Dit is deel 16 in “Deugdzame Geneeskunde”
Welke geneeskunde is veilig, effectief, gratis en vereist slechts een subtiele verschuiving in perspectief? We nodigen je uit om de verwaarloosde link tussen deugd en gezondheid te verkennen – ‘Deugdzame Geneeskunde’.
De takenlijsten van Leonardo da Vinci waren anders dan die van alle anderen.
Zijn dagboeken onthullen een indrukwekkende reeks ideeën, van schetsen van het hart tot inzicht in de bloedsomloop, van kringen in het water tot vragen over de tong van een specht. Niets was te klein voor zijn aandacht. Voor Da Vinci hoefde nieuwsgierigheid niet op toestemming te wachten. Het maakte hem tot ‘de meest onvermoeibaar nieuwsgierige man in de geschiedenis’, zoals kunsthistoricus Kenneth Clark hem omschreef.
We worden allemaal met dezelfde gedrevenheid geboren. Hoe meer onderzoekers zich hierin verdiepen, hoe meer ze ontdekken dat deze mentale jeuk meer is dan alleen een kinderlijke fase of een voorliefde voor het onbekende. Nieuwsgierigheid versterkt je geheugen, vertraagt het verouderingsproces en maakt zelfs vijandige relaties harmonieus.
Aan de rand van het onbekende
In het landschap van kennis zijn er ‘bekende bekenden’ – feiten die we al onder de knie hebben – en die ons doen vervelen. Aan de verre horizon zijn er ‘onbekende onbekenden’ – dingen die we ons niet eens kunnen voorstellen, laat staan in twijfel trekken. De echte actie vindt plaats in het midden, aan de rand van ons begrip – de ‘bekende onbekenden’.
Daar bloeit nieuwsgierigheid.
Econoom George Loewenstein bedacht de ‘informatiekloof-theorie’ om deze onzekerheid te verklaren: als je voelt dat een antwoord binnen handbereik ligt, gaat je geest ernaar op zoek.
We zien dit vanaf het allereerste begin van het leven. In een onderzoek met baby’s wilden onderzoekers achterhalen wat de aandacht van een baby echt vasthoudt. Ze lieten baby’s visuele sequenties zien die eenvoudig en voorspelbaar, matig gevarieerd of te complex waren.
Vervolgens hebben ze de aandacht gemeten aan de hand van hoe lang de baby’s hun blik vasthielden.
De aandacht bleef het langst in het midden, waar het scenario enigszins mysterieus aanvoelde, maar toch begrijpelijk genoeg was om hun aandacht vast te houden. De onderzoekers noemden deze verdeling van de aandacht het ‘Goldilocks-effect’.
Met andere woorden, nieuwsgierigheid is geen willekeurige, doelloze reislust. Er is een sweet spot – een punt waarop je geest geïnteresseerd is in een vraag die je kunt beantwoorden – en dat punt heeft wonderbaarlijke effecten op onze geest.
De vortex van het leren
Nieuwsgierigheid verandert fysiek de manier waarop we leren en onthouden.
In een onderzoek uit 2014 werden deelnemers in een fMRI-scanner geplaatst en kregen ze vervolgens een quizvraag voorgelegd. Tijdens een pauze van 14 seconden, waarin de deelnemers het antwoord verwachtten, lieten de onderzoekers een willekeurige afbeelding van een gezicht zien. Ze ontdekten dat deelnemers die nieuwsgieriger waren, zich de gezichten met verbazingwekkende details konden herinneren. Wat de onderzoekers verbaasde, was dat het verbeterde geheugen zelfs na 24 uur nog steeds aanwezig was.
Kwantitatief gezien herinnerden deelnemers zich ongeveer 47 procent van de antwoorden op quizvragen in de situatie met hoge nieuwsgierigheid, vergeleken met 28 procent in de situatie met lage nieuwsgierigheid.
