Welke orkesten zijn de beste ter wereld? Veel mensen hebben “definitieve” lijsten opgesteld. Dit lijkt echter een nogal subjectieve categorie te zijn. Hoe definieer je “het beste”?
Het lijkt minder controversieel om het bij lijsten te houden die op feiten gecontroleerd kunnen worden. Wat als we in plaats daarvan op zoek gaan naar ’s werelds oudste orkesten? Op die manier komen we ook de beste orkesten tegen, want een hoge leeftijd wordt altijd geassocieerd met meer prestige. Maar zelfs deze categorie bevat meer grijze gebieden dan je zou denken. De websites van veel orkesten beweren allemaal dat ze tot “de oudste ter wereld” behoren. Maar welke is nu echt de oudste?
Het Koninklijk Deens Orkest
Het Koninklijk Deens Orkest is het oudste orkest ter wereld. Het werd opgericht in 1448 en bestaat dus al bijna 600 jaar. Maar als je naar de oorsprong kijkt, wordt de definitie van “orkest” een beetje vaag. Het begon eigenlijk als een korps van trompettisten en een paukenspeler tijdens het bewind van koning Christian I.
Sinds de oprichting heeft elk lid een nummer gekregen in chronologische volgorde. Het eerste lid was een trompettist met de naam “ Meneer Walther,” en sinds zijn tijd hebben vele voorname namen de lijst gesierd. De Engelse musicus John Dowland was lid nummer 140 en de Duitse componist Heinrich Schütz was 259.
Een van de meest recente dirigenten, van 1947 tot 1972, was niemand minder dan Frederik IX, de koning van Denemarken. In 1948 bracht hij zelfs een opname uit van zijn werk met het Deense orkest ten bate van vluchtelingen uit de Tweede Wereldoorlog.
Het Gewandhaus Orkest
Volgens het Guinness World Records is het Gewandhaus Orkest in Leipzig het oudste orkest ter wereld. Het werd opgericht in 1743, bijna 300 jaar geleden, bijna drie eeuwen na het orkest dat in Denemarken werd opgericht. In vergelijking daarmee lijkt dit orkest relatief jong.
Waarom deze discrepantie? Nou, het Koninklijk Deens Orkest was technisch gezien een “muziekensemble” toen het werd opgericht. De moderne symfonie bestond nog niet.
Het Gewandhaus Orkest was het eerste met vier secties van koperblazers, slagwerk, houtblazers en strijkers.
Net als veel van de orkesten op deze lijst begon het als een privébijeenkomst, waar het speelde voor een publiek van rijke mensen. Maar deze “Grosse Musicalische Concerte”, zoals de concerten oorspronkelijk bekend stonden, werden zo populair dat het orkest begon te spelen in een plaatselijke herberg genaamd de “Drie Zwanen”, waar het meer dan drie decennia bleef. Een van de regelmatige musici met deze groep tijdens deze vroege optredens was Wilhelm Friedemann Bach, de oudste zoon van Johann Sebastian Bach.
Hierna verhuisde het ensemble naar de bovenverdieping van het textielgebouw van Leipzig en werd al snel bekend als het Gewandhaus Orkest.
De Staatskapelle van Weimar
De Staatskapelle van Weimar, opgericht in 1491, is bijna net zo oud als het Koninklijk Deens Orkest. Ze werd opgericht door keurvorst Friedrich III van Saksen, bekend als “de Wijze” vanwege zijn rol in de bescherming van Maarten Luther tijdens de eerste dagen van de Reformatie. Zoals de naam van de Staatskapelle al doet vermoeden, kwam de groep oorspronkelijk samen in een kapel en was het, net als het Koninklijk Deens Orkest, een klein muzikaal ensemble. De groep heeft een bewogen geschiedenis en werd verschillende keren opgeheven voordat het zijn moderne vorm bereikte.
Net als het Gewandhaus Orkest wordt ook dit orkest geassocieerd met een lid van de Bach familie – dit keer de grote Johann Sebastian zelf. Johann was organist en concertmeester in Weimar van 1708 tot 1717.
Franz Liszt dirigeerde het orkest ook van 1848 tot 1858 en bracht werken van Hector Berlioz, Camille Saint-Saëns en Richard Wagner in première.
De New Yorkse Filharmonie
In de 19e eeuw begonnen de orkesten zich te verspreiden in de grote steden van de wereld. Dit is logisch, want dit is ook de tijd waarin symfonieën zich consolideerden tot de vorm die we vandaag de dag kennen.
