Dit is deel 8 van “Meesterschap over metabole gezondheid”
Metabole gezondheid is de motor die je lichaam aandrijft. Van darm- en leverfunctie tot schermtijd en zonlicht: ontdek de sleutels tot het opbouwen van blijvende veerkracht.
Dezelfde eigenschap die je stofwisseling gezond houdt, kan kanker juist dodelijk maken.
Metabole flexibiliteit — het vermogen van cellen om efficiënt te schakelen tussen verschillende brandstoffen, zoals glucose en vet — geldt normaal gesproken als een teken van goede gezondheid. Maar wanneer kankercellen diezelfde aanpasbaarheid verwerven, wordt het hun overlevingsvoordeel: tumoren kunnen zo behandelingen ontwijken en zelfs de meest gerichte therapieën weerstaan.
Deze paradox dwingt onderzoekers om decennialange strategieën voor kankerbehandeling te herzien en nieuwe benaderingen te ontwikkelen die tumoren gelijktijdig op meerdere metabole fronten aanvallen.
Meerdere brandstoffen voor kanker
Bijna een eeuw lang werd ons begrip van de stofwisseling van kanker gevormd door de Duitse biochemicus Otto Warburg. Hij ontdekte dat kankercellen grote hoeveelheden glucose verbruiken, zelfs wanneer er volop zuurstof beschikbaar is. Dit zogenoemde “Warburg-effect” bracht wetenschappers tot de overtuiging dat tumoren vrijwel uitsluitend op suiker draaiden, en inspireerde metabole therapieën die erop gericht waren kanker uit te hongeren door de toevoer van glucose af te snijden.
Maar Warburgs model vertelt inmiddels niet meer het hele verhaal.
“Wanneer een behandeling één brandstoflijn blokkeert — zoals een medicijn dat zich richt op glucose — schakelen kankercellen simpelweg over op glutamine of vetten om te overleven”, zegt Michael Enwere, kankeronderzoeker en specialist in integratieve oncologie met een focus op metabole interventies, tegen The Epoch Times. “Het is zoals een overlever die, zodra je zijn voedseltoevoer afsnijdt, efficiënt begint te jagen en te verzamelen om uithongering te voorkomen.”
Recenter onderzoek laat zien dat veel vormen van kanker zich veel beter kunnen aanpassen dan lang werd gedacht. In plaats van te vertrouwen op één enkele energiebron, benutten kwaadaardige tumoren elke beschikbare brandstof om hun groei in stand te houden. Wanneer glucose schaars is, kunnen zij hun glutaminemetabolisme (glutamine is een essentieel aminozuur) opvoeren of overschakelen op vetzuren. Sommige tumoren metaboliseren zelfs ketonen — de brandstof die het lichaam aanmaakt tijdens vasten of bij een ketogeen dieet. Deze metabole flexibiliteit helpt verklaren waarom interventies zoals strikte koolhydraatbeperking of ketogene diëten soms aanvankelijk veelbelovend lijken, maar niet per se tot blijvende resultaten leiden.
Een studie die verscheen in het Journal of Experimental & Clinical Cancer Research concludeerde dat het glutaminemetabolisme kanker helpt om te groeien en het immuunsysteem te ontwijken. Hoewel medicijnen deze route kunnen blokkeren, weet kanker vaak alternatieve wegen te vinden.
De metabole overlevers
Agressieve kankersoorten zoals glioblastoom en drievoudig-negatieve borstkanker zijn de ultieme metabole overlevers, aldus Enwere.
Conventionele therapieën die zijn ontworpen om één specifieke route aan te pakken, falen vaak bij dit soort kankers, omdat ze volgens hem een kat- en muisspel spelen met een dynamisch en aanpasbaar metabool netwerk.
“Toen ik bij het National Cancer Institute werkte, zat ik op een afdeling die therapieresistentie heette”, vertelde Mona Jhaveri, gepromoveerd in biochemie en moleculaire biologie, aan The Epoch Times. “Het hele vakgebied was gericht op het begrijpen waarom cellen resistent worden tegen chemotherapie en andere behandelingen.”
De complexiteit van het metabole gedrag van kanker is opvallend. “Je kunt cellen uit één tumor nemen en verschillende varianten aantreffen die allemaal anders functioneren. Dat is nog een reden waarom kanker zo lastig is: het is niet één homogene ziekte”, aldus Jhaveri.