De wetenschappers noemden nieuwsgierigheid een ‘leervortex’: het trekt informatie aan over wat je wilt leren, maar ook alle bijkomende informatie daaromheen. De hersenen komen in een toestand terecht die leren en onthouden bevordert.
Verder bleek uit de fMRI-scan dat specifieke hersencircuits, de nucleus accumbens en het substantia nigra/ventrale tegmentale gebied (SN/VTA), die verband houden met de afgifte van dopamine, werden geactiveerd, waardoor het geheugen efficiënter werkte.
Hoe hoger het nieuwsgierigheidsniveau, hoe meer die hersengebieden werden gestimuleerd.
“Nieuwsgierig leren draagt bij aan een intrinsiek gevoel van behoefte en plezier,” vertelde Jamie Jirout, universitair hoofddocent en nieuwsgierigheidsonderzoeker aan de Universiteit van Virginia, aan The Epoch Times. Het creëert een positieve terugkoppeling: je vindt leren leuk, dus ga je op zoek naar meer en leer je nog meer.
Voordelen gedurende het hele leven
Vanaf de kindertijd hangt een hogere mate van nieuwsgierigheid samen met aanzienlijk betere leerprestaties en schoolresultaten.
In een meta-analyse ontdekten onderzoekers dat intellectuele nieuwsgierigheid een even belangrijke voorspeller is van academische prestaties als inspanning (consciëntieusheid) en cognitieve vaardigheden (intelligentie). De onderzoekers merken op dat een nieuwsgierige geest moet worden beschouwd als “de derde pijler van academische prestaties”.
Een ander voordeel is dat nieuwsgierigheid niet afneemt, maar zich gedurende het hele leven ontwikkelt, en dat het in stand houden van de ‘informatiekloof’ kan helpen om de hersenen tot op hoge leeftijd gezond te houden.
Een studie van de Universiteit van Californië in Los Angeles, gepubliceerd in mei, toonde aan dat oudere volwassenen door regelmatig hun nieuwsgierigheid te prikkelen, nieuwe dingen blijven leren, meer socialiseren en hun geest blijven uitdagen – factoren die zelfs een buffer kunnen vormen tegen dementie.
In een studie gepubliceerd in JAMA hebben onderzoekers bijvoorbeeld de cognitieve activiteit score van deelnemers gemeten door te documenteren hoe betrokken ze waren bij activiteiten zoals boeken lezen, musea bezoeken en kaartspellen spelen. Elke activiteit werd beoordeeld op een vijfpuntenschaal: één punt gaf aan dat de activiteit één keer per jaar of minder werd uitgevoerd, terwijl vijf punten betekende dat er bijna dagelijks aan werd deelgenomen. De scores voor elke activiteit werden omgerekend naar een gemiddelde voor een uiteindelijke samengestelde score.
Na een follow-up van 4,5 jaar ontdekten de onderzoekers dat “een stijging van 1 punt in de cognitieve activiteit score gepaard ging met een vermindering van 33% in het risico op [de ziekte van Alzheimer]”.
Het onderzoek wees ook uit dat verhoogde cognitieve activiteit leidde tot een langzamer tempo van cognitieve achteruitgang, waardoor de achteruitgang van het werkgeheugen met 60 procent en de perceptuele snelheid met 30 procent afnam.
Nieuwsgierigheid bevordert verbondenheid
Nieuwsgierigheid leidt tot intimiteit. In een reeks experimenten ontdekte Todd Kashdan, psycholoog en nieuwsgierigheidsonderzoeker, dat vreemden die vragen uitwisselden die voortkwamen uit oprechte nieuwsgierigheid, in tegenstelling tot small talk, aanzienlijk meer verbondenheid en warmte opbouwden.
De deelnemers voerden echte gesprekken van 45 minuten met vreemden en werden willekeurig ingedeeld in de categorie ‘intiem’ of ‘small talk’. Small talk omvatte vragen als ‘Leest u vaak de krant en welke krant leest u het liefst? Waarom?’ Aan de andere kant omvatten de op intimiteit gerichte vragen ‘Wat zou voor u een ‘perfecte’ dag zijn?’ en ‘Wat is de grootste prestatie in uw leven?’
