Vandaag de dag is de serie vioolconcerto’s van de Italiaanse componist Antonio Vivaldi, “De Vier Seizoenen”, direct herkenbaar. Na het beroemde debuut tijdens de Europese barokperiode in de jaren 1700 werd het echter eeuwenlang vergeten. Pas in de 20e eeuw hielp een van de meest succesvolle violisten het beroemdste werk van de Italiaanse klassieke componist het internationale podium op.
Het baanbrekende stuk inventieve klassieke muziek werd geschreven om het publiek te inspireren om zich de levendige verandering van elk seizoen te verbeelden. Vivaldi’s Lente concerto, waarmee de serie begint, werd de hoeksteen van het werk.
Een man van geloof
Antonio Vivaldi werd op 4 maart 1678 in Venetië geboren en was een van de invloedrijkste muzikale figuren van de barok. Hij was een visionair componist, een meesterviolist en een van de meest inventieve geesten van de klassieke muziek.
Vivaldi was een religieus man en begon al op 15-jarige leeftijd te ijveren om priester te worden. Op zijn 25e verjaardag werd hij tot rooms-katholiek priester gewijd. Terwijl hij toegewijd was aan zijn geloof, was hij ook toegewijd aan zijn liefde voor muziek.
Er worden zo’n 800 concerten, religieuze werken en opera’s aan hem toegeschreven. Maar vooral “De Vier Seizoenen” haalden Vivaldi uit de relatieve obscuriteit toen de werken lang nadat ze geschreven waren werden herontdekt.
Kunst vol leven
Een van Vivaldi’s favoriete kunstenaars was de Italiaanse schilder Marco Ricci, die gespecialiseerd was in landschappen. Zijn werken bevatten een scala aan scènes, variërend van de ruïnes van het oude Griekenland tot dorstige paarden die drinken uit een koele beek op een warme zomerdag. Met rijke kleuren en levendig, uitnodigend licht zijn Ricci’s dynamische schilderijen vol leven.
Net als Ricci werd Vivaldi geïnspireerd door de natuur. Ricci’s landschapsschilderijen dienden als de eerste inspiratie voor “De Vier Seizoenen” van de componist. Ricci’s levendige schilderijen geven beweging weer, van wind die bomen doet ritselen tot kleine golven die over het water rollen. In elk werk komt een hele wereld tot leven. Dit was Vivaldi’s bedoeling met zijn vier vioolconcerto’s, die elk een verandering van seizoen voorstelden met een levendige orkestratie en een reeks unieke klanken die de muziek tot leven brachten voor de luisteraars.
Terwijl Ricci’s schilderijen als eerste inspiratie dienden, kwam er ook een ander soort kunst aan te pas terwijl Vivaldi aan zijn compositie werkte.
Bij de bladmuziek voor “De Vier Seizoenen” voegde Vivaldi een reeks sonnetten die het concerto van elk seizoen voorstelden. Omdat wetenschappers deze sonnetten nooit hebben kunnen linken aan een schrijver, schrijven velen de gedichten toe aan Vivaldi zelf.
Hij gebruikte niet alleen de viool of altviool voor de melodie, maar droeg deze instrumenten op om de geluiden uit de echte wereld na te bootsen die hij in de sonnetten opnam. Door de jaren heen hebben orkesten zich vermaakt met hun eigen muzikale interpretaties van zijn poëzie.
Instrumenten spelen rollen als een rivier die stroomt of vogels die zingen. Zelfs klapperende tanden vanwege de kille winterlucht maken hun opwachting.
In zijn Lente concerto bootst de altvioolsectie een blaffende hond na. Een regel uit het gedicht van het concerto verwijst naar de hond die een favoriet van de fans is geworden: “Op de met bloemen bezaaide weide, met ruisende bladertakken boven hem, slaapt de geitenhoeder, zijn trouwe hond naast hem.”
Een pionier van de barok
Vivaldi transformeerde het concerto en maakte het tot een integraal onderdeel van de klassieke muziek. Het concerto bestaat uit één solist, hoewel er soms meer dan één is, begeleid door een volledig orkest. Elk concerto heeft een driedelige structuur met Vivaldi’s kenmerkende “snel-langzaam-snel” tempo tijdens de bewegingen van de compositie.