Daarom is elke benadering met één enkele behandeling ontoereikend. “We hebben allemaal kankercellen in ons lichaam; het is ons immuunsysteem dat ze in toom houdt. We hebben een heel arsenaal aan middelen nodig — het kan niet steeds dezelfde chemotherapie en hetzelfde schema zijn”, voegde ze daaraan toe.
De toekomst van kankerbehandeling
Wetenschappers ontwikkelen nu benaderingen die gelijktijdig meerdere brandstofroutes aanpakken.
In plaats van alleen glucose af te snijden, remmen sommige therapieën bijvoorbeeld zowel het glucose- als het glutaminemetabolisme — de twee belangrijkste brandstoffen waarop veel tumoren vertrouwen. Door de mogelijkheid van kankercellen om tussen voedingsstoffen te schakelen te beperken, worden ze kwetsbaarder voor behandeling.
Kankerbehandeling moet veelzijdig zijn, en niet alleen genetische mutaties aanpakken, maar ook de onderliggende metabole functie die tumoren in stand houdt. Een systematische review gepubliceerd in Onco, onder leiding van Enwere, concludeerde dat metaboolgerichte therapieën, waaronder natuurlijke verbindingen zoals curcumine, berberine en hoge doses vitamine C en D3, veelbelovend zijn in het verstoren van de energievoorziening van kanker en het overwinnen van resistentie tegen conventionele behandelingen. Het combineren van deze benaderingen met chemotherapie, bestraling en immunotherapie biedt een persoonlijke behandeling met lage toxiciteit voor patiënten met moeilijk te behandelen tumoren.
“Alle vier laten potentie zien, maar intraveneuze hoge dosis vitamine C (IVC) en berberine vallen momenteel op”, aldus Enwere.
“IVC heeft momenteel het duidelijkste vertaalbare effect, en berberine is het meest veelbelovend voor glutamine-gedreven tumoren zodra leveringsproblemen zijn opgelost”, zei hij. Berberine wordt momenteel slecht door het lichaam opgenomen en kan gastro-intestinale bijwerkingen veroorzaken.
In het komende decennium voorziet Enwere een verschuiving van een puur genetische kijk op kanker naar een benadering die meerdere lagen van gegevens integreert, inclusief metabolisme. Hij verwacht dat metabole interventies tumoren gevoeliger kunnen maken voor behandeling. Bijvoorbeeld een kort ketogeen dieet in combinatie met een glutamine-blokkerend medicijn om tumoren “voor te bereiden” op een betere respons op chemotherapie of immunotherapie. Hij voegde toe dat metaboolgerichte therapieën steeds meer een plek krijgen in de standaardzorg.
“We bevinden ons op een cruciaal keerpunt. Het preklinische bewijs is robuust en overtuigend, en we zien nu een toenemend aantal veelbelovende fase 2 klinische onderzoeken, zoals één met hoge dosis intraveneuze vitamine C bij endeldarmkanker,” zei hij.
Het metabole experiment van één patiënt
Toen Pete Sulack, een chiropractor, eind 2024 de diagnose terminaal hersenkanker kreeg, gaven artsen hem nog maar enkele maanden te leven. In plaats van volledig op conventionele behandelingen te vertrouwen, volgde hij een metabool protocol gebaseerd op drie kernprincipes:
- Beperken van de beschikbaarheid van glucose voor kankercellen
- Ondersteunen van de mitochondriale functie
- Verbeteren van zuurstofvoorziening en ontgifting
Als onderdeel van deze aanpak volgde hij een therapeutisch ketogeen dieet, waardoor zijn bloedsuiker stabiel bleef en zijn insulineniveau daalde. “Het doel was niet alleen om kanker uit te hongeren, maar ook om gezonde cellen te versterken”, vertelde hij aan The Epoch Times. Hij richtte zich op het begrijpen van hoe het energiegebruik van zijn cellen zowel gezondheid als ziekte beïnvloedt.
In maart verklaarden artsen Sulack volledig in remissie.
Hoewel zijn aanpak persoonlijk en anekdotisch is, illustreert het een breder concept: metabole interventies kunnen invloed hebben op het vermogen van kanker om zich aan te passen en te overleven.
Werk aan je metabole flexibiliteit
Hoewel je de stofwisseling van kanker niet kunt beheersen, kun je wél een voorbeeld nemen aan de aanpak van kankercellen door je eigen metabole flexibiliteit te versterken — een toestand die gezonde cellen aanpasbaar houdt en bestand tegen disfunctie die tot kanker kan leiden.
