“China – Het onvertelde verhaal”
De Chinese samenleving was eeuwenlang gegrond op een diepgeworteld spiritueel fundament, verankerd in de normen en waarden die voortvloeiden uit wat men ‘de drie grote leerscholen’ noemt.
Van India naar het Middenrijk
Als een van de drie grote leerscholen vond het boeddhisme, in tegenstelling tot het taoïsme en het confucianisme, zijn oorsprong niet in China, maar in India. Ongeveer 2500 jaar geleden onderwees Sakyamuni, de Boeddha, de oorspronkelijke boeddhistische leer aan zijn discipelen in het oude India. Na zijn heengaan verspreidde de leer zich geleidelijk oostwaarts en bereikte uiteindelijk de Han-regio, het gebied dat we vandaag kennen als China. Daar ontwikkelde het boeddhisme zich geleidelijk tot een gereformeerde stroming, zoals we die vandaag de dag kennen.
Binnen de boeddhistische leer neemt mededogen een centrale plaats in. De Boeddha benadrukte het belang van “compassie voor alle levende wezens”. Daarnaast richt de boeddhistische beoefening zich op het loslaten van menselijke gehechtheden en wereldse verlangens, zoals het streven naar bezit en status en het vasthouden aan emoties, om uiteindelijk via meditatie en morele discipline te kunnen slagen in de beoefening en de staat van verlichting te bereiken.
Het eeuwenoude symbool van de Boeddha
Net zoals het tai chi-symbool nauw verbonden is met het taoïsme, bestaat er ook een kenmerkend symbool dat met de Boeddha wordt geassocieerd, al is het voor velen in het Westen wel even schrikken wanneer het in deze context opduikt. Het gaat dan ook over een van de meest beladen en gestigmatiseerde symbolen uit de recente geschiedenis: de swastika.
In het Westen kennen de meeste mensen de swastika vooral als het hakenkruis dat Hitler en het naziregime gebruikten. Daardoor kreeg het symbool een bijzonder negatieve connotatie en werd het vrijwel overal taboe. Toch gaat de geschiedenis van dit teken duizenden jaren terug en voert ze ons naar de tijd en de regio waarin ook het boeddhisme zijn oorsprong vond.
Binnen het boeddhisme wordt gezegd: “De Boeddha draagt het swastika-teken op de borst.” In westerse afbeeldingen van de Boeddha zul je het symbool haast nooit op die manier aantreffen, maar in veel oosterse landen heeft het zijn oorspronkelijke, vreedzame betekenis behouden.
Een mooi voorbeeld is het beroemde Tian Tan Boeddhabeeld op het eiland Lantau in Hongkong. Met zijn 34 meter hoogte behoort het tot de grootste zittende Boeddhabeelden ter wereld. Het bronzen beeld werd in China vervaardigd en vervolgens op Lantau opgebouwd, waar het uitgroeide tot een erg populaire toeristische trekpleister.
Wie echter goed kijkt, ontdekt een opvallend detail: op de borst van de Boeddha prijkt een swastika.
Weinig mensen weten dat de swastika ook hier in het Westen ooit een wijdverspreid en veelgebruikt symbool was. We hebben het dan uiteraard over de periode vóór de Tweede Wereldoorlog. Hier en daar kun je nog voorbeelden terugvinden van het gebruik van de swastika in haar oorspronkelijke betekenis.
Een opvallend voorbeeld van het vroegere, wijdverspreide gebruik van de swastika in het Westen is de toegangspoort van de Carlsberg-brouwerij in Kopenhagen, Denemarken. De poort wordt gedragen door vier granieten beelden van Indische olifanten, die als poortwachters fungeren. Op de flank van een van de olifanten prijkt een swastika. De poort werd gebouwd in 1902, ruim vóór de opkomst van het nationaalsocialisme in Duitsland.
Vóór de Tweede Wereldoorlog werd de swastika in het Westen ook veelvuldig gebruikt als versiering op juwelen en kledingstukken, maar ook als onderdeel van logo’s.
Ook in kerken kwam de swastika voor, zoals in de Catedral de Tampico in Mexico, waar het centrale gangpad rijkelijk is versierd met 141 swastika’s. Tijdens renovatiewerkzaamheden in de jaren negentig verleende het Nationaal Instituut voor Antropologie en Geschiedenis (INAH) toestemming om het verwijderen van de symbolen te overwegen. De lokale gemeenschap besloot echter de swastika’s te behouden als onderdeel van het cultureel erfgoed.
Tot in de jaren dertig werd de swastika bij ons in het Westen ook vaak gebruikt als een ‘gelukssymbool’, hoe vreemd dat vandaag de dag ook mag klinken. Zo verscheen het teken op wenskaarten en reclameborden, maar ook op de fiches van sommige Amerikaanse casino’s, waar het symbool stond voor geluk en voorspoed. Zelfs Coca-Cola gebruikte de swastika vóór de Tweede Wereldoorlog voor reclamedoeleinden.
