Wednesday, 12 Jun 2024
Plato's Allegorie van de grot. (4edges/CC BY-SA 4.0)

Op zoek naar waarheid

In deze aflevering van 'Reaching Within' verkennen we de Griekse filosoof Plato's analogie van de grot en Jan Saenredams interpretatie ervan.

In deze woelige tijden is de waarheid moeilijk te onderscheiden. Het ene nieuwskanaal zegt het op deze manier en het andere nieuwskanaal zegt het op een andere manier. Sociale media bombarderen ons met opiniërende echokamers gebaseerd op de video’s die we het meest hebben bekeken. Het snelle tempo van dit alles zorgt ervoor dat sommigen van ons vertrouwen op krantenkoppen en memes voor dagelijkse waarheden.

Maar wat is waarheid? Een van de vroegste en meest prominente onderzoekers van de waarheid was Plato, die ongeveer 2500 jaar geleden leefde. De ideeën van de Griekse filosoof over waarheid beïnvloedden een groot deel van de westerse cultuur.

De Britse filosoof Alfred North Whitehead zei het volgende over Plato: “De veiligste algemene omschrijving van de Europese filosofische traditie is dat deze bestaat uit een reeks voetnoten bij Plato.” Met andere woorden, ondanks alles wat er in de afgelopen 2500 jaar is geschreven, heeft iedereen het gedachtegoed van Plato verder uitgewerkt.

Plato’s magnum opus is “De Republiek”, een werk over rechtvaardigheid en de rol hiervan bij het formuleren van de ideale staat. Hier vinden we een van zijn meest invloedrijke concepten: de allegorie van de grot.

Waarheid in Plato’s grot

In boek 7 van “De Republiek” vraagt Plato ons om ons een ondergrondse grot voor te stellen waar mensen gevangen worden gehouden. Deze gevangenen weten echter niet dat ze gevangenen zijn omdat ze al zolang ze zich kunnen herinneren in deze omstandigheden verkeren. Kettingen houden hun hoofden gericht op de wand van de grot voor hen, waar ze kijken naar een weergave van schaduwen.

Waar komen de schaduwen vandaan? De schaduwen komen van een vuur achter de gevangenen. Deze schaduwen zijn alles wat de gevangenen kennen. Zo vertelt Plato ons: “Alles bij elkaar genomen is wat de gevangenen voor de ware realiteit aanzien dus niets anders dan de schaduwen.”

Plato vraagt zich vervolgens af wat er zou gebeuren als een van de gevangenen bevrijd zou worden en de gebeurtenissen achter hen zou kunnen zien. Dit zou genoeg zijn om zijn wereldbeeld te verbrijzelen en hem aanvankelijk in verwarring te brengen. Zelfs het licht van het vuur zou te fel zijn en de bevrijde gevangene zou tijd nodig hebben om zijn ogen te laten wennen. Plato associeert het vuur met de zon, die de waarheid van onze zichtbare wereld verlicht.

Tot dit moment bevindt de gevangene zich nog steeds in de grot. Om dichter bij de waarheid te komen, moet hij de grot verlaten, waar hij getuige zal zijn van een diepere waarheid: de zon en alles wat deze verlicht. Door de schittering van de zon lijkt het vuur in de grot een schaduw. Voor Plato is dit rijk buiten de grot het rijk van de innerlijke, intellectuele waarheid.

De interpretatie van Jan Saenredam

De Nederlandse kunstenaar Jan Saenredam (1565-1607) geeft ons een visuele interpretatie van Plato’s allegorische grot door een deel van de inhoud aan te passen ten behoeve van zijn compositie. Rechtsonder in de compositie zien we een grote groep mensen in de schaduwen achter de muur. Hij beeldt ze niet geketend af, maar ze zitten dicht opeengepakt alsof ze zich er niet van bewust zijn dat er andere plaatsen zijn waar ze heen kunnen.

“De grot van Plato”, 1604, door Jan Saenredam. Gravure, National Gallery of Art, Washington. D.C. (Publiek domein)

Wat houdt hen daar in die ongemakkelijke positie? Op de richel achter hen staat een verzameling standbeelden die schaduwen op de muur werpen. De meeste figuren houden zich intensief bezig met de schaduwen, wijzen ernaar en discussiëren erover. Hun interesse houdt hen geïsoleerd op deze verstikkende plek.