Metabole flexibiliteit gaat niet alleen over het verbranden van vet of glucose, maar over hoe goed je mitochondriën kunnen schakelen wanneer de omstandigheden veranderen. Vaak de krachtcentrales van de cel genoemd, zijn de mitochondriën verantwoordelijk voor het omzetten van verschillende brandstoffen in energie, waardoor je lichaam kan wisselen tussen het verbranden van vet of glucose, afhankelijk van wat nodig is. Zelfs kleine dagelijkse gewoonten kunnen op termijn de aanpasbaarheid versterken. Wanneer de mitochondriën sterk zijn, is je lichaam beter uitgerust om metabole uitdagingen, zoals ziekte, aan te kunnen.
Regelmatige lichaamsbeweging is een van de meest effectieve manieren om deze flexibiliteit te verbeteren. Zowel aerobe training als krachttraining stimuleren de aanmaak van nieuwe, efficiëntere mitochondriën, waardoor de cellen energie beter kunnen gebruiken en opslaan. Zelfs eenvoudige gewoonten, zoals een stevige wandeling na de maaltijd of korte periodes van intensievere beweging, kunnen helpen.
Ook voedingsdiversiteit speelt een belangrijke rol. Het steeds volgen van dezelfde balans aan macronutriënten kan de stofwisseling rigide maken. Afwisselen tussen koolhydraatrijke en vetgebaseerde perioden — door middel van tijdsbeperkt eten, koolhydraatarme dagen of af en toe vasten — kunnen echter de cellen aanmoedigen om metabool flexibel te blijven. Voor de meeste mensen zijn extreme diëten niet nodig; het gaat erom je stofwisseling te trainen om zowel overvloed als schaarste aan te kunnen.
Ook de kwaliteit van voedsel doet ertoe. “Slechte voeding kan bijdragen aan het ontstaan van een tumorvriendelijke omgeving — het zet cellen onder stress en maakt ze vatbaarder om kwaadaardig te worden”, zegt Jhaveri. Voortdurend hoge bloedsuikers en chronische ontstekingen door sterk bewerkte producten en geraffineerde suikers kunnen mitochondriën beschadigen en dezelfde metabole starheid bevorderen waarin kanker gedijt.
“Met al die bewerkte voedingsmiddelen creëren we waarschijnlijk wat we tumor-micro-omgevingen noemen”, zei ze. “Obesitas hangt ook samen met kanker — het bevordert ontstekingen en de afgifte van cytokines die tumorgunstige omstandigheden creëren.”
De rol van menselijke verbinding in metabole gezondheid
Metabole gezondheid gaat niet alleen over voeding en beweging. Jhaveri verwees naar een studie uit 2016, gepubliceerd in Social Cognitive and Affective Neuroscience, waaruit bleek dat wanneer honden konden kiezen tussen voedsel en lof, de hersenactiviteit in hun beloningscentra vaak gelijk aan of zelfs groter was bij lof. Ze gelooft dat sociale interactie en positieve bevestiging het interne milieu van het lichaam optimaliseren om gezonde cellen te bevorderen.
Hoewel dat misschien ver van het metabolisme lijkt, beïnvloedt sociale verbondenheid hormonen, ontstekingsprocessen en zelfs de signaalfunctie van mitochondriën.
Net zoals onze cellen flexibiliteit nodig hebben om te gedijen, vertrouwt ons lichaam ook op menselijke verbinding om veerkrachtig te blijven — een herinnering dat gezondheid zowel op moleculair als sociaal niveau functioneert. “Er zijn onuitgesproken moleculaire interacties die plaatsvinden wanneer we samenkomen. Wanneer mensen samenkomen, helpt dat hen overleven”, zei Jhaveri.
Het opbouwen van metabole flexibiliteit door beweging, voeding en sociale verbinding beschermt je cellen als het ware voor de toekomst, waardoor ze minder kwetsbaar zijn voor de metabole chaos waar kankercellen gebruik van maken.
“Ik ben het levende bewijs dat wanneer je het metabole milieu van het lichaam verandert — door de brandstof die kanker nodig heeft weg te nemen en te herstellen wat de gezondheid ondersteunt — genezing mogelijk wordt”, zei Sulack.
Je kunt de stofwisseling van kanker niet beheersen, maar je kunt die van jezelf optimaliseren.
Gepubliceerd door The Epoch Times (13 november 2025): Beyond Sugar: Cancer’s Use of Alternative Fuels to Grow, and How to Stop It