Zelfs in Hollywood kon je het swastika-symbool terugvinden. Hieronder zie je een foto van de Amerikaanse filmactrice Clara Bow (1905–1965), een van de grootste filmsterren van de jaren twintig. Op de foto draagt ze een opvallende outfit die versierd is met swastika’s. De foto verscheen op 13 april 1928 in The Los Angeles Times, lang voordat het symbool door de opkomst van het nazisme zijn negatieve connotatie kreeg.
De swastika kent ook in onze contreien een eeuwenlange geschiedenis. In het kustdorp Shavei Zion in het noorden van Israël, tussen Nahariya en Akko in West-Galilea, zijn de overblijfselen van een Byzantijnse kerk uit de 5e of 6e eeuw ontdekt. Tijdens opgravingen kwamen onder meer mozaïekvloeren aan het licht waarin ook een swastikamotief is verwerkt. Zelfs in sommige oude joodse synagogen zijn afbeeldingen van swastika’s terug te vinden.
Een ander mooi voorbeeld van een geometrisch mozaïek met swastikamotief is te vinden in de Villa Romana La Olmeda, gelegen in Pedrosa de la Vega, vlak bij Saldaña in de Spaanse provincie Palencia. Deze Romeinse villa werd in 1968 bij toeval ontdekt door een plaatselijke boer, toen zijn ploeg op een harde structuur in de grond stuitte. Bij de daaropvolgende opgravingen kwamen onder meer prachtige mozaïekvloeren aan het licht.
Opmerkelijk is dat zelfs de Amerikaanse militaire luchtvaart, destijds de U.S. Army Air Corps, in de eerste helft van de 20e eeuw de swastika als eenheidsinsigne gebruikte. De foto’s hieronder tonen vliegtuigen uit de Boeing P-12-reeks, die vanaf 1929 in dienst waren bij het Amerikaanse Army Air Corps. Op sommige van deze toestellen was de swastika als herkenningsteken aangebracht.
Een treffende anekdote die de veranderende betekenis van de swastika illustreert, is die van de 45th Infantry Division van de Amerikaanse landmacht. Vanaf 1924 droeg deze legereenheid een gele swastika op een rood schild als officieel divisie-insigne. Toen de swastika internationaal steeds sterker met Hitler en het nazisme werd geassocieerd, besloot de divisie in 1939 het embleem te vervangen. Zes jaar later, op 29 april 1945, behoorde diezelfde divisie tot de Amerikaanse legereenheden die het concentratiekamp Dachau bevrijdden. Zo werd deze Amerikaanse militaire eenheid, die enkele jaren voordien zelf nog de swastika als herkenningsteken had gedragen, een van de bevrijders van de slachtoffers van het naziregime.
De reden waarom het Amerikaanse leger in de jaren twintig en dertig de swastika gebruikte op sommige van zijn vliegtuigen en als divisie-insigne, was in feite een rechtstreekse verwijzing naar de cultuur van de inheemse Amerikaanse volkeren. Ook bij de Indianen kwam het symbool immers al eeuwenlang voor.
Bij de 45th Infantry Division werd de swastika in 1939 vervangen door de ‘thunderbird’ (dondervogel), een symbool dat eveneens zijn oorsprong vindt in de cultuur van de inheemse Amerikaanse volkeren. De dondervogel wordt tot op de dag van vandaag nog altijd als symbool gebruikt, onder meer door het demonstratieteam Thunderbirds van de Amerikaanse luchtmacht.
Gescheiden door oceanen en enorme afstanden werd de swastika dus in uiteenlopende culturen over vrijwel de hele wereld gebruikt, en dat is toch wel opmerkelijk. Het teken is teruggevonden in zowel Noord- als Zuid-Amerika, in Europa, op de Griekse eilanden en helemaal tot in het Verre Oosten, waar we het vandaag de dag nog steeds als symbool van de boeddha kunnen aantreffen.
Van macrokosmos tot microkosmos: alles roteert
Maar wat is dan de ware betekenis van het swastika-symbool? Die vraag brengt ons terug naar de boeddhistische denkwijze. Volgens een bepaalde interpretatie stelt de swastika in wezen de draaiende beweging van de natuur voor. Vanuit deze gedachtegang wordt alles in het universum gekenmerkt door beweging en rotatie, zowel in de macrokosmos als in de microkosmos
Maar wat wordt daarmee precies bedoeld? In de macrokosmos zien we hoe sterrenstelsels om hun eigen as draaien, terwijl planeten rond sterren bewegen. Ook ons eigen Melkwegstelsel bevindt zich voortdurend in rotatie. Met een beetje verbeelding kun je in deze kosmische draaibewegingen de vorm van de swastika herkennen.
Maar hetzelfde principe geldt ook op microscopisch niveau: in de klassieke voorstelling van het atoom draaien elektronen rond de atoomkern, en de mens bevindt zich als het ware midden in deze wereld van beweging en rotatie, van de kleinste deeltjes tot de grootste kosmische structuren. Vanuit de boeddhistische denkwijze weerspiegelt het swastika-symbool in feite de essentie van onze fysieke werkelijkheid — een werkelijkheid die is opgebouwd uit voortdurend draaiende mechanismen.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de opvattingen van The Epoch Times.
Origineel gepubliceerd door Liminal Dawn: China – Het onvertelde verhaal.
