Commentaar
De extremistische anarchistisch-communistische groepering Antifa staat in de schijnwerpers omdat president Donald Trump heeft aangekondigd dat hij haar zal aanmerken als terroristische organisatie.
De organisatie maakte aanvankelijk deel uit van de frontoperaties van de Sovjet-Unie om een communistische dictatuur in Duitsland te vestigen en probeerde actief om alle rivaliserende partijen als “fascistisch” te bestempelen.
De oorsprong van Antifa gaat terug tot het “verenigd front” van de Communistische Internationale (Comintern) tijdens het Derde Wereldcongres in Moskou in juni en juli 1921. Dat blijkt uit het boekje 80 jaar Antifascistische Actie van Bernd Langer, uitgegeven door de Vereniging ter Bevordering van Antifascistische Cultuur. Langer is een voormalig lid van de Autonome Antifa, ooit een van de grootste Antifa-organisaties in Duitsland, die in 2004 werd ontbonden.
De Sovjet-Unie was een van de gewelddadigste dictaturen ter wereld en maakte naar schatting 20 miljoen slachtoffers, aldus Het Zwarte Boek van het Communisme, uitgegeven door Harvard University Press. Alleen het Chinese communistische regime onder Mao Zedong overtrof dit, met naar schatting 65 miljoen doden.
Het idee achter de strategie van het verenigd front was om linkse organisaties samen te brengen met het doel een communistische revolutie uit te lokken. De Sovjets geloofden dat het communisme, na de Russische revolutie van 1917, vervolgens naar Duitsland zou overslaan, aangezien daar de op een na grootste communistische partij ter wereld bestond: de KPD (Kommunistische Partei Deutschlands).
Tijdens het Vierde Wereldcongres van de Comintern in 1922 kreeg het plan vorm. Moskou bedacht de leus “Naar de massa” en probeerde de verschillende communistische en arbeiderspartijen in Duitsland te verenigen onder één ideologisch vaandel dat het zelf controleerde.
“Het ‘verenigd front’ betekende dus geen gelijkwaardige samenwerking tussen verschillende organisaties, maar de overheersing van de arbeidersbeweging door de communisten,” schrijft Langer.
Benito Mussolini, een marxist en socialist die in 1914 uit de Italiaanse Socialistische Partij was gezet vanwege zijn steun aan de Eerste Wereldoorlog, richtte later de fascistische beweging op als eigen politieke partij. Hij greep de macht met zijn “Mars op Rome” in oktober 1922.
In Duitsland werd Adolf Hitler in 1921 leider van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (de nazi’s) en ondernam hij in 1923 een couppoging.
De KPD besloot de vlag van het antifascisme te gebruiken om een beweging te vormen. Langer merkt echter op dat voor de KPD de begrippen “fascisme” en “antifascisme” nauwelijks van elkaar verschilden, en dat de term “fascisme” slechts diende als retoriek om hun felle oppositie te rechtvaardigen.
Zowel het communistische als het fascistische systeem waren gebaseerd op collectivisme en een door de staat geleide economie. Beide stelden bovendien een systeem voor waarin het individu zwaar werd gecontroleerd door een machtige staat, en beide waren verantwoordelijk voor grootschalige wreedheden en genocide.
Het jaarverslag 2016 van het Federaal Bureau voor de Bescherming van de Grondwet (Bundesamt für Verfassungsschutz, BfV) wijst op hetzelfde punt: vanuit het perspectief van de linkse extremist verwijst het etiket “fascisme” zoals Antifa het gebruikt vaak niet naar werkelijk fascisme, maar is het slechts een label voor “kapitalisme.”
Hoewel linkse extremisten beweren tegen “fascisme” te strijden wanneer ze andere groepen aanvallen, stelt het rapport dat de term binnen de extreemlinkse ideologie in feite staat voor de strijd tegen het kapitalistische systeem.
Volgens Langer gold dit vanaf het begin. Voor de communisten in Duitsland betekende “antifascisme” simpelweg “antikapitalisme.” De labels dienden slechts als strijdbegrippen binnen een politiek vocabulaire.
Een beschrijving van Antifa op de website van de BfV vermeldt dat de organisatie nog steeds dezelfde basisdefinitie van kapitalisme hanteert, namelijk als “fascisme”.
