Rich was ongeveer 40 jaar oud en voelde zich prima toen zijn arts voorstelde om een hartscan te laten maken. Zijn vader was op 45-jarige leeftijd aan een hartaanval overleden, dus stemde hij ermee in. De scan bracht zoveel calcium in zijn slagaders aan het licht dat zijn arts hem de bijnaam ‘de calciumkoning’ gaf.
Een daaropvolgende inspanningstest leverde normale resultaten op. In de jaren daarna gold dat ook voor een tweede test. Toen een derde onderzoek wees op een mogelijke lichte vernauwing, stelden artsen een katheterisatie voor. Daarbij wordt een dun slangetje in de slagaders van het hart ingebracht. Rich weigerde, omdat hij bang was dat dit zou leiden tot het plaatsen van een stent en vervolgens het gebruik van bloedverdunners. Een cardioloog die hij raadpleegde, was het met hem eens en zei dat hij de ingreep zelf ook niet zou laten uitvoeren.
Meer dan 30 jaar na de eerste scan heeft Rich nooit een hartaanval gehad. Ook heeft hij nooit een ingreep nodig gehad om zijn slagaders te openen.
Toch heeft de scan hem geld gekost. Jarenlang beperkte de uitslag zijn mogelijkheden om een ziektekostenverzekering af te sluiten en stegen de premies voor hem en zijn vrouw tot 2.300 dollar (ongeveer 2.046 euro) per maand.
Medische onderzoeken kunnen levens redden, maar weinig patiënten krijgen te horen hoe nauwkeurig die tests werkelijk zijn, welke onverwachte situaties zich vaak voordoen of hoe ze zich kunnen voorbereiden op de problemen die eruit kunnen voortvloeien. Dit zijn negen dingen die iedereen zou moeten weten over medische tests.
1. Eén test kan leiden tot vijf andere
Een routinematig onderzoek lijkt misschien onschuldig, of zelfs verstandig. Je arts raadt het aan en je buurman heeft er onlangs ook een laten doen. Maar een onderzoek levert niet altijd één duidelijk antwoord op. Soms volgt op de eerste test een tweede en daarna nog een derde, elk met eigen risico’s.
Dr. Ishani Ganguli, huisarts en onderzoeker aan de Harvard Medical School, vatte het met een knipoog samen: “Als je een muis een elektrocardiogram geeft …” Daarmee verwees ze naar het kinderboek If You Give a Mouse a Cookie. Daarin leidt een koekje tot een glas melk, dat weer om een rietje vraagt, waarna de ene vraag de volgende uitlokt. Artsen spreken in zo’n geval van een zorgcascade: een onderzoek zet een keten van vervolgonderzoeken en behandelingen in gang die steeds verder uitdijt.
In een landelijk Amerikaans onderzoek uit 2019 onder internisten zei 99 procent dat ze bij het zoeken naar iets anders weleens een toevallige afwijking hadden ontdekt. Zulke bevindingen leidden vervolgens tot vervolgonderzoeken of ingrepen. Ruim 94 procent had meegemaakt dat zo’n zorgcascade uiteindelijk niets opleverde waarvoor behandeling nodig was.
Ganguli onderzocht een veelvoorkomend voorbeeld: het routinematig maken van een elektrocardiogram (ECG) vóór een staaroperatie, een korte oogingreep met weinig risico’s. Volgens de richtlijnen maken ECG’s voorafgaand aan deze operatie de ingreep niet veiliger. Toch krijgen veel patiënten er een.
Het team van Ganguli onderzocht meer dan 110.000 Medicare-patiënten zonder bekende hartziekte. Van degenen die een ECG hadden ondergaan, ging ongeveer één op de zes in de daaropvolgende drie maanden naar een hartspecialist of onderging aanvullende tests. Aanleiding waren bijvoorbeeld klachten als een iets te trage hartslag.
De ECG’s kosten Medicare jaarlijks ongeveer 3,3 miljoen dollar (2,9 miljoen euro). De vervolgzorg kost naar schatting 35 miljoen dollar (31 miljoen euro). De onderzoekers erkenden dat sommige patiënten baat kunnen hebben gehad bij die extra zorg. Gemiddeld kunnen zulke zorgcascades echter ongerustheid veroorzaken en leiden tot zorg die patiënten mogelijk niet nodig hadden.
