Muziek over de natuur lijkt maar iets minder vaak geschreven te worden dan muziek over liefde of religie. Binnen dit genre is de lente misschien wel het populairste onderwerp. Het is niet verrassend dat veel componisten er stukken over hebben geschreven. Wat wel verrassend is, is de verscheidenheid aan manieren die ze hebben gevonden om dit seizoen en de bijbehorende emoties uit te drukken. Hier zijn negen beroemde componisten die ons hun unieke vertolkingen gaven.
Vivaldi’s ‘Lente’ Concerto
Antonio Vivaldi’s “Vier Jaargetijden” is waarschijnlijk het beroemdste muziekwerk dat de natuur voorstelt. Van al deze werken is zijn “Lente”-concerto het meest populair en herkenbaar. De opening van het eerste deel “Allegro” duidt op de komst van de lente. Trillende violen vertegenwoordigen zingende vogels.
Elk van Vivaldi’s vier concerto’s gaat vergezeld van een sonnet dat beschrijft wat er in de muziek gebeurt. De drie regels van het “Lente”-sonnet dat het tweede langzame, “Largo”-deel voorstelt, zijn vertaald: “Op de met bloemen bezaaide weide, met ruisende bladertakken boven zijn hoofd, slaapt de geitenhoeder, zijn trouwe hond naast hem.”
Vivaldi verbeeldt deze scène op briljante wijze door middel van instrumentatie. Een soloviool stelt de slapende geitenhoeder voor, terwijl de andere violen ritselende bladeren imiteren en de altviolen de blaffende hond nabootsen door “molto forte e strappato” te spelen, heel hard en ruw in het Italiaans.
Beethovens ‘Pastorale’ Symfonie nr. 6
Ludwig van Beethoven werd rechtstreeks geïnspireerd door de lente toen hij een van zijn meest gedenkwaardige muziekstukken schreef, de “Pastorale” Symfonie nr. 6.
Zijn vriend Anton Schindler liet een verslag na van het ontstaan van deze symfonie. Tijdens een wandeling in de buurt van Heiligenstadt, Oostenrijk, ging Beethoven bij een kabbelend beekje zitten. Hij leunde tegen een iep en zei: “Hier heb ik de ‘Scène bij de beek’ gecomponeerd en de geelgors daarboven, de kwartels, nachtegalen en koekoeken rondom, componeerden met mij mee.”
“Scène bij de beek” is de titel van het tweede deel van de symfonie. Beethoven gebruikt een fluit om de nachtegaal na te bootsen, een hobo voor de kwartel en klarinetten voor de koekoek. Toen Schindler vroeg waarom Beethoven ook geen partij voor de geelgors had geschreven, zei Beethoven dat hij dat vogelgeluid had geïmiteerd door middel van een twee-octaafs arpeggio ritme “opgeschreven in Andante”.
Latere critici hebben gesuggereerd dat Beethoven een grap met zijn vriend uithaalde door hem dit te vertellen, aangezien de geelgors niet in arpeggio zingt.
Delius’ ‘Bij het horen van de eerste koekoek in de lente’
Terwijl Beethoven alleen de klarinet gebruikte om de koekoek te laten klinken, ging de Engelse componist Frederick Delius voor een complexer geluid. Hij gebruikte een combinatie van klarinet, hobo en strijkers.
De noten van de koekoek in dit toongedicht zijn ingebed in een Noors volksliedje en zijn soms moeilijk te horen in het midden van het stuk. Delius’ weergave roept nauwkeurig het Engelse platteland op, waar de geluiden van de natuur zich mengen in het oor van de luisteraar.
Coplands ‘Appalachian Spring’
Dit is waarschijnlijk het beroemdste stuk over de lente dat ooit door een Amerikaanse componist is geschreven. Op de hoes van de meeste opnames staan de Appalachen afgebeeld in deze tijd van het jaar.