Een paar figuren in het midden onderaan de compositie trekken de aandacht van sommige mensen in de schaduwen. Deze figuren worden gedeeltelijk verlicht door de hangende fakkel achter hen, wat suggereert dat ze al zijn blootgesteld aan de waarheid die deze vlam vertegenwoordigt en de mensen in de schaduwen proberen te informeren.

Achter de richel van het standbeeld kijkt een kleiner aantal figuren omhoog naar het vuur en gaat ook in discussie. Deze figuren, die zijn blootgesteld aan de fakkel, hebben een hoger contrast dan degenen die niet zijn blootgesteld. Het hogere contrast suggereert echter dat deze figuren nog steeds gedeeltelijk in de schaduw staan, dat wil zeggen, gedeeltelijk in onwetendheid over de waarheid.

Als we verder teruggaan naar linksboven, door de uitgang van de grot, zien we drie figuren. Licht komt uit alle richtingen en omringt deze figuren, en de helderheid van dit licht resulteert in een lager contrast, wat suggereert dat deze figuren dichter bij de waarheid zijn – omdat er meer licht is. Een van de figuren wijst echter naar boven, wat suggereert dat er nog meer waarheid te zien is.

Op zoek naar de waarheid

Wat ik interessant vind aan de allegorie is dat Plato’s zoektocht naar de waarheid een achterwaartse beweging uit de grot vereist. Als de figuren in de schaduwen van de grot opstaan, zich naar voren bewegen om dicht bij de schaduwen op de muur te komen en deze intens bestuderen, komen ze nooit vooruit of boeken ze geen vooruitgang: de muur voor hen zal hen altijd tegenhouden.

Plato zegt: “Het rijk dat door het zien wordt onthuld, moet worden vergeleken met het verblijf in de gevangenis… En als je denkt aan het… zien van de dingen hierboven als de opwaartse reis van de ziel naar het verstandelijke rijk, dan zul je je niet vergissen in mijn bedoeling.”

Een detail van “Plato’s grot,” in 1604 door Jan Saenredam. Gravure, National Gallery of Art, Washington. (Publiek domein)

Ironisch genoeg ontstaat er vooruitgang wanneer de figuren zich terugtrekken van de muur en zijn schaduwen, terugtrekken van het vuur dat de schaduwen werpt, terugtrekken tot ze de grot verlaten, en dan daarboven, terugtrekken van de wereld.

Aangezien Plato hier twee soorten waarheid voorstelt, een visuele waarheid en een intellectuele waarheid, kunnen we ook aannemen dat deze achterwaartse beweging een beweging is van de uiterlijke wereld naar de innerlijke wereld, een reis die slechts weinigen bereid zijn te maken.

Hoe kan deze achterwaartse beweging ons helpen als we naar binnen reiken en naar waarheid zoeken? Wat zegt het achterwaarts bewegen in de zoektocht naar waarheid over de aard van waarheid?

Heb je een kunstwerk gezien en vond je het mooi, maar had je geen idee wat het betekende? In onze serie “Reaching Within: What Traditional Art Offers the Heart” interpreteren we de klassieke beeldende kunst op manieren die voor ons vandaag de dag moreel inzichtelijk kunnen zijn. We proberen elk kunstwerk te benaderen om te zien hoe onze historische creaties onze eigen aangeboren goedheid in ons kunnen inspireren.

Gepubliceerd door The Epoch Times (16 januari 2024): In Search of Truth

Hoe u ons kunt helpen om u op de hoogte te blijven houden

Epoch Times is een onafhankelijke nieuwsorganisatie die niet beïnvloed wordt door een regering, bedrijf of politieke partij. Vanaf de oprichting is Epoch Times geconfronteerd met pogingen om de waarheid te onderdrukken – vooral door de Chinese Communistische Partij. Maar we zullen niet buigen. De Nederlandstalige editie van Epoch Times biedt op dit moment geen betalende abonnementen aan en aanvaardt op dit moment geen donaties. U kan echter wel bijdragen aan de verdere groei van onze publicatie door onze artikelen te liken en te her-posten op sociale media en door uw familie, vrienden en collega’s over Epoch Times te vertellen. Deze dingen zijn echt waardevol voor ons.