Nieuwsanalyse
Op 9 september herdacht China de vijftigste verjaardag van het overlijden van Mao Zedong, de stichter van het communistische regime, terwijl het land nog steeds worstelt met zijn sombere erfenis.
Sommige jonge Chinezen hebben Mao omarmd, terwijl de huidige leider van de Chinese Communistische Partij (CCP), Xi Jinping, Mao’s methoden overneemt om de controle over de Chinese samenleving aan te scherpen – iets wat analisten die door The Epoch Times werden geïnterviewd, als een trieste keuze beschouwen.
Mao stierf op 9 september 1976, op 82-jarige leeftijd. Zijn dood versnelde het einde van de Culturele Revolutie, een gewelddadige massabeweging die hij in 1966 had gelanceerd en die miljoenen slachtoffers eiste.
De Culturele Revolutie was de systematische uitroeiing door de CCP van religies, traditionele Chinese waarden en cultuur, evenals moderne democratische idealen, terwijl Mao’s politieke rivalen binnen de partij werden uitgeschakeld. “Het doden van christenen, taoïsten, boeddhisten en populaire volksgroeperingen loste het probleem van de religies op. De massamoorden tijdens de Culturele Revolutie vestigden, zowel cultureel als politiek, het absolute leiderschap van de CCP”, aldus het artikel “Negen commentaren op de Communistische Partij” van The Epoch Times uit 2004.
Tussen 1949 en 1976, onder het bewind van Mao, veroorzaakte de CCP tientallen miljoenen onnatuurlijke sterfgevallen door politieke campagnes, dwangarbeid en historische hongersnoden, terwijl honderden miljoenen Chinezen in armoede leefden.
“Sinds 1949 heeft meer dan de helft van de Chinese bevolking te lijden gehad onder vervolging door de CCP, waaronder de naar schatting 80 miljoen mensen die op onnatuurlijke wijze zijn omgekomen. Dit aantal overtreft het totale aantal doden in beide wereldoorlogen samen”, aldus “Negen commentaren op de Communistische Partij”.
In het boek “The Tragedy of Liberation” van de gerenommeerde China-historicus Frank Dikötter wordt het totale aantal burgerslachtoffers in de eerste acht jaar van het CCP-bewind (1949–1957) geschat op meer dan 5 miljoen onnatuurlijke sterfgevallen, veroorzaakt door massale terreurcampagnes, landhervormingen en politieke zuiveringen.
De Grote Sprong Voorwaarts (1958 tot 1962) – een economische en sociale campagne onder leiding van Mao en de CCP, gericht op het snel inhalen en overtreffen van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk – verwoestte de Chinese landbouwproductie door gedwongen collectivisatie, grootschalige inzet van arbeidskrachten voor andere doeleinden en gebrekkige centrale planning, wat leidde tot de catastrofale Grote Chinese Hongersnood. Naar schatting veroorzaakte dit tussen 1959 en 1961 ongeveer 40 miljoen onnatuurlijke sterfgevallen en een daling van het geboortecijfer. Volgens de boekenreeks “Historical Records of the People’s Republic of China” uit 1994 is het “waarschijnlijk de grootste hongersnood ter wereld van deze eeuw”.
Na de dood van Mao in 1976 werd de “Bende van Vier”, waartoe ook Mao’s vrouw behoorde, door de CCP officieel verantwoordelijk gesteld voor de Culturele Revolutie en voor de rechter gebracht om Mao te beschermen tegen directe politieke verwijten.
In de “Resolutie over bepaalde kwesties in de geschiedenis van onze partij sinds de oprichting van de Volksrepubliek China”, aangenomen in 1981, gaf de CCP officieel een beoordeling van de nalatenschap van Mao, die bestaat uit “zeven delen succes en drie delen fouten”, waarmee verdere kritiek op Mao werd voorkomen en tegelijkertijd de persoonlijkheidscultus rond Mao als symbool van het communistische regime in stand werd gehouden.
“Alle totalitaire regimes hebben de kenmerken van een persoonlijkheidscultus en dictatoriaal leiderschap gemeen”, zei Feng Chongyi, universitair hoofddocent Chinese studies aan de University of Technology Sydney, over de verering van Mao in China.