In de situaties die waren ontworpen voor intimiteit, voelde bijna iedereen zich verbonden. In de groep met small talk was dat alleen het geval bij zeer nieuwsgierige mensen, omdat zij de situatie transformeerden.
Volgens de onderzoekers kan nieuwsgierigheid daarom het ‘verwaarloosde ingrediënt’ van intimiteit zijn, zelfs in weinig veelbelovende of saaie situaties. Minder nieuwsgierige mensen hebben een meer gestructureerde, intieme context nodig om zich verbonden te voelen, terwijl zeer nieuwsgierige mensen zelfs in situaties met minder mogelijkheden verbondenheid kunnen creëren.
Kashdans onderzoek wees ook uit dat nieuwsgierige mensen als boeiender worden beschouwd en dat hun relaties veerkrachtiger en harmonieuzer zijn. Waarom? Kashdan zei dat dit komt omdat nieuwsgierigheid blijk geeft van oprechte interesse en zorg voor het welzijn van anderen.
“Nieuwsgierigheid kan het tegengif zijn voor defensief gedrag,” vertelde Kashdan aan The Epoch Times, waarbij hij zijn experiment met romantische partners toelichtte. Daaruit bleek dat nieuwsgierige mensen minder agressief reageren op provocaties en een houding aannemen die tegen de ander zegt: “Ik wil je begrijpen.”
“Het doel is niet om het antwoord te vinden. Het doel is om samen op avontuur te gaan en dingen uit te zoeken,” zei hij.
Maak mentale ruimte voor verwondering
Nederigheid vormt de kern van nieuwsgierigheid. Weten wat je niet weet, is het punt waarop verwondering en leren in evenwicht zijn – nederigheid die nieuwsgierigheid mogelijk maakt door het onbekende uit te nodigen.
Jirout merkt echter op dat zelfs deze openheid kan worden onderdrukt door efficiëntie, het voltooien van taken en het zoeken naar zekerheid. De verraderlijke aard van afleidingen – niet in de laatste plaats sociale media – behoeft nauwelijks vermelding. Daarom raden experts aan om eerst ruimte te maken – tijd en mentale ruimte – zodat verwondering een kans krijgt.
“Door jezelf bewust de tijd en mentale ruimte te geven om na te denken over wat je zou willen weten, bijna als een soort meditatie, kun je je nieuwsgierigheid versterken – het fundamentele verlangen om de wereld om je heen te begrijpen,” aldus Jirout.
Maak ook ruimte voor nieuwe perspectieven. Studies tonen aan dat wanneer vragen open blijven, onderzoek bloeit. Wanneer ouders, leerkrachten of coaches ruimte laten voor vragen van kinderen in plaats van hen meteen instructies te geven, ontdekken kinderen meer en ontwikkelen ze intellectuele onafhankelijkheid.
Begin waar je interesse ligt en laat je nieuwsgierigheid de vrije loop. Kashdan pleit voor praktijken zoals zijn ‘geen telefoons’-regel tijdens sociale bijeenkomsten, waarbij je vragen laat ontstaan en de neiging om het antwoord op Google op te zoeken weerstaat. Laat gewone nieuwsgierigheid een sociale ervaring zijn en vermijd het kortsluiten van een diepgaande manier om contact te maken met een ander, aldus Kashdan.
We zijn begiftigd met nieuwsgierigheid, en die gave vervalt nooit. Kashdan zei: “Je kunt op elk moment de afwisseling, nieuwigheid en betekenis vinden die een geweldig leven vormen” – niet meer dan één “waarom?” verwijderd.
Origineel gepubliceerd door The Epoch Times (4 oktober 2025): How Curiosity Supercharges Your Memory and Cognitive Function