Als een onderzoek niet noodzakelijk is, waarom vragen artsen er dan om?
“Ik denk dat het antwoord angst is”, zegt dr. H. Gilbert Welch, algemeen internist en medeauteur van Overdiagnosed: Making People Sick in the Pursuit of Health. Artsen willen niet worden aangeklaagd en willen niet degene zijn die iets over het hoofd heeft gezien, vertelde hij aan The Epoch Times. Veel patiënten willen bovendien zekerheid, hoewel geen enkele test die ooit volledig kan bieden.
Angst kan ervoor zorgen dat de zorgcascade doorgaat, maar je kunt die op elk moment stoppen, vertelde Ganguli aan The Epoch Times. Een manier om dat te doen, is je arts vragen wat een volgend onderzoek kan vertellen dat je nog niet weet. Vraag ook wat er aan je behandeling zou veranderen op basis van de uitslag.
2. De test kan vals alarm slaan
De scan wijst erop dat je mogelijk kanker hebt. De volgende test laat zien dat dit niet zo is. De eerste test gaf een valspositieve uitslag — iets wat bij veel routinematige screenings voorkomt.
De meeste mensen die zich laten screenen, voelen zich prima en hebben de betreffende ziekte niet. Toch wijst elke test af en toe ten onrechte een gezond persoon als verdacht aan. Omdat gezonde mensen veel talrijker zijn dan zieke mensen, lopen die fouten al snel op. Een positieve uitslag bij een screening blijkt daarom vaak vals alarm.
In de National Lung Screening Trial leverde ongeveer één op de vier CT-scans met een lage stralingsdosis een positieve uitslag op. Bij meer dan 96 procent van die gevallen bleek er uiteindelijk geen sprake te zijn van kanker.
Toch verminderde de screening het aantal sterfgevallen door longkanker. Bij de zware rokers in het onderzoek voorkwamen CT-scans met een lage stralingsdosis ongeveer drie sterfgevallen door longkanker per 1.000 onderzochte personen, vergeleken met röntgenfoto’s van de borstkas.
Voor die drie mensen kan de test de moeite waard zijn geweest. Maar gedurende drie jaar screening had ongeveer vier op de tien deelnemers minstens één positieve scan. De meeste verdachte uitslagen konden met extra scans worden opgehelderd, soms met een naaldbiopsie. Dat betekende wel meer afspraken, hogere kosten en extra angst.
Als je vooraf weet dat de meeste positieve scans geen kanker blijken te zijn, is het makkelijker om met een afwijkende uitslag om te gaan. Vraag je arts vóór je volgende onderzoek: hoe vaak wijst een afwijkende uitslag daadwerkelijk op een ziekte?
3. Tests kunnen ziekten ontdekken die geen gevolgen hebben
Onderzoeken zijn goed in het opsporen van afwijkingen, zelfs als die er niet toe doen. Het probleem is dat vaak onduidelijk is welke bevindingen belangrijk zijn. Om dat uit te zoeken, kan een belastende reeks vervolgonderzoeken nodig zijn.
Bij een valspositieve uitslag heeft de test zich vergist. Hier is dat niet het geval. De ziekte bestaat echt, maar zou je nooit ziek hebben gemaakt of je leven hebben verkort.
Bij prostaatkanker, net als bij veel andere vormen van kanker, kunnen artsen vaak niet voorspellen welke tumoren onschuldig blijven en welke gevaarlijk worden. Een man kan daardoor herhaaldelijk biopten of een operatie moeten ondergaan, of moeten leren leven met de wetenschap dat hij kanker heeft. Sommigen laten zich behandelen voor kanker die hun nooit kwaad zou hebben gedaan, omdat er geen betrouwbare manier is om vooraf te bepalen welke tumoren onschuldig blijven.
