Sunday, 19 May 2024
Toeristen lopen langs een standbeeld van Karl Marx (1818-83) en Friedrich Engels (1820-95) in het centrum van Berlijn op 28 april 2009. (Theo Heimann /DDP/AFP via Getty Images)

Wat was Karl Marx voor iemand?

Het onevenwichtige leven en de onevenwichtige filosofie van Marx hebben dodelijke gevolgen gehad voor miljoenen mensen.

“Mensen beginnen revolutionaire veranderingen om redenen die te maken hebben met hun persoonlijke leven.” -Aristoteles

De gevolgen van de ideeën van Karl Marx tarten elke verbeelding. Zijn gedachten hebben de geschiedenis getekend. Rijken zijn opgestaan en gevallen op basis van zijn stellingen. Dromen en visioenen zijn opgebloeid en uiteengespat. De vloedgolf van revoluties heeft de kusten van continenten overspoeld vanwege deze man en de levens van miljoenen mensen zijn veranderd of beëindigd vanwege zijn ideologie. In gewijzigde vorm blijven zijn ideeën door de gangen van onze scholen en universiteiten en zelfs de wandelgangen van de overheidsinstellingen gefluisterd worden.

Maar wie was deze man wiens stem als een dreigende donder door de hele 20e en 21e eeuwse geschiedenis rommelt? Een blik op het karakter van de man – een portret van zijn temperament, overtuigingen en persoonlijke en professionele leven – zal licht werpen op deze vraag.

Een portret van Karl Marx. (John Jabez Edwin Mayall, ingekleurd door Olga Shirnina/CC BY-SA 2.0)

Marx, de man

Wie was de man Karl Marx? Hoewel we de verdiensten van een idee niet alleen kunnen beoordelen aan de hand van de deugden of ondeugden van de auteur, kan een beter begrip van de man die het marxisme heeft bedacht de theorie zelf verhelderen en ook de vaak verschrikkelijke gevolgen ervan.

Marx schreef in 1848 dat “een spook door Europa waart – het spook van het communisme”. Voor één keer klopten zijn woorden. Maar het lijkt erop dat er ook een spook in Marx huisde, een duistere geest van depressie, woede, geweld en apocalyptische aspiraties. In zijn boek “De duivel en Karl Marx” schetst Paul Kengor de verontrustende inhoud van Marx’ vroege poëzie en toneelstukken, die voorafgingen aan zijn “wetenschappelijke werk”. Het onthult zijn gekwelde innerlijke leven. In één gedicht beschrijft Marx een koortsige violist die een waanzinnige dans van vernietiging speelt, een storm van duisternis oproept en dreigt zijn luisteraar neer te steken:

Kijk nu, mijn bloeddonkere zwaard zal feilloos door jouw ziel snijden. God kent noch eert de kunst. De helse dampen stijgen op en vullen de hersenen, tot ik gek word en mijn hart totaal veranderd is. Zie het zwaard – de Prins der Duisternis verkocht het aan mij. Want hij slaat de tijd en geeft de tekens. Steeds stoutmoediger speel ik de dans des doods.

“De dans des doods” – passende woorden uit de pen van een man wiens ideologie volgens sommige schattingen minstens 100 miljoen mensen het leven zou kosten. Deze donkere toon zet zich voort en neemt wereldverwoestende proporties aan in één van Marx’ toneelstukken waarin een personage genaamd Oulenam verklaart: “Alles verloren! De uren zijn nu verstreken en de tijd staat stil. Dit dwerguniversum stort ineen. Weldra zal ik de Eeuwigheid omklemmen en de reusachtige vloek van de mensheid in zijn oor schreeuwen. Eeuwigheid! Het is eeuwige pijn.”

Het beeld van een eeuwige pijn keert terug in Marx’ “The Pale Maiden” waarin het meisje in kwestie klaagt, “Dus de hemel heb ik verbeurd. Ik weet het heel goed. Mijn ziel ooit trouw aan God… is gekozen voor de hel.”

Over het geheel genomen verraadt het literaire werk van Marx zijn obsessie met de dood, de hel, de apocalyps en pacten met de duivel. Religieus gezien was Marx een atheïst, hoewel hij werd geboren in een Joodse familie in Trier, Duitsland, die zich bekeerde tot het protestantisme rond de tijd dat Marx werd geboren in 1818. Op 16-jarige leeftijd had Marx elk geloof dat hij had afgezworen. Later schreef hij zelfs met haat tegen het Jodendom en Joden.