Interessant genoeg gaf Aaron Copland het stuk zelf pas een naam nadat hij het had geschreven. Dat heeft niets veranderd aan het feit dat luisteraars overal ter wereld zijn muziek nu voor altijd associëren met deze tijd en plaats.
Vaughan Williams’ ‘De leeuwerik die opstijgt’
George Meredith’s gedicht “The Lark Ascending” opent met de regels:
Hij stijgt en begint rond te gaan,
Hij laat de zilveren ketting van geluid vallen
Van vele schakels zonder onderbreking,
In tsjirpen, fluiten, schetteren en schudden …
Alle grote componisten van de lente hebben hun eigen unieke manier om vogelgezang te vertolken. Ralph Vaughan Williams, die Merediths gedicht bewerkt in zijn eigen “Pastoral Romance”, is geen uitzondering.
Williams gebruikte de magie van de viool om de woorden van Meredith te vangen. De soloviool tsjirpt, fluit, schettert en schudt als een imitatie van het lied van de leeuwerik. Maar de viool vertegenwoordigt ook de vogel in vlucht.
‘Lentestemmen’ van Johann Strauss II
Een van Strauss’ meest herkenbare walsen vat prachtig de essentie van de lente met zijn elegante, lichte melodieën, die de vernieuwing en bloei van het leven oproepen. Strauss schreef drie versies van dit stuk: de orkestversie die we vandaag kennen, een wals voor orkest en sopraan solo, en een piano-arrangement.
Hoewel het stuk vrolijk begint en eindigt, voegt Strauss emotionele diepte toe met een melancholiek derde deel in mineur, dat een regenbui suggereert.
Brahms’ ‘Lente’ Strijkkwartet nr. 1
Net als Copland is het de vraag in hoeverre Brahms een seizoensthema in gedachten had toen hij dit stuk in de lente van 1882 componeerde. Hij noemde het niet “Lente”; deze informele omschrijving kreeg het later. Toch past de omschrijving goed, net als bij “Appalachian Spring”, goed. Het heeft een warmte en een energie die doen vermoeden dat Brahms tijdens het schrijven misschien wel uit het raam heeft gekeken op zoek naar inspiratie.
Griegs ‘Laatste lente’
Bijna alle stukken hier die bewust met de lente werden geïdentificeerd, gaan over het oproepen van het seizoen als een natuurlijk fenomeen. Edvard Griegs ‘Laatste lente‘ is anders. De muziek van dit stuk roept de dankbaarheid op van het nog een laatste keer getuige zijn van de komst van de lente voordat je sterft. Het gaat over het proeven van de vreugde van zonnestralen en vlinders voordat de kijker voor altijd vervaagt. Hoewel de lente deel uitmaakt van het thema, is de muziek eigenlijk een reflectie op ouder worden en eenzaamheid.
Net als Strauss’ “Lentestemmen” was Griegs stuk oorspronkelijk bedoeld om gezongen te worden. Pas later werd het bewerkt tot een orkestversie. In dit geval was de tekst een gedicht van de Noorse dichter Aasmund Olavsson Vinje (1818-1870).
Schumanns ‘Lente’-symfonie nr. 1
Robert Schumann maakte van de lente het thema van zijn eerste symfonie. Hij was het jaar daarvoor getrouwd met Clara en beleefde de gelukkigste periode van zijn leven. Hij schreef de vier delen van deze symfonie in slechts vier dagen in 1841. Het opent majestueus met “Ontwaken van de lente” en eindigt met de vreugdevolle energie van “Volle lente” in het laatste deel.
Schumann geloofde dat de lente een inherent kenmerk was van elke muzikale compositie, omdat de componist altijd iets nieuws creëert. Voor zover dat waar is, kan de hele westerse traditie gezien worden als een lange en gevarieerde reeks herontwakingen.
Gepubliceerd door The Epoch Times (28 april 2025): 9 Classical Pieces About Spring