“Zij stellen dat de kapitalistische staat fascisme voortbrengt, of het op zijn minst tolereert. Daarom richt het antifascisme zich niet alleen tegen werkelijke of vermeende rechtsextremisten, maar ook altijd tegen de staat en zijn vertegenwoordigers, in het bijzonder leden van de veiligheidsdiensten,” aldus het rapport.
Langer merkt op dat de KPD door de antikapitalistische belangen van de communistische beweging als ‘antifascisme’ te bestempelen, deze retoriek kon gebruiken om alle andere politieke partijen als fascistisch te bestempelen. Langer stelt: “Volgens deze redenering waren de andere partijen die zich tegen de KPD verzetten fascistisch, met name de SPD [Sociaal-Democratische Partij van Duitsland].”
Wat vandaag de dag als ironisch zou worden beschouwd, was dat de groep die door de communistische ‘antifascisten’ het meest werd aangevallen onder hun nieuwe label ‘fascisme’, de sociaaldemocraten waren.
Op 23 augustus 1923 hield het Politbureau van de Communistische Partij van Rusland een geheime bijeenkomst, waarbij volgens Langer “alle belangrijke functionarissen zich uitspraken voor een gewapende opstand in Duitsland”.
De KPD stond aan het hoofd van deze oproep en lanceerde een beweging onder de vlag van United Front Action. De gewapende ‘antifascistische’ vleugel kreeg de naam Antifaschistische Aktion (‘Antifascistische Actie’), die Antifa in Duitsland nog steeds draagt en waaruit de Antifa-organisaties in andere landen zijn voortgekomen.
Op dat moment begonnen Hitler en zijn nazipartij op het wereldtoneel te verschijnen, en de nazipartij maakte gebruik van een groep die vergelijkbaar was met Antifaschistische Aktion voor politiek geweld en intimidatie, genaamd de ‘bruinhemden’.
Antifaschistische Aktion trok ondertussen ook leden aan die zich verzetten tegen de komst van het werkelijke fascisme in Duitsland, die niet achter de banden van de organisatie met de Sovjet-Unie stonden of zich daar mogelijk niet bewust van waren.
Het geweld dat door Antifaschistische Aktion werd ontketend, had echter vaak een averechts effect. De voortdurende tactieken van geweld en intimidatie van alle rivaliserende systemen binnen de Antifa-beweging, samen met de gewelddadige ideologie, dreven veel mensen juist richting het fascisme.
“De gewelddadige revolutionaire retoriek van de communisten, die de vernietiging van het kapitalisme en de oprichting van een Sovjet-Duitsland beloofden, joeg de middenklasse van het land angst aan. Ze wisten maar al te goed wat er na 1918 met hun tegenhangers in Rusland was gebeurd,” schrijft Richard J. Evans in The Third Reich in Power.
“Geschokt door het onvermogen van de regering om de crisis op te lossen, en tot wanhoop gedreven door de opkomst van de communisten, begonnen zij de kleine kibbelende facties van de traditionele rechterzijde de rug toe te keren en in plaats daarvan naar de nazi’s over te lopen.”
Langer merkt op dat de KPD vanaf het begin lid was van de Comintern en “binnen enkele jaren een stalinistische partij werd”, zowel ideologisch als organisatorisch. Hij stelt dat het zelfs “financieel afhankelijk werd van het hoofdkantoor in Moskou.”
De leiders van de KPD, met Antifa als straatbeweging voor geweld en intimidatie, kwamen onder bevel van het Sovjetapparaat. Veel leiders van de KPD zouden later belangrijke posities bekleden in de communistische Duitse Democratische Republiek (Deutsche Demokratische Republik, DDR), waaronder het beruchte Ministerie voor Staatsveiligheid, de Stasi.
Zoals Langer stelt: “Antifascisme is eerder een strategie dan een ideologie.”
“Het werd in de jaren twintig in Duitsland door de KPD in praktijk gebracht”, niet als een legitieme beweging tegen het fascisme dat later in Duitsland zou opkomen, maar als “een antikapitalistisch strijdconcept,” schrijft hij.
Een versie van dit artikel werd voor het eerst gepubliceerd op 18 augustus 2017.
Gepubliceerd door The Epoch Times (18 september 2025): The Communist Origins of the Antifa Extremist Group