Met zijn talent voor artistieke uitvinding was hij ook de eerste die componeerde wat we nu “programmamuziek” noemen. Deze baanbrekende stijl plaatste muziek bij een verhaal. Vivaldi deed dit door sonnetten en beschrijvende aanwijzingen te combineren met zijn muziek. Dit soort meeslepende instrumentale muziek vertelde een verhaal aan elke luisteraar, ondanks het ontbreken van zangpartijen.
Vivaldi werkte meerdere jaren aan “De Vier Seizoenen”, van 1718 tot 1723. In 1725 werd het gedrukt en gepubliceerd in Amsterdam als onderdeel van een grotere verzameling van 12 vioolconcerto’s. Vivaldi gaf deze verzameling de titel “The Contest Between Harmony and Invention” (De wedstrijd tussen harmonie en inventie), verwijzend naar de onderlinge verbondenheid tussen traditionele techniek en het creatieve vernuft van het artistieke proces. “De Vier Seizoenen” is de eerste reeks concerto’s in de groep. Lente geeft terecht de aftrap met Vivaldi’s doelbewuste uitnodiging om het publiek vanaf het begin binnen te leiden in een wereld in bloei.
Het concerto werd na publicatie goed ontvangen in Europa. Maar niet lang na Vivaldi’s overlijden in juli 1741 begon de populariteit van zijn werk te tanen. Jarenlang werd het werk van een van de meest invloedrijke componisten uit de klassieke periode nauwelijks gespeeld.
Een 20e-eeuwse opleving
Vivaldi’s composities werden in 1926 herontdekt door Alberto Gentili, een muziekprofessor aan de universiteit van Turijn. Nadien begon een langzame revival van Vivaldi’s muziek. Tegen 1947 kregen de Verenigde Staten belangstelling voor Vivaldi’s werk. Concertmeester Louis Kaufman werd door CBS benaderd om “De Vier Seizoenen” op te nemen in New York met een selecte groep muzikanten van het New York Philharmonic Orchestra. Als een van de meest succesvolle violisten van de 20e eeuw bracht Kaufman een groot deel van zijn carrière door met het spelen van muziek voor soundtracks van films, waaronder klassiekers als “Casablanca” en “Gone With The Wind”.
Kaufman maakte de reis van Californië naar New York samen met zijn vrouw. Terwijl ze met de trein reisden, gebruikte hij de tijd om de vier vioolconcerto’s te leren. Het uitzicht op het veranderende landschap van Amerika door zijn passagiersraampje diende als ideale inspiratie om te oefenen.
Kaufman nam “De Vier Seizoenen” op gedurende een periode van vier dagen met musici van het New York Philharmonic in Carnegie Hall. De concerto’s werden op LP verspreid onder het publiek ergens tussen 1948 en 1950. Zowel Kaufmans gepassioneerde uitvoering als het populaire medium waarop de opname werd uitgebracht, katapulteerden Vivaldi’s concerto’s op het wereldtoneel waardoor ze internationale erkenning kregen. Kaufmans opname werd ook erkend als de eerste volledige Amerikaanse opname van wat nu wordt beschouwd als Vivaldi’s meesterwerk.
Na de release in Amerika namen meer dan 100 violisten “De Vier Seizoenen” op. Luisteraars voelden zich vooral aangetrokken tot de verkwikkende melodie van Lente. Dit concerto is in de loop der jaren in veel films en reclamespots gebruikt, waardoor het een eigen leven is gaan leiden en een zeldzaam klassiek stuk is geworden dat net zo herkenbaar is als een hit.
Een ontroerend eerbetoon aan de levendige natuur van de lente, “De Vier Seizoenen” is een unieke, multi-medium klassieke muziekervaring die ooit dreigde te vervagen in het verre verleden. Meer dan 200 jaar nadat het werd gepubliceerd, zetten Kaufmans toewijding aan klassieke muziek en zijn harde werk met het New York Philharmonic een nieuwe standaard. Net als Vivaldi’s Lente gaf Kaufman het visionaire werk een nieuw leven. Nu worden “De Vier Seizoenen” beschouwd als een van de grootste hits van de klassieke muziek.
Gepubliceerd door The Epoch Times (10 april 2024): How Vivaldi’s ‘The Four Seasons’ Sprang Back to Life