Een onderzoek is alleen nuttig als het vroegtijdig opsporen van de ziekte voorkomt dat je later ziek wordt of eraan overlijdt. Is dat niet het geval, dan krijg je wel de zorgen en de rekeningen, maar niet de voordelen. Bij iemand die zich gezond voelt, moet een onderzoek daarom aan strenge voorwaarden voldoen om werkelijk nuttig te zijn. “Het is moeilijk om iemand zonder klachten zich beter te laten voelen”, vertelde cardioloog dr. Rita Redberg van de University of California in San Francisco per e-mail aan The Epoch Times.
Ganguli wees op prostaatkankerscreening, waarbij soms iets wordt ontdekt dat “je in eerste instantie misschien helemaal geen kwaad zou hebben gedaan”. Sommige van die kleine tumoren zijn van het soort waarbij mannen ermee zouden sterven, maar niet eraan.
Vraag je arts vóór een screening of actieve controle een mogelijkheid is als er een kleine tumor wordt ontdekt.
4. Testen kunnen ervoor zorgen dat je zelf patiënt wordt
Je bloedsuiker is een paar punten te hoog. Je cholesterol ligt net buiten de normale waarden. Je voelt je precies zoals gisteren. Maar nu staat er in je medisch dossier dat je uitslag ‘afwijkend’ is. Medische tests kunnen er sneller dan je denkt voor zorgen dat je van een gezonde volwassene verandert in een patiënt.
Welch ziet het in zijn eigen online patiëntendossier. De ene na de andere uitslag krijgt het gele label ‘afwijkend’. Zelfs zijn HDL-cholesterol, het zogenoemde goede cholesterol, wordt gemarkeerd omdat de waarde te hoog is. Welch kent de nuances van de betrokken biochemie en vindt het “lachwekkend”. Een patiënt denkt daar mogelijk anders over, zegt hij — vooral wanneer de uitslag binnenkomt zonder dat een arts aanwezig is om die toe te lichten.
Hij maakt zich meer zorgen wanneer een getal verandert in een diagnose, zoals prediabetes. Bij oudere volwassenen kan een overdreven reactie op dat label leiden tot medicijnen die “meer kwaad dan goed doen”, zegt hij.
Een onderzoek uit 2021 dat in JAMA Internal Medicine werd gepubliceerd, volgde meer dan 3.400 mensen van in de zeventig en tachtig die geen diabetes hadden. Sommigen hadden een iets verhoogde bloedsuikerwaarde, wat artsen prediabetes noemen. Ongeveer vijf jaar later had minder dan één op de tien diabetes ontwikkeld. Bij meer mensen was de bloedsuiker weer normaal geworden of waren ze eerder overleden.
Bij deze leeftijdsgroep is prediabetes mogelijk geen goede voorspeller van diabetes, schreven de onderzoekers.
Maar is het niet altijd beter om het te weten? De onderzoekers merkten op dat sommige mensen na het zien van hun uitslagen mogelijk gezonder zijn gaan eten of meer zijn gaan bewegen. Beide blijven ze aanbevelen. Voor ouderen is medicatie om diabetes te voorkomen echter waarschijnlijk van beperkt nut, stelden ze. Ook kunnen extra onderzoeken weinig opleveren. Zowel medicijnen als onderzoeken kunnen schade veroorzaken, van extra ongerustheid tot problemen met verzekeringen.
“[Onderzoeken] kunnen van mensen patiënten maken”, vertelde cardioloog dr. Gregory Katz van NYU Langone Health aan The Epoch Times.
De test heeft je niet ziek gemaakt. Maar de uitslag kan wel veranderen hoe je jezelf ziet en wat er vervolgens gebeurt.
“Hoe graag wil je dat er medische maatregelen voor je worden genomen?” zei Katz.
Daarover kun je beter vóór de test nadenken. Stel jezelf ook een eenvoudigere vraag: als dit onderzoek een risico aan het licht brengt dat ik zelf niet kan voelen, wat zou ik dan anders doen?
5. Een test kan een hardnekkige angst veroorzaken
Een onderzoek kan iets aan het licht brengen waar je helemaal niet naar op zoek was. En zodra je weet dat het er is, kun je erover blijven piekeren.
