De wereld had een moment van helderheid tijdens het conflict tussen Israël en Iran.
Analisten wijzen er al jaren op dat China de Verenigde Staten steeds dichter op de hielen zit als concurrent, zowel op het gebied van hightechindustrieën, marinevloten als de omvang van het diplomatieke corps.
Die machtsverschuiving leek zich ook af te tekenen in het Midden-Oosten, een regio waar de Verenigde Staten van oudsher veel invloed hebben.
Twee jaar geleden bemiddelde Peking in de normalisering van de diplomatieke betrekkingen tussen Iran en Saoedi-Arabië. Later dat jaar nam het door China geleide BRICS-blok, dat bedoeld is als tegenwicht voor de door de VS geleide westerse democratieën, vier nieuwe leden uit de regio op: Egypte, Iran, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.
Het blok werd in 2009 gevormd door Brazilië, Rusland, India en China en in 2010 uitgebreid met Zuid-Afrika.
De actie van de Verenigde Staten – en het uitblijven van actie van China – tijdens het twaalf dagen durende conflict tussen Israël en Iran heeft echter aangetoond dat de machtsongelijkheid tussen Peking en Washington nog steeds aanzienlijk is.
De Verenigde Staten sloten zich op 21 juni aan bij hun bondgenoot Israël in het conflict door belangrijke Iraanse nucleaire sites aan te vallen met 30.000 pond zware bunkerbommen. Twee dagen later kondigde president Donald Trump een staakt-het-vuren aan tussen Israël en Iran. De wapenstilstand lijkt tot nu toe stand te houden.
De steun van Peking voor Iran bleef daarentegen grotendeels retorisch.
Het Chinese regime veroordeelde Israël en bekritiseerde de Verenigde Staten vanwege de aanvallen op Iran. Het bracht ook gezamenlijke verklaringen uit met de lidstaten van de BRICS en de Shanghai Cooperation Organization, een door China en Rusland geleide veiligheidsalliantie, waarin het zijn “ernstige bezorgdheid” uitsprak over het feit dat de aanvallen op Iran in strijd waren met het internationaal recht.
De onthulling van de machtsongelijkheid tussen de Verenigde Staten en China betekent dat landen dichter naar Washington zullen opschuiven, aldus Yeh Yao-yuan, hoogleraar internationale studies aan de Universiteit van St. Thomas in Houston.
Dat betekent dat landen in het Midden-Oosten zullen overschakelen van een pro-Peking-standpunt naar een neutrale houding in de strijd tussen China en de Verenigde Staten, nu de wereld zich opsplitst in twee kampen onder leiding van de twee grootmachten, vertelde hij aan The Epoch Times.
Peking is zich er terdege van bewust dat de VS zich op Azië richt, met name op China, aldus Christopher Balding, senior medewerker van de in het Verenigd Koninkrijk gevestigde Henry Jackson Society. Het Chinese regime heeft zich tijdens het militaire conflict tussen Israël en Iran bewust op de achtergrond gehouden, zei hij.
“Hoe meer ze de VS kunnen bezighouden met andere kwesties die niets met China te maken hebben, hoe beter dat voor hen is, denk ik,” aldus Balding, die ook schrijft voor The Epoch Times, in een gesprek met de krant.
Volgens China-expert Alexander Liao is de Chinese Communistische Partij (CCP) onzeker over haar volgende stappen.
“Peking heeft zich gerealiseerd dat haar bestaande beoordeling van de wereld – dat het Oosten in opkomst is en het Westen in verval – niet meer klopt,” vertelde Liao aan The Epoch Times.
“Moeten ze de koers van hun strategische richtingen wijzigen? Zo ja, hoe? Ze hebben nog geen besluit genomen.”
De rol van Iran in het plan van China
De steun van China is de belangrijkste reden waarom Iran zijn economie en nucleaire verrijkingsprogramma heeft kunnen voortzetten ondanks decennia van sancties door de Verenigde Staten en de Verenigde Naties. Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) heeft enkele dagen voor het conflict tussen Israël en Iran bevestigd dat Iran over 400 kilogram verrijkt uranium beschikt.
Iran heeft een grote geopolitieke waarde voor China. Door zijn ligging – die Oost en West met elkaar verbindt – is het een belangrijk knooppunt geworden voor het Belt and Road Initiative van de Chinese Communistische Partij. Dit platform voor buitenlands beleid presenteert zich als een wereldwijd programma voor de ontwikkeling van infrastructuur.
De Chinese communistische leider Xi Jinping bracht in 2016 een bezoek aan Iran, waarbij de twee landen een zogenaamd uitgebreid strategisch partnerschap sloten.
In 2021 hebben Peking en Teheran een overeenkomst voor 25 jaar ondertekend. China heeft 339 miljard euro toegezegd voor investeringen in telecommunicatie, bankwezen, havens en andere infrastructuur in Iran. In ruil daarvoor heeft Iran toegezegd China van olie te voorzien.
Momenteel koopt China ongeveer 90 procent van de ruwe olie van Iran. Volgens marktonderzoeksbureau Kpler bedroeg het dagelijkse volume vorig jaar ongeveer 1,5 miljoen vaten.
Om sancties te omzeilen, wordt de oliehandel tussen China en Iran doorgaans in Chinese yuan of via ruilhandel afgehandeld. Dit vermindert het handelsvolume in Amerikaanse dollars en sluit aan bij de ambitie van Peking om de dollar als wereldwijde handelsvaluta te ontmantelen en het belang van de yuan in de wereldhandel te vergroten.
De opkomst van de NAVO
Tijdens de NAVO-top in Den Haag dit jaar hebben 32 lidstaten afgesproken om hun defensie-uitgaven tegen 2035 te verhogen tot 5 procent van hun bruto binnenlands product (bbp).