“Of ze zich nu in een rechtse vorm voordoen – zoals Hitler in nazi-Duitsland – of in een linkse – zoals Stalin in de Sovjet-Unie, Mao Zedong in China, Castro in Cuba of Ceausescu in Roemenië – een hele reeks communistische staten valt in dezelfde categorie”, vertelde hij aan The Epoch Times.
Sheng Xue, een in Canada gevestigde schrijfster en mensenrechtenactiviste, vertelde The Epoch Times dat zij van mening is dat de CCP Mao niet echt kan veroordelen. “Als de CCP Mao Zedong verantwoordelijk wil stellen voor alle misdaden die hij heeft begaan, komt dat neer op het toegeven dat de CCP sinds de oprichting van de partij moet worden geherclassificeerd als een criminele en terroristische groepering.”
Ze zei dat het officiële verhaal van de CCP – waarin de mislukkingen van het Mao-tijdperk worden toegeschreven aan de buitensporige machtsconcentratie en de persoonlijkheidscultus – volledig voorbijgaat aan de echte kern van de zaak. “De kern van de zaak ligt in het tirannieke systeem dat is gebaseerd op de communistische ideologie,” zei ze.
Feng zei ook dat zodra Mao van zijn status wordt ontdaan en grondig wordt verworpen, de fundamenten van de CCP wankel zullen worden. “Dit zal haar legitimiteit ondermijnen en leiden tot het verlies van macht. De conclusie dat Mao ‘voor 70 procent gelijk en voor 30 procent ongelijk’ had, is volkomen absurd – het staat mijlenver af van de historische waarheid.”
Xi neemt zijn toevlucht tot Mao’s methoden
Op 9 september publiceerden Chinese staatsmedia gelijktijdig artikelen waarin Mao werd geprezen.
Xi’s vader, voormalig vicepremier Xi Zhongxun, werd tijdens de Culturele Revolutie uit de partij gezet en op brute wijze vervolgd, terwijl het ouderlijk huis werd geplunderd. De tiener Xi werd bestempeld als een “reactionaire student” en onderworpen aan ondervragingen en gedwongen politieke studie. Op 15-jarige leeftijd werd Xi vanuit Peking naar het afgelegen dorp Liangjiahe in de provincie Shaanxi gestuurd om op een boerderij te werken, zogenaamd om “heropvoeding” te krijgen van de boeren.
Ondanks het leed dat Xi en zijn familie zelf tijdens de Culturele Revolutie hebben ondergaan, heeft Xi – nadat hij leider van de CCP was geworden – de afgelopen jaren zijn toevlucht genomen tot de ideologie en praktijken uit het Mao-tijdperk om zijn heerschappij te versterken, waardoor hij de Chinese samenleving naar extreemlinks heeft gestuurd. De maatregelen die Xi heeft genomen, omvatten onder meer het bevorderen van volkscommunes, pogingen om miljoenen werkloze jongeren naar het platteland te sturen om het hardnekkige werkloosheidsprobleem op te lossen, en het aanscherpen van de ideologische controle en de censuur op meningsuiting en de kunsten.
“Vandaag de dag bootst Xi Jinping Mao niet alleen na, maar streeft hij ernaar hem te overtreffen. De twee belangrijkste pijlers van zijn ideologie en waarden zijn Mao Zedong en de Culturele Revolutie”, aldus Sheng.
“Mao kan worden beschouwd als een leider van de Derde Wereld – die zich uitstrekt over Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Xi wil een leider zijn voor de hele wereld”, zei ze. “Daarom introduceerde Xi onmiddellijk na zijn aantreden het concept van een ‘gemeenschap met een gedeelde toekomst voor de mensheid’.”
Nadat de CCP het beleid van “hervorming en openstelling” had gelanceerd, stroomden de markteconomie en ideeën uit het buitenland China binnen, wat een bewustwordingsproces in de hele samenleving teweegbracht, aldus Feng. “Hoewel er nog geen burgermaatschappij tot stand is gekomen, zijn er weer wijdverbreide en nauwe banden met de buitenwereld ontstaan, wat een uitdaging vormt voor de CCP.”
“Wat Xi Jinping nu doet, is kenmerkend voor de hardline-factie binnen de partij”, zei hij. “In een poging om zijn greep op de macht te behouden, keert hij terug naar het maoïstische model – een stap die haaks staat op historische trends en op de belangen en de wil van het Chinese volk.”