Een hartscan kan bijvoorbeeld een plekje op de longen ontdekken. Is het kanker of slechts een litteken van een oude infectie? De meeste van zulke plekjes blijken onschuldig, maar dat is op basis van een scan niet altijd vast te stellen. Jij en je arts moeten nu beslissen wat er moet gebeuren. De zorgen beginnen pas.
Radiologen noemen dit ‘toevallige bevindingen’. Ze komen vaak voor. Volgens een overzichtsstudie uit 2018 in het tijdschrift BMJ zijn ze zichtbaar op ongeveer 45 procent van alle CT-scans van de borstkas.
Soms leidt zo’n toevallige bevinding tot de vroege ontdekking van een ziekte. Maar het is niet altijd duidelijk wat de bevinding betekent. In het verslag kan bijvoorbeeld staan dat het plekje ‘waarschijnlijk goedaardig’ is, met het advies om over zes maanden opnieuw een scan te laten maken.
In een Deens onderzoek naar longkankerscreening ondervroegen onderzoekers mensen bij wie op een scan een verdacht knobbeltje was ontdekt. Drie maanden later, toen ze terugkwamen voor een nieuwe controle, waren ze somberder en meer op hun ademhaling gericht dan vóór de eerste scan. Dat gold zowel voor mensen bij wie het knobbeltje later onschuldig bleek als voor degenen bij wie kanker werd vastgesteld.
Dr. John Brandt Brodersen, medeauteur van het onderzoek en hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de Universiteit van Kopenhagen, vertelde The Epoch Times dat de psychologische belasting vergelijkbaar was, ongeacht of “deze afwijkende uitslag later als juist of onjuist werd bevestigd”.
Beeldvormend onderzoek, zoals röntgenfoto’s en scans, maakt volgens Ganguli bijzonder veel indruk. Een foto van de binnenkant van je lichaam is iets heel anders dan een getal op een laboratoriumrapport. Patiënten denken dan: “Hoe kan daar nu een fout in zitten?” Maar ook beelden kunnen misleiden. Bovendien blijven ze je bij.
“Het is heel moeilijk om een afwijking niet meer te zien zodra je die eenmaal hebt gezien”, zegt ze.
6. De test zelf kan schade veroorzaken
Een onderzoek lijkt een eenvoudige manier om in het lichaam te kijken, en soms is dat ook zo. Maar elke test brengt lichamelijke risico’s met zich mee, hoe eenvoudig die ook lijkt.
Een CT-scan gebruikt bijvoorbeeld veel meer straling dan een gewone röntgenfoto. Volgens een onderzoek uit 2025 in JAMA Internal Medicine zouden de CT-scans die in 2023 in de Verenigde Staten zijn uitgevoerd naar schatting leiden tot ongeveer 103.000 gevallen van kanker. Als er niets verandert, kunnen die gevallen volgens de onderzoekers jaarlijks 5 procent van alle nieuwe kankerdiagnoses uitmaken.
“Gezinnen hoeven niet bang te zijn voor een noodzakelijke CT-scan, maar moeten zich wel zorgen maken over een scan die vermeden had kunnen worden”, vertelde Madan Rehani, een deskundige op het gebied van stralingsbescherming bij Massachusetts General Hospital, per e-mail aan The Epoch Times.
Ook medische ingrepen brengen gevaren met zich mee. Van elke 10.000 coloscopieën die als screening worden uitgevoerd, leiden er bijna 15 tot ernstige bloedingen en veroorzaken er drie een scheur in de darm. Het risico neemt toe met de leeftijd.
Na een verhoogde PSA-waarde bij een prostaatkankerscreening volgt doorgaans een prostaatbiopsie. Ongeveer één op de honderd mannen moet daarna naar het ziekenhuis, meestal vanwege een infectie.
Bij iemand met klachten kunnen die risico’s de moeite waard zijn om een antwoord te krijgen. Voor iemand die zich goed voelt, blijven de risico’s hetzelfde, maar is de kans op een nuttige uitslag kleiner. Vraag je arts daarom vooraf wat het onderzoek lichamelijk met je kan doen en welke risico’s eventuele vervolgonderzoeken met zich meebrengen.
