon transformeren en hij gebruikte de techniek in zijn therapiepraktijk, hoewel hij vond dat het ook toepasbaar was in het dagelijks leven. Owens zei dat voor Rogers actief luisteren “een van de belangrijkste ingrediënten was om iemand zich minder eenzaam te laten voelen, minder vast te zitten en meer in staat te zijn tot zelfinzicht.”
Volgens The Harvard Business Review bestaat actief luisteren uit drie onderdelen.
– Cognitief. Dit aspect vereist dat je mentaal al je aandacht richt op de informatie, zowel expliciet als impliciet, die je gesprekspartner probeert over te brengen.
– Emotioneel. Een goede luisteraar moet een emotioneel evenwicht bewaren, zelfs als de informatie die hij of zij ontvangt verontrustend kan zijn. De belangrijkste emotie om hier te ontwikkelen is mededogen.
– Gedrag. Het is niet genoeg dat je luistert; de ander moet weten dat je luistert. Je laat dit zien door verbale en non-verbale signalen (zoals oogcontact maken, knikken en naar de spreker kijken).
Als je jezelf cognitief, emotioneel en gedragsmatig openstelt voor wat de ander probeert over te brengen, maakt dat een echte ontmoeting tussen geesten en harten mogelijk. Het is mogelijk om dingen te ontdekken waarvan geen van beide partijen wist dat ze bestonden.
Speel de woorden van de ander terug
Wanneer je de woorden van een ander weerspiegelt, probeer je te herhalen wat jou werd verteld en vraag je of je het al dan niet juist hebt. Dit heeft veel voordelen.
Klinisch psycholoog Ali Mattu beschrijft er een paar: “Het laat de ander zien dat je echt luistert. Je geeft echt om wat ze zeggen. Ten tweede dwingt het je om het deel van je hersenen dat wil onderbreken of advies wil geven uit te schakelen en het dwingt je om het deel van je hersenen dat gaat over empathie, begrip en medeleven in te schakelen.”
Mattu merkte op dat dit proces misverstanden kan ophelderen. In zijn eigen therapiepraktijk ontdekte hij dat zijn weergave van de woorden en ervaringen van de cliënt er soms naast zit. Hij heeft iets verkeerd begrepen of een belangrijk detail over het hoofd gezien, en door zijn begrip hardop uit te spreken, kan het onmiddellijk worden opgehelderd.
Als je reflecteert, is het natuurlijk belangrijk om zo eerlijk en nauwkeurig mogelijk te zijn. Verdraai de woorden van anderen niet volgens je eigen agenda. Dat zorgt alleen maar voor frustratie.
Psycholoog Jordan Peterson noemt deze techniek “naar tevredenheid samenvatten”. Dat wil zeggen dat je ervoor moet zorgen dat je de uitdrukking van je gesprekspartner kunt herformuleren op een manier die hij nauwkeurig en bevredigend vindt.
Vermijd de ‘verschuivingsrespons’
Onder de oppervlakte van slechte luistervaardigheden schuilt vaak het subtiele monster van het ego. We luisteren vaak niet omdat we te veel met onszelf bezig zijn. Owens vertelde in alle eerlijkheid: “Mijn jongere ik genoot van gesprekken. Maar een laag, gestaag egoïsme betekende dat wat ik echt leuk vond, praten was. Als iemand anders aan de beurt was om te praten, voelde het luisteren vaak als een karwei. Ik nam dan wel passief in me op wat er gezegd werd, maar een groter deel van mij was aan het dagdromen, herinneringen aan het ophalen, plannen aan het maken. En ik had de gewoonte om iemand te onderbreken.
Als we proberen ons eigen ego te bedwingen en oprecht aanwezig te zijn bij anderen als ze spreken, leren we te stoppen met dagdromen en beginnen we aandacht te besteden aan wat ze eigenlijk zeggen. Maar het ego heeft subtielere trucs. Een daarvan is de “verschuivingsrespons”, waarbij we luisteren naar wat de ander zegt maar een manier vinden om het in verband te brengen – of te verschuiven – naar onszelf.
“Ik heb vandaag een grote loodgietersrekening moeten betalen,” zegt je vriend.
“Echt waar? Ik heb ooit 3000 dollar moeten betalen om mijn gootsteen goed door te laten lopen. Je zult het niet geloven! De man was de hele dag op pad en leek maar wat te prutsen, maar toen hij eindelijk…”
In dit geval is het duidelijk dat ik alleen maar luisterde om weer te kunnen praten – en alleen maar over mezelf.
Richt je op de algehele betekenis
In het voorbeeld van de loodgieter zou een oplettende luisteraar zich waarschijnlijk realiseren dat zijn vriend op zoek was naar sympathie voor de exorbitante rekening. De eenvoudige woorden – “Ik had een hele hoge loodgietersrekening” – vertellen slechts een deel van het verhaal. De spreker probeert iets meer dan een feit over te brengen, waarschijnlijk een emotie en een behoefte aan medeleven.
Carl Rogers begreep hoe belangrijk het is om niet alleen te proberen te begrijpen wat er gezegd wordt, maar ook waarom. Hij noemde dit “algehele betekenis”. Owens vatte het als volgt samen: “Dit betekent het registreren van zowel de inhoud van wat ze zeggen, als (subtieler) het ‘gevoel of de houding die aan deze inhoud ten grondslag ligt’. Vaak is het gevoel hetgeen echte wordt uitgedrukt en de inhoud een soort buikspreekpop. Het vastleggen van dit gevoel vergt echte concentratie, vooral omdat non-verbale signalen – aarzeling, gemompel, veranderingen in houding – cruciaal zijn. Als je uit je concentratie gaat, half luistert, zal de ‘algehele betekenis’ je volledig ontgaan.”
Als we maar half luisteren en de toenadering van de ander op onbegrip en onverschilligheid stuit, kan de ander zich in zichzelf terugtrekken en verdwijnt de kans op verbinding net zo snel als een gedoofde kaars. Alleen de woorden begrijpen en niet de algehele betekenis, is vaak erger dan helemaal niets begrijpen.
Deze lijst met luistertechnieken is verre van volledig en je wordt er niet meteen een betere luisteraar van als je ze uitprobeert. Maar elke bijdrage die we leveren aan een wereld van dieper luisteren werpt op zijn tijd vruchten af. Psycholoog Jordan Peterson heeft over luisteren opgemerkt: “Er is niets dat mensen je niet zullen vertellen als je luistert.” Dit kan een groot geschenk zijn, dat ons in staat stelt om diep contact te maken met anderen en een grotere wereld te ontdekken, als we onze oren maar openen. Peterson herinnert zich: “Ik had mensen in mijn klinische praktijk met een ernstige verstandelijk handicap en daarnaast leden aan allerlei pathologieën en als ik goed naar ze luisterde, waren ze net zo fascinerend als iedereen die ik had aan de meer capabele en competente kant van het spectrum.”
Geduldig en met volle aandacht naar anderen luisteren zal niet alleen de wereld op een completere manier aan ons openbaren, het kan ons ook helpen om de verdeeldheid die de wereld teistert te helen.
Origineel gepubliceerd op The Epoch Times (30 januari 2025): The Silent Secret: How to Be a Good Listener
