Begin elke dag met tegen jezelf te zeggen: vandaag zal ik mensen tegenkomen die ondankbaar, arrogant, bedrieglijk, jaloers en vijandig zijn.”
Deze woorden klinken misschien als een goed advies voor iedereen die zich in het spitsuur naar een ondankbare moderne baan begeeft. Ze zijn echter meer dan 1850 jaar geleden geschreven door de Romeinse keizer Marcus Aurelius.
“Ik kan door geen van hen worden gekwetst, want niemand anders kan mij betrekken bij wat beschamend of vernederend is”, vervolgde Aurelius. “[Ook] kan ik niet boos zijn op mijn medemens of hem haten, want we zijn gemaakt om samen te werken, net als de voeten, de handen, de oogleden en de boven- en ondertanden.”
Zijn boek, een verzameling korte essays en aforismen die tegenwoordig bekend staat als “Meditaties”, werd kort voor zijn dood geschreven. Hoewel er geen bewijs is dat Aurelius ooit de bedoeling had dat zijn woorden zouden worden gelezen of zelfs gepubliceerd, zijn ze al eeuwenlang populair.
Veel grote schrijvers, staatslieden en filosofen uit de geschiedenis hebben zijn werk aangehaald als een belangrijke bron van invloed, en zijn boek, dat in talloze talen is vertaald, blijft wereldwijd mensen inspireren.
Een verklaring voor deze blijvende populariteit is de tijdloosheid van zijn inzichten. Aurelius schreef met verfrissende openhartigheid over de aard en het doel van het menselijk leven, en hij gaf unieke observaties over de onveranderlijke waarheden van de menselijke aard.
Aurelius werd in 121 na Christus geboren in een vooraanstaande familie in het Romeinse Rijk en kreeg onderwijs van enkele van de meest gerenommeerde leraren en filosofen van die tijd. Hoewel hij niet naar politieke macht hunkerde – en zelfs wantrouwig stond tegenover de bijbehorende attributen – kwam hij in aanmerking om heerser van het rijk te worden en beschouwde hij het als zijn plicht om zijn taken te vervullen.
In het eerste decennium van zijn heerschappij werd het rijk getroffen door verschillende grote natuurrampen en een pestepidemie die een aanzienlijk deel van het leger uitroeide. Dit verzwakte de verdediging van de uitgestrekte grenzen van het rijk ernstig, met als gevolg dat Aurelius een groot deel van zijn regeringstijd besteedde aan het afweren van invasies vanuit het noorden en oosten.
Hij bracht de laatste jaren van zijn leven door met het aanvoeren van het leger langs de noordgrens, ver weg van huis en familie. In deze jaren schreef hij zijn boek met persoonlijke reflecties.
- Denk en handel met rede
Aurelius zei in “Meditaties” dat men elke handeling in zijn leven moet uitvoeren alsof het zijn of haar laatste is, “alle doelloosheid en emotionele weerstand tegen de keuzes van de rede terzijde schuivend”.
Zoals de meeste geschoolde Romeinen in zijn tijd sprak Aurelius vloeiend Grieks, en “Meditaties” werd oorspronkelijk in die taal geschreven. Het Griekse woord “Logos” is vertaald als rede, oorzaak of discours, en wordt vaak beschreven als het principe dat alle dingen in het universum ordent.
Aurelius geloofde dat alle mensen het element van de rede in zich hadden, dat gebruikt kon worden om te bepalen wat goed en juist is. “Want het wordt niet door de goden goedgekeurd dat iets anders, zoals de lof van velen, macht, rijkdom of toegeeflijkheid in genoegens, boven wat in overeenstemming is met de rede en het gemeenschappelijk welzijn wordt geplaatst”, schreef hij.
Maar voor hem was het niet genoeg om alleen maar te zeggen wat juist is. Hij vond dat er ook naar gehandeld moest worden.
- Bekijk het van bovenaf
“Je moet dit altijd in gedachten houden: wat is de aard van het geheel? Wat is mijn aard? En hoe verhoudt mijn aard zich tot de grotere Natuur?”, schreef Aurelius.
Een terugkerend thema in “Meditaties” is bewustzijn. De auteur achtte het belangrijk om je bewust te zijn van de vergankelijke aard van het menselijk bestaan en vergeleek vaak het kleine deel van de ruimte-tijd dat een enkel menselijk leven inneemt met de uitgestrektheid van het universum.
Aurelius vond het ook belangrijk om je bewust te zijn van je reacties op die kortstondige menselijke omstandigheden. Hij geloofde dat elk geschapen leven een bepaalde rol te vervullen had in relatie tot het grotere geheel van de kosmos en dat ware bevrijding alleen van binnenuit kon komen.
- Aanvaard wat je niet kunt controleren
“De duur van iemands leven is slechts een moment”, schreef Aurelius. “[Onze] substantie stroomt op dit moment weg; de zintuigen zijn vaag, de samenstelling van het lichaam is in verval, de ziel is chaos, ons lot is onbekend en onze reputatie onzeker.”
Wat kan ons leiden in zo’n vluchtig en onvoorspelbaar leven, vroeg hij zich af?
Het antwoord dat hij vond was filosofie, dat bestond uit “het goddelijke in ieder van ons behouden … boven pijn en plezier” en “alles wat er gebeurt en ons toebedeeld is aanvaarden als afkomstig van die bron, wat die ook moge zijn, waaruit wij zelf voortkomen.”