7. Een test kan meer kosten dan geld
Veel screeningstests zijn gratis. De vervolgonderzoeken zijn dat vaak niet, en de rekening is slechts een deel van de kosten.
Volgens de Amerikaanse Affordable Care Act vergoeden de meeste verzekeringen een screeningsmammografie volledig. Aanvullende beeldvorming of een biopsie na een afwijkende uitslag wordt echter niet noodzakelijk volledig vergoed. Uit een analyse uit 2025 van het American Cancer Society Cancer Action Network bleek dat meer dan 70 procent van de verzekerde vrouwen die vervolgonderzoek nodig hadden, een deel daarvan zelf betaalde.
Bij Medicare werkt het ongeveer hetzelfde met een coloscopie. De screening is gratis zolang de arts geen poliep ontdekt en verwijdert. Gebeurt dat wel, dan moet de patiënt 15 procent van de kosten betalen. Dat aandeel daalt naar verwachting tot 10 procent in 2027 en tot nul in 2030.
Dan zijn er nog de kosten die nooit op een rekening verschijnen: de tijd. In een onderzoek ontdekten Ganguli en haar collega’s dat oudere volwassenen met de traditionele Medicare-verzekering gemiddeld 5,3 dagen per jaar besteedden aan laboratoriumonderzoek en 2,6 dagen aan scans. Bijna de helft van die dagen ging op aan onderzoeken waarvoor geen doktersbezoek nodig was. Mensen moesten alleen naar een locatie reizen om de test te laten uitvoeren.
Alles bij elkaar besteedden ze jaarlijks ongeveer 21 dagen aan zorg buitenshuis.
Een uitslag die vervolgonderzoek vereist, kan betekenen dat je opnieuw een ochtend vrij moet nemen of vervoer moet regelen. Dat staat allemaal los van de prijs van de eerste test. Het is dus verstandig om vooraf na te denken over de kosten van vervolgonderzoeken, zowel in geld als in tijd.
8. De testuitslag kan je blijven achtervolgen
Zodra een diagnose in je medisch dossier staat, blijft die er doorgaans in staan. Een volgende arts kan je dossier bekijken voordat hij of zij je ontmoet. Een oude of onzekere diagnose kan beïnvloeden hoe die arts nieuwe klachten interpreteert en welke onderzoeken vervolgens worden aangevraagd.
Welch vertelde jonge artsen vroeger dat het schrappen van een oude diagnose net zo belangrijk was als het toevoegen van een nieuwe. In de praktijk voegen artsen veel gemakkelijker diagnoses toe dan dat ze er verwijderen, zegt hij.
“Het werkt meestal als een eenrichtingsklep”, aldus Welch.
Een diagnose die in je dossier blijft staan, blijft niet alleen van invloed op je contacten met artsen.
Hoewel mensen onder de nieuwe regels van de Affordable Care Act mogelijk niet te maken krijgen met hogere verzekeringspremies zoals Rich, ‘de calciumkoning’, kunnen eerdere onderzoeksresultaten wel gevolgen hebben wanneer ze een nieuwe verzekering aanvragen.
Nieuwe regels verbieden zorgverzekeraars om dekking te weigeren of hogere premies te vragen vanwege een reeds bestaande aandoening. Toch hebben verzekeraars belangstelling getoond voor hartscans. Swiss Re, een van de grootste herverzekeraars ter wereld, heeft calciumscores toegevoegd aan een beoordelingsinstrument dat het wereldwijd aan verzekeringsmaatschappijen aanbiedt.
Voor levensverzekeringen gelden andere regels. Dat geldt ook voor arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en verzekeringen voor langdurige zorg. Afhankelijk van de polis kunnen verzekeraars medische informatie meewegen wanneer ze beslissen of ze je verzekeren en welke premie ze vragen.
Dr. Randolph Pearson, arts aan de Michigan State University, ondervond dit zelf. Na een hartonderzoek bleek zijn calciumscore licht verhoogd: 22. Voor zijn behandeling maakte dat geen verschil, omdat hij al een statine gebruikte. Toch verviervoudigde zijn levensverzekeringspremie.
“Ik was geschokt door de omvang van de verhoging”, vertelde hij per e-mail aan The Epoch Times.