Het New Yorkse Filharmonie is aanzienlijk jonger dan de andere orkesten die we tot nu toe zijn tegengekomen, maar heeft de eer het oudste orkest van de Verenigde Staten te zijn.
Voor het eerste concert in 1842 speelde het orkest de Vijfde Symfonie van Beethoven. In het begin deden de leden van het concert ook dienst als bodes. Met witte handschoenen aan begroetten ze de concertbezoekers en wezen ze hen de weg naar de banken met behulp van witte, houten stokken.
De Filharmonie zag de wereldpremières van Tsjaikovski’s Pianoconcert nr. 2 in 1881 en Dvoraks Symfonie nr. 9 in E-minor, “Uit de Nieuwe Wereld” in 1893. In 1846 was het het eerste orkest in Amerika dat Beethovens Negende Symfonie uitvoerde. Leonard Bernstein was een van de voormalige dirigenten.
Het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Liverpool
Technisch gezien was het oudste orkest van Engeland de Royal Philharmonic Society, gevestigd in Londen. “Was” is hier het sleutelwoord, want de organisatie die in 1813 werd opgericht, werd in 1932 ontbonden.
De eer van het oudste nog bestaande Britse orkest gaat nu naar Liverpool. Het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra kan terugkijken op een lange traditie van uitmuntendheid. Het werd opgericht in 1840, twee jaar voor het New Yorkse Filharmonie.
Het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra is een van de slechts twee orkesten die het beschermheerschap genieten van de Britse vorst. Wijlen koningin Elizabeth II bezocht de concertzaal van Liverpool vele malen en vorig jaar nog werd koning Charles III benoemd als de nieuwe beschermheer van de groep.
De Dresden Staatskapelle
De Dresden Staatskapelle is nog zo’n heel oud orkest. Deze werd opgericht in 1548, precies honderd jaar na het Koninklijk Deens Orkest. Na de Weimar Staatskapelle is dit het derde oudste muziekensemble op deze lijst.
Net als de Weimar Staatskapelle werd die van Dresden opgericht door een andere keurvorst van Saksen, keurvorst Moritz. En net als het Koninklijk Deens Orkest was ook de componist Schütz verbonden aan dit orkest. De gemeenschappelijke connecties tussen deze vroege muziekgroepen lijken minder toevallig als je bedenkt hoe de topmusici van hun tijd allemaal stonden te trappelen om voor hen te werken en hoe weinigen het tot in onze tijd hebben overleefd.
De beroemdste componist van deze groep was Richard Strauss, van wie negen opera’s in Dresden in première gingen.
Berlijns Filharmonisch Orkest
Dit is het “jongste oude orkest” op deze lijst. Het Berlijnse Filharmonisch Orkest begon in 1882. Het verhaal gaat dat de leden van een ander muzikaal ensemble onder leiding van Benjamin Bilse niet blij waren met de nieuwe contracten die ze kregen. Vijftig leden splitsten zich af en begonnen naar zichzelf te verwijzen als “Het voormalige Bilse’s Ensemble.”
Maar grote dingen hebben vaak een vreemde oorsprong, en hoewel de groep die we nu het Berlijns Filharmonisch Orkest noemen niet het oudste orkest ter wereld is, behoort het wel consequent tot de beste orkesten ter wereld. In een Critics’ Choice poll uitgevoerd door Bachtrack in 2023 kreeg Berlijn beduidend meer stemmen dan de nummer 2, de Weense Filharmonie (die overigens wel ouder is).
Het Bergen Filharmonisch Orkest
Nee, het is niet in Ber-lijn. Het is in Ber-gen. Waar ligt dat? In Noorwegen!
De grootste componist van Noorwegen, Edward Grieg, komt uit Bergen. Is het toeval dat het Bergen Filharmonisch Orkest, opgericht in 1765, het oudste Noorse orkest is? Helemaal niet. Net als de andere orkesten op deze lijst worden toporkesten allemaal geassocieerd met topcomponisten, en Grieg had nauwe banden met het Bergen Filharmonisch Orkest.
Met zijn bijna-tijdgenoot het Gewandhaus Orkest valt Bergen tussen de “echt oude” muziekensembles van Denemarken, Dresden en Weimar en de “relatief jeugdige” oude orkesten van Berlijn, New York en Liverpool. Maar hoewel leeftijd blijkbaar in het oog van de toeschouwer zit als het op symfonieën aankomt, verdienen deze groepen allemaal onze bewondering.
Origineel gepubliceerd op The Epoch Times (15 februari 2025): The World’s Oldest Orchestras