In feite is de Culturele Revolutie nooit echt ten einde gekomen, aangezien de ideologie ervan voortleeft in de gehele structuur van de totalitaire tirannie van de CCP en haar onderdrukkingsinstrumenten, aldus Sheng. “De hervorming en openstelling van de CCP was vanaf het begin een schijnvertoning. Het enige doel ervan was de economische beperkingen voor het volk te versoepelen, zodat zij rijkdom konden vergaren – rijkdom die voor een groot deel wordt gebruikt om de staatsmacht van de CCP te versterken.”
Gefrustreerde jongeren kijken terug naar Mao
Na de nationale vlaggenceremonie van het Chinese regime op het Tiananmenplein in Peking vormde zich een lange rij om het mausoleum van Mao te bezoeken, met zowel ouderen als jongeren van de generaties geboren na 1990 en na 2000. Volgens het staatsmedium Jiefang Daily werden er in Shanghai, de voormalige woonplaats van Mao, herdenkingsactiviteiten gehouden door studenten.
Honderden Mao-aanhangers begonnen zich op 8 september te verzamelen op het Mao Zedong Bronzen Standbeeldplein in Shaoshan, in de provincie Hunan, de geboorteplaats van Mao. Sommigen hielden portretten van Mao en rode vlaggen of spandoeken met pro-Mao-leuzen vast, anderen waren verkleed als Rode Gardisten uit de Culturele Revolutie. Sommigen waren vanuit andere provincies naar Shaoshan gereisd, zo melden diverse Chinese media.
Uit gegevens van het Chinese Nationale Bureau voor de Statistiek blijkt dat het werkloosheidspercentage onder de 16- tot 24-jarige stedelijke beroepsbevolking – studenten niet meegerekend – in juli is gestegen tot 17,9 procent, waarmee een nieuw record werd bereikt, terwijl uit onderzoek blijkt dat het werkelijke jeugdwerkloosheidspercentage in China mogelijk meer dan 40 procent bedraagt.
Te midden van de huidige politieke onrust, economische neergang en dalende werkgelegenheidscijfers zien jongeren absoluut geen hoop voor de toekomst, aldus Sheng, en “het referentiepunt waarnaar ze terugkijken is, helaas, het Mao-tijdperk.”
Onder het door de staat geleide systeem van het Mao-tijdperk hadden de autoriteiten grotendeels de controle over de toewijzing van voedsel, kleding, huisvesting en dagelijkse benodigdheden aan stadsbewoners, wat resulteerde in een relatief gelijkmatige verdeling van armoede – een situatie waar sommigen nu met nostalgie op terugkijken gezien de enorme klassenverschillen van vandaag, aldus Sheng. “Het Chinese volk heeft [onder het bewind van de CCP] niet de mogelijkheid om vooruit te komen, dus de enige uitweg is nu om terug te kijken. Dit is precies een situatie die door Xi Jinping is veroorzaakt.”
Sheng waarschuwde: “Veel mensen reizen naar de geboorteplaats van Mao Zedong om hem te eren. Het is een zeer verontrustend verschijnsel.” Ze zei dat Mao een van de meest gruwelijke figuren in de menselijke geschiedenis was. “Zijn bewind leidde tot het grootste aantal slachtoffers en de grootste omvang aan menselijk leed dat ooit is geregistreerd. Toch wordt hij door velen nog steeds aanbeden en bewonderd. Natuurlijk wordt het denken van de overgrote meerderheid van de mensen in een totalitaire omgeving beperkt door de grenzen die de CCP stelt.”
Feng zei dat het gebruik van Mao door jonge Chinezen om kritiek te uiten op het hedendaagse China onder het bewind van de CCP een trieste keuze is.
“Veel protesten in China zijn onderdrukt. De CCP maakt volop gebruik van het internet, het sociale kredietsysteem en diverse digitale hulpmiddelen om het Chinese volk te controleren”, zei hij. “Omdat ze geen effectief verzet kunnen bieden, wenden mensen zich tot Mao – waarbij ze Mao Zedongs eigen woorden gebruiken om het huidige leiderschap van Xi Jinping te bekritiseren.”
Tang Bing en Luo Ya hebben aan dit rapport bijgedragen.
Origineel gepubliceerd door The Epoch Times (15 september 2026): Mao’s Shadow Looms Over China 50 Years On
