Commentaar
Van buitenaf gezien lijkt de Chinese Communistische Partij (CCP) een monolithisch geheel: een onwrikbare politieke machine die de op één na grootste economie ter wereld bestuurt en met ijzeren hand over meer dan 1,4 miljard mensen heerst. Peking doet er alles aan om zowel aan zijn bevolking als aan de buitenwereld een beeld van stabiliteit, discipline en strategische langetermijnplanning uit te stralen.
Maar de geschiedenis leert ons dat autoritaire systemen er vaak het sterkst uitzien vlak voordat interne en externe druk barsten aan het licht brengen. Onder het zorgvuldig opgebouwde imago van de CCP schuilt een reeks structurele uitdagingen – verouderd leiderschap, demografische ineenstorting, economische groeivertraging, interne machtsstrijd en afnemend vertrouwen in het lokale bestuur – die de integriteit van de partijcontrole over het land en de economie bedreigen.
Elk probleem zou afzonderlijk nog wel beheersbaar zijn. Samen roepen ze echter ernstige vragen op over de veerkracht van de partij op de lange termijn.
Een vergrijzende leiding en een onzekere toekomst
Een van de minder zichtbare maar belangrijke kwesties binnen de CCP is de vergrijzing van de leiding en de toenemende onzekerheid over de opvolging.
Het Permanent Comité van het Politbureau, het hoogste besluitvormingsorgaan van China, wordt gedomineerd door mannen van eind zestig en zeventig. CCP-leider Xi Jinping is zelf inmiddels begin 70. Van oudsher probeerde de partij machtswisselingen te regelen via informele regels, waaronder de zogenaamde “zeven omhoog, acht omlaag”-conventie, die ambtenaren van 68 jaar of ouder aanmoedigde om een stap opzij te zetten.
Die normen zijn de afgelopen jaren vrijwel volledig verdwenen.
In 2018 schafte China de beperkingen op de ambtstermijn van de president af, waardoor Xi in principe voor onbepaalde tijd aan de macht kan blijven. Deze stap versterkte Xi’s gezag op korte termijn, maar zorgde op lange termijn voor onzekerheid over wat er zal gebeuren als Xi overlijdt of niet langer in staat is om te regeren.
Dit is een enorm probleem voor de Partij.
Wanneer autoritaire systemen geen duidelijke opvolgingsmechanismen hebben, verschuift de concurrentie tussen de elite vaak naar achter de gesloten deuren – wat soms juist het systeem destabiliseert dat bedoeld is om de orde te handhaven. De geschiedenis biedt tal van voorbeelden – van de late Sovjet-Unie tot andere eenpartijstaten – waar onzekerheid over het leiderschap uiteindelijk een bron van politieke instabiliteit werd.
Zo werd aan het einde van het Sovjettijdperk in Rusland de ene tanende leider vervangen door de andere, en vervolgens weer door een andere, totdat een jongere hervormer (Michail Gorbatsjov) het roer overnam, wat de ineenstorting van het hele systeem versnelde.
De demografische tijdbom van China
Een andere uitdaging is demografisch van aard – en die kan zelfs nog ingrijpender zijn.
De Chinese bevolking vergrijst in hoog tempo. Decennia van éénkindbeleid, stijgende kosten voor levensonderhoud en verstedelijking hebben het geboortecijfer sterk doen dalen. In feite is de Chinese bevolking in 2022 voor het eerst in meer dan zestig jaar gekrompen.
Dat is niet alleen een statistische mijlpaal. Het markeert een ingrijpend keerpunt in de economische ontwikkeling van het land.
Een krimpende beroepsbevolking betekent tragere economische groei. Ondertussen stijgen de pensioenverplichtingen en de kosten voor gezondheidszorg voor ouderen snel. Er zullen minder jonge werknemers zijn om een snel groeiende oudere bevolking te ondersteunen.
Dit vormt een uitdaging voor de bewering van de Partij dat zij de juiste weg voor China kent. Decennialang rechtvaardigde de CCP haar monopolie op de politieke macht door toenemende welvaart te realiseren. Demografische en economische achteruitgang maken die bewering veel moeilijker te rechtvaardigen.
Vertraging van de groei en economische spanningen
De inkrimpende bevolking blijkt onoverkomelijke uitdagingen met zich mee te brengen, althans op de korte en middellange termijn. Meer dan 40 jaar lang bedroeg de economische groei van China gemiddeld bijna dubbele cijfers. Dat tijdperk is nu voorbij.
De Chinese economie vertraagt nu zij wordt geconfronteerd met talrijke structurele problemen die onmogelijk te negeren vallen, zoals stijgende schulden, miljarden aan oninbare vorderingen, een instortende vastgoedsector, afnemende productiviteitswinsten en een zwakkere vraag naar export.
Al deze verstoringen vloeien voort uit het CCP-beleid.