Over het atheïsme van Marx citeert Kengor een slachtoffer van het communisme, Richard Wurmbrand, die 14 jaar in een communistische gevangenis doorbracht en gemarteld werd voor zijn christen-zijn. Wurmbrand verklaarde: “Marx haatte elke notie van God of goden. Hij was vastbesloten om de man te zijn die God eruit zou schoppen.”

Een andere beroemde communistische dissident en slachtoffer van de Sovjet goelags, Aleksandr Solzjenitsyn, maakte een soortgelijke opmerking: “Binnen het filosofische systeem van Marx en Lenin, en in het hart van hun psychologie, is haat jegens God de belangrijkste drijvende kracht, fundamenteler dan al hun politieke en economische pretenties.”

Aleksandr Solzjenitsyn met zijn familie op het vliegveld van Zürich, in maart 1974. Solzjenitsyn was het slachtoffer van ernstige mensenrechtenschendingen door toedoen van Sovjets die de giftige filosofieën van Marx hadden onderschreven. (Publiek domein)

Vrij van religieuze scrupules opereerde Marx dus zonder morele beperkingen. Als student in Bonn, Duitsland, en daarna aan de Universiteit van Berlijn, luierde hij wat rond, verspilde het geld van zijn vader en werd dronken. Voor een man met zoveel vermeende economische wijsheid, toonde Marx een verbazingwekkend onvermogen om met geld om te gaan. Zijn hele leven lang leefde hij van anderen, waaronder zijn vriend en medeschrijver Friedrich Engels.

Hoewel Marx een aantal halfbakken ideeën over filosofie opdeed tijdens zijn studie aan de universiteit, waarbij hij de populaire Hegeliaanse dialectiek van zijn tijd overnam en wijzigde, bleef hij een tweederangs geleerde. Hij plagieerde. Hij ging onverantwoordelijk en zelfs bedrieglijk om met bronnen en vervalste soms citaten om zijn eigen ideeën te ondersteunen, zoals historicus Paul Johnson schreef in zijn boek “Intellectuals”. Marx bezocht nooit een molen, fabriek of industrieel gebouw en hij kende slechts twee mensen met connecties in de wereld van financiën en industrie. Toch bracht hij zijn dagen door in een ivoren toren, met het bedenken van ongeteste theorieën over deze onderwerpen.

Een smerig persoonlijk leven

Marx’ privéleven is nog huiveringwekkender dan zijn zogenaamde “professionele leven”. Het is de vraag of hier en daar werken als journalist en redacteur voor falende kranten, geld vragen aan familie en vrienden en deelnemen aan extremistische revolutionaire clubs “een professioneel leven” genoemd kan worden.

Toen Marx uiteindelijk met Jenny von Westphalen trouwde, leefde het gezin in armoede door Marx’ weigering om te werken. Het gezin had vaak geld, voedsel, onderdak en medische zorg nodig die ze niet kregen. Meerdere kinderen van Marx stierven, mogelijk als gevolg van hun slechte leefomstandigheden. In plaats van de kost te verdienen, stond Marx erop dat zijn moeder en anderen voor geld voor het gezin zorgden, wat haar ertoe bracht om geërgerd uit te roepen dat ze wenste dat “Karl kapitaal zou vergaren in plaats van er alleen maar over te schrijven”. Marx’ belangrijkste interacties met zijn moeder bestonden uit haar op te jagen voor geld.

De luiheid van de socialist zorgde er uiteindelijk voor dat hij uit zijn appartement werd gezet. Zijn huisbaas verloor al zijn geduld vanwege achterstallige betalingen en de erbarmelijke hygiëne van zijn huurder. Marx dronk en rookte overmatig, sportte niet en nam zelden een bad, waardoor hij simpelweg ging stinken. Het veroorzaakte uitbraken van wratten en etterende steenpuisten over zijn hele lichaam. Paul Johnson stelde dat deze steenpuisten bijdroegen aan Marx’ prikkelbaarheid en gewelddadige neigingen. Je wilde Marx’ vijand of vriend niet zijn. Beide partijen ontvingen regelmatig bombardementen van scheldwoorden en haat.

Marx maakte ook misbruik van de bediende van de familie, Helen Demuth, bekend als “Lenchen”. Hoewel Marx zichzelf uitriep tot kampioen van de armen en de arbeidersklasse en tekeer ging tegen de bourgeoisie en een gelijkere verdeling van de rijkdom eiste, betaalde hij zijn eigen bediende nooit iets. Lenchen werd als slavin behandeld. Bovendien maakte Marx haar zwanger en beviel ze van zijn kind. Marx weigerde de jongen te erkennen en zijn voornaam werd niet vermeld op de geboorteakte. Engels maakte schoon schip voor zijn vriend en accepteerde het vaderschap van de jongen om de sociale schaamte voor Marx weg te nemen. Engels onthulde het geheim aan een van Marx’ dochters toen hij zelf in 1895 stervende was aan kanker.