Dat betekent dat de militaire uitgaven van de NAVO meer dan verdubbeld zullen worden, aangezien de leden in 2024 gemiddeld 2 procent van hun bbp hebben uitgegeven.
Volgens het Stockholm International Peace Research Institute waren de NAVO-leden goed voor ongeveer 55 procent van de totale wereldwijde militaire uitgaven van 2,28 biljoen euro. Met de verdubbeling van de NAVO-uitgaven zal dit aandeel naar verwachting stijgen tot ongeveer 70 procent.
De NAVO bevestigde ook opnieuw haar “ijzeren” verbintenis tot artikel 5, waarin staat dat elke aanval op een lidstaat een aanval op alle lidstaten is.
Op 25 juni heeft het militaire bondgenootschap samen met zijn Indo-Pacifische partners een verklaring uitgegeven waarin staat dat “de veiligheid van het Euro-Atlantische en Indo-Pacifische gebied onderling verbonden is”. De vier partners zijn Japan, Zuid-Korea, Australië en Nieuw-Zeeland.
Het Chinese regime houdt de ontwikkelingen binnen de NAVO nauwlettend in de gaten.
Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken heeft op 26 juni in een bericht op het sociale mediaplatform X kritiek geuit op de verhoging van de uitgaven en de groeiende belangstelling van het bondgenootschap voor de regio Azië-Pacific.
Liao acht het “zeer waarschijnlijk” dat democratieën hun regionale veiligheidsallianties zullen uitbreiden tot een alliantie met een mondiale reikwijdte.
“Als een dergelijke aanzienlijke uitbreiding plaatsvindt, zal dat fataal zijn voor de Chinese Communistische Partij,” zei hij.
De uitbreiding zou betekenen dat de verbintenis in de stijl van artikel 5 ook zou gelden voor landen in de Indo-Pacifische regio, aldus Liao. Hij zei dat hij denkt dat de Verenigde Staten klaar zijn om de huidige veiligheidsalliantie uit te breiden, maar dat ze wachten op het juiste moment en de juiste gelegenheid.
“Elk conflict met Zuid-Korea of Japan zal uitgroeien tot een conflict met een groep die 70 procent van de wereldwijde militaire uitgaven voor zijn rekening neemt,” zei hij. “Dit zal het doel van China om Taiwan over te nemen zeer moeilijk maken.”
Amy K. Mitchell, medeoprichter van het geopolitieke adviesbureau Kilo Alpha Strategies, zei dat er een “zeer grote kans” bestaat dat Trump zal proberen een NAVO-achtige veiligheidsalliantie in de Indo-Pacific op te richten.
Dat zou een “zeer groot nalatenschap voor president Trump” zijn, zei ze tegen The Epoch Times.
Voorlopig ziet zij de president zelf en zijn onvoorspelbaarheid als de belangrijkste afschrikking voor China.
“De Chinese Communistische Partij is waarschijnlijk aan het heroverwegen hoe ze met de regering zal omgaan,” aldus Mitchell.
China wordt nog steeds geconfronteerd met onzekerheid in de aanhoudende handelsoorlog met de Verenigde Staten.
Peking kondigde op 20 juni nieuwe controles aan op twee fentanylprecursoren, een dag na een zeldzame ontmoeting tussen de Chinese minister van Openbare Veiligheid Wang Xiaohong en de Amerikaanse ambassadeur in China David Perdue.
Volgens Chinese staatsmedia zei Wang tegen Perdue dat het regime openstaat voor samenwerking op het gebied van drugsbestrijding en illegale immigratie.
De maatregel was bedoeld om de Amerikaanse invoerheffingen van 20 procent op Chinese goederen in verband met fentanyl op te heffen. Het huidige tarief voor China bedraagt ongeveer 50 procent, wat het cumulatieve tarief is van de invoerheffingen op fentanyl, 10 procent wederkerige invoerheffingen en bestaande heffingen van de regering-Biden.
China heeft vorige week een aanvullende handelsovereenkomst met de Verenigde Staten ondertekend, waarin de voorwaarden worden vastgelegd die in mei in Genève zijn overeengekomen. Voorlopig blijft het Amerikaanse tarief van 20 procent in verband met de rol van China in de handel in fentanyl van kracht.
De trage houding van Peking ten aanzien van de export van zeldzame aardmetalen is een belangrijk punt geweest in de onderhandelingsrondes tussen de twee landen.
Het Chinese ministerie van Handel verklaarde op 27 juni dat het, conform de wet, exportaanvragen voor gecontroleerde goederen die aan de voorwaarden voldoen, zal beoordelen en goedkeuren in het kader van de overeenkomst. Hoewel zeldzame aardmetalen niet expliciet werden genoemd, was de verklaring een antwoord op een vraag van een niet bij naam genoemde verslaggever over de export van zeldzame aardmetalen.
Zeldzame aardmetalen zijn essentieel voor de productie van permanente magneten, een onmisbaar onderdeel van de moderne productie. Ze zijn ook van cruciaal belang voor militaire en defensieapparatuur. De Chinese exportvergunningen hebben alleen betrekking op civiele doeleinden en moeten om de zes maanden worden vernieuwd.
Balding zei dat China waarschijnlijk zijn monopolie op de levering van zeldzame aardmetalen nog sterker zal handhaven.
“China wil niet alleen zijn macht over de wereldeconomie laten zien, maar ook niet het Amerikaanse leger helpen zich voor te bereiden op een situatie waarin beide partijen zich steeds meer richten op hoe ze elkaar kunnen bevechten,” zei hij.
Gepubliceerd door The Epoch Times (30 juni 2025): How Iran War Exposed Limits of Chinese Influence in Middle East