Geen enkele arts had hem verteld dat een verzekeraar de uitslag mogelijk zou gebruiken.
Sommige mensen betalen onderzoeken zelf, in de hoop dat de uitslagen buiten het bereik van verzekeraars blijven. Volgens Pearson had dat hem niet geholpen. De uitslag maakte immers deel uit van zijn medisch dossier. Hij waarschuwt patiënten die overwegen zelf voor een onderzoek te betalen dat de uitslag ook later gevolgen kan hebben voor een verzekeringsaanvraag.
9. Een normaal testresultaat kan misleidend zijn
Een normale uitslag geeft vaak onmiddellijk opluchting. Maar ze betekent alleen dat de test niet heeft gevonden waarnaar werd gezocht. Het betekent niet dat er niets aan de hand is.
Minder dan een week voordat de vader van Rich overleed, had hij een medische controle ondergaan, inclusief een ECG. Zijn arts vertelde hem dat alles er goed uitzag. Op het hartfilmpje was de ziekte die zich in zijn slagaders ontwikkelde niet te zien.
Katz ziet dezelfde beperking bij hartscans die de hoeveelheid calcium in de kransslagaders meten. Een calciumscore van nul betekent dat er geen meetbare hoeveelheid calcium in de kransslagaders is gevonden. Een jonger iemand kan een score van nul hebben en toch zachte plaque in de slagaders hebben die nog niet is verkalkt. De scan kan die niet zichtbaar maken, maar ook deze plaque kan een hartaanval veroorzaken.
Een score van nul neemt andere risico’s evenmin weg, zoals roken of een hoge bloeddruk. Katz heeft gezien dat mensen een geruststellende uitslag gebruiken om bekende risico’s te bagatelliseren. Een roker met een calciumscore van nul kan bijvoorbeeld denken dat stoppen met roken minder noodzakelijk is.
Dr. David Rakel, hoofd van de afdeling huisartsgeneeskunde en volksgezondheid aan de University of Wisconsin-Madison, ziet dezelfde schijnzekerheid bij cholesterol. Dankzij een statine valt de cholesterolwaarde binnen de normale grenzen en lijken frietjes plotseling minder schadelijk.
Ook artsen kunnen zich ten onrechte gerustgesteld voelen. Iemand voelt zich ziek, maar de ene test na de andere levert normale resultaten op. Uiteindelijk kunnen die uitslagen de klachten van de patiënt naar de achtergrond verdringen.
“Behandel de mens, niet alleen diens laboratoriumuitslagen”, zegt Rakel.
Hoe je de test doorstaat
Rich en zijn arts besloten de eerste scan te laten maken omdat ze “dachten dat ze niets te verliezen hadden”, vertelde hij per e-mail aan The Epoch Times.
“[Dat] bleek een grote fout te zijn, althans voor mij”, zei hij.
Bij een medisch onderzoek valt zelden niets te verliezen. Soms is het wel degelijk de juiste keuze. Voor veel patiënten is het echter moeilijk te bepalen of een onderzoek voor hen persoonlijk zinvol is en hoe ze zich kunnen voorbereiden op de mogelijke gevolgen.
In een zorgstelsel dat erop gericht is klachten te onderzoeken en mogelijke risico’s uit te sluiten, kan één test een reeks problemen in gang zetten waarop weinig patiënten voorbereid zijn.
Het belangrijkste is dat je weet wat er kan gebeuren en de risico’s en voordelen tegen elkaar afweegt voordat je instemt. Twee vragen kunnen daarbij helpen: wat komen we met deze test te weten dat we nog niet weten? En wat gaan we anders doen met de uitslag?
De antwoorden kunnen ervoor pleiten om de test wel of juist niet te laten uitvoeren. Soms komt de nuttigste informatie helemaal niet uit een onderzoek, zegt Rakel, maar uit ons eigen lichaam.
“Een symptoom kan een prachtige leermeester zijn, als we ernaar luisteren”, aldus Rakel.
Gepubliceerd door The Epoch Times (10 oktober 2026): 9 Unexpected Consequences of Routine Medical Tests