De gevolgen waren te voorzien. Lokale overheden zitten diep in de schulden. De eens zo bloeiende vastgoedsector – lange tijd een steunpilaar van de economische groei – staat onder zware druk. De arbeidskosten stijgen, waardoor China als goedkoop productieland minder aantrekkelijk wordt.
Tegelijkertijd blijven de handelsspanningen met westerse economieën de wereldwijde toeleveringsketens hervormen.
Interne partijpolitiek is nooit verdwenen – maar wordt steeds erger
Dit alles betekent niet noodzakelijkerwijs dat er vandaag de dag sprake is van een economische ineenstorting. Dat is echter vanuit het perspectief van een buitenstaander. Intern zijn er aanwijzingen dat de partij minder populair is dan ooit. Een tragere groei ondermijnt een van de belangrijkste bronnen van politieke legitimiteit van de CCP. Hetzelfde geldt echter voor de algemene ontevredenheid die lijkt toe te nemen.
Hoewel de CCP zich voordoet als een eensgezinde organisatie, is de realiteit dat de Chinese politiek altijd al interne facties heeft gekend die strijden om invloed.
Deze netwerken ontstaan doorgaans op basis van regionale banden, loopbaantrajecten of politieke allianties binnen de partij.
Dat is op zich een tweesnijdend zwaard. Sinds zijn aantreden heeft Xi een van de grootste anticorruptiecampagnes in de moderne Chinese geschiedenis gelanceerd. Sinds 2012 zijn miljoenen ambtenaren onderzocht of gestraft.
De campagne heeft het interne machtsevenwicht binnen de partij ingrijpend veranderd, waarbij rivaliserende facties aan de kant zijn gezet en de macht rond Xi is geconsolideerd. Bovendien leveren zuiveringen vaak net zo snel nieuwe vijanden op als dat ze de vermeende vijanden uit de weg ruimen.
Die consolidatie kan de controle op korte termijn versterken, maar beperkt ook het interne debat, waardoor beleidsfouten moeilijker te corrigeren zijn. Autoritaire systemen komen vaak in de problemen wanneer afwijkende meningen binnen de heersende elite verdwijnen.
Lokale overheden staan onder druk
Op nationaal niveau lijkt Peking de touwtjes stevig in handen te hebben. Maar een groot deel van het dagelijkse bestuur in China is afhankelijk van provinciale en lokale overheden.
En juist daar neemt de financiële druk snel toe.
Jarenlang waren lokale overheden sterk afhankelijk van de verkoop van grond in het kader van de boom in de Chinese vastgoedsector. Wanneer projectontwikkelaars grond kochten, gebruikten lokale ambtenaren de opbrengsten om infrastructuurprojecten en openbare diensten te financieren.
Maar nu de vastgoedsector verzwakt, zijn die inkomsten sterk gedaald. Vandaag de dag worden veel lokale overheden geconfronteerd met oplopende schulden, krimpende begrotingen en uitgestelde betalingen aan aannemers en werknemers.
Wanneer de dienstverlening achteruitgaat of lonen niet worden uitbetaald, neemt de publieke onvrede toe. Zelfs in streng gecontroleerde politieke systemen leiden economische grieven vaak tot protesten.
Het autoritaire dilemma
Deze druk wijst op een dieper liggend probleem waarmee de CCP wordt geconfronteerd.
Autoritaire systemen hebben het vaak moeilijk in tijden van structurele economische verandering. In meer open economieën kunnen bedrijven en burgers zich relatief snel aanpassen aan veranderende omstandigheden. Innovatie, ondernemerschap en marktconcurrentie helpen de economische activiteit een nieuwe richting te geven.
Maar gecentraliseerde politieke systemen hebben de neiging om dat soort flexibiliteit te beperken.
In het geval van China wordt het probleem nog verergerd door een andere factor: de regerende partij is zelf nauw verweven geraakt met de rijkdom van het land. Politieke elites, staatsbedrijven en partijnetwerken controleren vaak belangrijke sectoren van de economie.
Dat creëert een dilemma.
Het toestaan van meer economische vrijheid zou China kunnen helpen zich aan te passen aan nieuwe realiteiten. Maar het zou ook de politieke controle van de partij kunnen verzwakken en de privileges van degenen aan de top in gevaar kunnen brengen. De geschiedenis leert dat wanneer de heersende elites zichzelf verrijken terwijl ze de economische kansen voor de bredere bevolking beperken, het vertrouwen van het publiek verrassend snel kan afbrokkelen.
Hoe de CCP op deze druk reageert, zou uiteindelijk niet alleen de economische toekomst van China kunnen bepalen, maar ook de stabiliteit van haar politieke systeem.
De standpunten in dit artikel zijn de mening van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de standpunten van The Epoch Times.
Gepubliceerd door The Epoch Times (20 maart 2026): Convergence of Events and Disastrous Policies Threaten the CCP