Hij erkende dat een groot deel van het menselijk leven buiten onze controle ligt, inclusief het gedrag van andere mensen. We kunnen echter nog steeds bepalen hoe we daarop reageren. Met andere woorden, als we onze geest kunnen beheersen en ons niet door externe factoren van streek laten brengen, kunnen we de macht die die factoren over ons hebben, doorbreken.
- Werk voor het algemeen belang
“Schep alleen genoegen en berust in één ding: je weg banen van de ene gemeenschappelijke plicht naar de andere, met God altijd in gedachten”, schreef Aurelius.
In zijn geschriften heeft Aurelius het vaak over plicht. Hij geloofde dat iedereen, of het nu een boer, winkelier, soldaat, generaal, senator of zelfs een keizer is, een belangrijke rol te vervullen heeft in het grotere geheel. Hij geloofde dat iedereen niet alleen een rol te vervullen heeft in zijn stad of rijk, maar ook in de wijdere wereld en de grotere kosmos.
Aurelius beschouwt het vervullen van iemands plichten jegens de gemeenschap, inclusief familie en iedereen met wie men in contact komt, als de belangrijkste verantwoordelijkheid in iemands leven.
Hij benadrukte het belang van de vraag: “Hoe heb je je tot nu toe gedragen ten opzichte van de goden, je ouders, broers, vrouw, kinderen, leraren, vrienden, familie en bedienden?”
Hij merkte ook op dat men zich altijd de vraag moet stellen: “Zijn mijn daden gepast voor een wezen dat deel uitmaakt van een gemeenschap?”
- Verbeter je innerlijke zelf
Hoewel Aurelius geloofde in het belang van het helpen van anderen, stelde hij ook dat iemands voornaamste plicht was om zichzelf te verbeteren.
Nadat hij keizer was geworden, vond Aurelius het belangrijk om zijn opleiding voort te zetten en bleef hij zijn leraren ontmoeten en met hen corresponderen.
“Als iemand mij kan laten zien dat wat ik denk of doe niet juist is, zal ik graag veranderen, want ik zoek de waarheid. De waarheid zoeken heeft niemand ooit echt schade berokkend”, schreef hij. ”Geschaad is hij die volhardt in zijn zelfbedrog en onwetendheid.”
Hij schreef ook: “Wanneer je merkt dat iemand anders afdwaalt, kijk dan onmiddellijk naar jezelf en onderzoek hoe jij zelf bent afgedwaald, bijvoorbeeld door geld, plezier, reputatie of iets anders te waarderen alsof het het hoogste goed is.”
- Beoefen onvoorwaardelijke vriendelijkheid
“Het is mogelijk om niet alleen niet boos te zijn op ongevoelige en ondankbare mensen, maar zelfs voor hen te zorgen”, schreef Aurelius.
In zijn boek wijst Aurelius vaak op het belang van vriendelijkheid jegens anderen, vooral jegens mensen die dat misschien niet lijken te verdienen.
Hij geloofde dat egoïstische en onbeleefde mensen zich alleen zo gedroegen omdat ze misleid waren en dat ze sympathie en vriendelijkheid verdienden. Hij stelde ook dat als je teleurgesteld bent in het gedrag van anderen, je niet hen moet berispen, maar jezelf, omdat je onrealistische verwachtingen had.
Aurelius zei ook dat als je zulke mensen goed behandelt, je hen de macht ontneemt om je te hinderen.
Hij schreef over het belang van iedereen met respect en eerlijkheid te behandelen. “Elk mens is nauw met ons verbonden; daarom moeten alle mensen goed worden behandeld en getolereerd”, zei hij.
- Wees dankbaar voor het geschenk van het leven
“Gedurende de rest van je leven, wanneer iets je pijn doet, onthoud dan dit principe: ‘Dit is geen ongeluk. Het is juist een geluk om zulke dingen op een nobele manier te dragen’”, schreef Aurelius.
Een van de belangrijkste thema’s die door ‘Meditaties’ heen loopt, is dankbaarheid. Ondanks het feit dat Aurelius tijdens zijn leven grote verliezen leed en met moeilijke situaties te maken kreeg – verschillende van zijn kinderen stierven op jonge leeftijd en hij moest de laatste jaren van zijn leven doorbrengen in een militair kamp, ver van zijn familie – bleef hij dankbaar.
Hij aanvaardde alles wat hem was overkomen als afkomstig van hetzelfde universum dat hem had geschapen. Hij omarmde de omstandigheden van zijn leven, wat die ook mochten zijn, met nederigheid en dankbaarheid.
Ook al heeft de wereld in de bijna twee millennia sinds Aurelius leefde veel veranderingen ondergaan, zijn woorden bevatten wijsheid die tijd en plaats overstijgt.
Omdat Aurelius direct en openhartig sprak over universele waarheden van de menselijke aard, zijn zijn ideeën in de chaotische wereld van vandaag net zo relevant als tijdens het Romeinse Rijk. Zijn boek is een waardevolle bron voor iedereen die op zoek is naar inzicht in de aard en het doel van het menselijk leven.
Origineel gepubliceerd door The Epoch Times (5 november 2025): 7 Lessons From Marcus Aurelius for a Chaotic World