Verschillende Europese regeringen waren al jaren op hun hoede voor Marx en zijn revolutionaire werk. In 1849 werd hij Duitsland uitgezet op beschuldiging van “aanzetten tot gewapende opstand. Hij verhuisde naar Londen waar de Pruisische regering hem blijkbaar nog steeds in de gaten hield, want in een rapport van spionnen van de Pruisische politie uit 1850 werd de chaos in het huishouden van Marx opgetekend:

“Hoewel [Marx] vaak dagenlang niets doet, werkt hij dag en nacht onvermoeibaar door als hij veel werk te doen heeft.”

“Hij heeft geen vaste tijd om te gaan slapen of wakker te worden. Hij blijft vaak de hele nacht op en gaat dan ‘s middags volledig aangekleed op de bank liggen en slaapt tot de avond, onbezorgd, zelfs indien de wereld door [zijn kamer] zou passeren.”

“Er is niet één schoon en stevig meubelstuk. Alles is kapot, haveloos en gescheurd, overal ligt een halve centimeter stof overheen en overal heerst de grootste wanorde.”

“Als je de kamer van Marx binnenkomt, krijg je tranen in je ogen van de rook en tabaksdampen. Alles is vies en bedekt met stof, zodat gaan zitten een gevaarlijke onderneming wordt. Hier staat een stoel met drie poten. Op een andere stoel zijn de kinderen keukentje aan ‘t spelen. Deze stoel heeft toevallig vier poten. Dit is de stoel die aan de bezoeker wordt aangeboden, maar de kookkunsten van de kinderen zijn niet weggeveegd en als je gaat zitten riskeer je een broek.”

Zoals dit rapport aangeeft, leden Marx’ vrouw en kinderen enorm onder de onvoorspelbare levensstijl en het overheersende bewind van de socialistische profeet. Marx schreef laatdunkend over het huwelijk en het gezinsleven, hoewel Marx volgens Johnson wel van zijn vrouw Jenny hield, tenminste op een bepaald moment. Kengor citeerde Marx: “Er is geen grotere domheid dan dat mensen met algemene aspiraties trouwen en zich overgeven aan de kleine ellende van het huiselijke en privéleven.”

Misschien als gevolg van hun traumatische opvoeding pleegden twee van Marx’ dochters zelfmoord na de dood van hun vader, een van hen in overleg met haar man, een doelwit van Marx’ spot, die ook zelfmoord pleegde. Zo eindigde het smerige en tragische verhaal van Marx’ familie, zijn andere kinderen waren al eerder gestorven.

Ondanks al zijn woede en energie was Marx geen belangrijke politieke of filosofische figuur in zijn tijd, volgens historicus Warren Carrol in “The Crisis of Christendom”. Zonder het succes van Lenins revolutie, uitgevoerd in Marx’ naam, zou de geschiedenis zich dit vreemde, onstabiele en onplezierige mannetje waarschijnlijk zelfs niet eens herinneren. Het was het militaire succes van Marx’ volgelingen dat hem, onverdiend, tot een dominante positie in de wereldgeschiedenis verhief.

Anti-bolsjewistische poster waarop Lenin in een rood gewaad andere bolsjewieken helpt Rusland op te offeren aan een standbeeld van Marx, circa 1918-1919. (Publiek domein)

Was het maar anders geweest.

Gepubliceerd door The Epoch Times (17 april 2024): What Was Karl Marx Like?

Hoe u ons kunt helpen om u op de hoogte te blijven houden

Epoch Times is een onafhankelijke nieuwsorganisatie die niet beïnvloed wordt door een regering, bedrijf of politieke partij. Vanaf de oprichting is Epoch Times geconfronteerd met pogingen om de waarheid te onderdrukken – vooral door de Chinese Communistische Partij. Maar we zullen niet buigen. De Nederlandstalige editie van Epoch Times biedt op dit moment geen betalende abonnementen aan en aanvaardt op dit moment geen donaties. U kan echter wel bijdragen aan de verdere groei van onze publicatie door onze artikelen te liken en te her-posten op sociale media en door uw familie, vrienden en collega’s over Epoch Times te vertellen. Deze dingen zijn echt waardevol voor ons.