De oudst bewaarde Valentijnsbrief in het Engels dateert van februari 1477, toen Margery Brews haar verloofde John Paston aansprak als haar “zeer geliefde Valentijn”. Ze schreef haar aanstaande echtgenoot omdat haar vader — die haar voorgenomen huwelijk afkeurde — weigerde een bruidsschat te verstrekken die volgens Johns familie passend was. In haar brief bood Margery edelmoedig haar begrip aan, mocht Paston besluiten zijn genegenheid in te trekken.
Gelukkig voor deze geliefden mengde Margery’s moeder, Elizabeth, zich in het conflict en nam zij de rol van diplomaat binnen de familie op zich. In haar brief aan Paston schreef zij: “Vrijdag is het Sint-Valentijnsdag, en iedere vogel kiest dan zijn partner. En als u donderdagavond zou willen komen … dan vertrouw ik erop dat u met mijn man zult spreken, en ik zal bidden dat wij de zaak tot een goed einde brengen.”
Met Elizabeths tussenkomst overwon het jonge paar de bezwaren van hun families en traden zij in het huwelijk.
Deze brieven laten zien dat Valentijnsdag — toen net als nu — een mengeling was van gevoel en legende. Middeleeuwse vogelspotters hadden bijvoorbeeld opgemerkt dat de vogels waar Elizabeth naar verwijst halverwege februari hun partner begonnen te kiezen, en verbonden dat verschijnsel aan het feest van Sint-Valentijn op 14 februari. Nog veel belangrijker is dat de brieven van moeder en dochter de kracht en invloed van romantiek tonen — een uitzonderlijk brouwsel van mysterie, liefde en hartstocht.
De dag van de harten
Valentijnsdag is in veel opzichten de merkwaardigste van alle feestdagen. De meeste andere zijn verankerd in concrete gebeurtenissen, zoals Kerstmis, Pasen en Thanksgiving, of dienen om militairen, presidenten en arbeiders te eren.
Oorspronkelijk herdacht Valentijnsdag een heilige over wie weinig bekend is en die waarschijnlijk in de vroege christelijke tijd als martelaar stierf. Toch speelt religie in onze hedendaagse vieringen nauwelijks nog een rol. In plaats daarvan is deze bijzondere dag uitgegroeid tot een uitbundig feest dat volledig in het teken staat van de liefde. De symbolen die bij de festiviteiten horen — harten, duiven, de mollige Cupido met zijn pijl en boog — zijn alomtegenwoordig, net als de kaarten, chocolade en bloemen die op deze dag als geschenk worden gegeven.
Veel schoolkinderen besteden nog altijd een deel van hun lestijd aan het knutselen van kaartjes of eten hartvormige snoepjes van liefde. Ook grootouders en ouders verrassen de kinderen met kaarten en lekkernijen, en in sommige woonzorgcentra en andere instellingen worden feestjes georganiseerd met dans en versnaperingen.
Over het algemeen verbindt onze cultuur Valentijnsdag echter met romantiek, net zoals Margery en Elizabeth Brews dat deden. We zien het als een moment waarop een eerste liefde kan ontbranden in de harten van twee tieners, of waarop een echtpaar dat al vijftig jaar samen is bij kaarslicht dineert en met een lichte aanraking van vinger op vinger — boven het tafelblad — hun geloften hernieuwt.
Toch vragen sommigen zich in het Amerika van de 21e eeuw af of de romantiek dood is.
Cultuur en gewoonte
De vraag — “Is de romantiek dood?” — wordt op tientallen websites bediscussieerd. Wie bevestigend antwoordt, beroept zich vaak op anekdotisch bewijs, meestal gebaseerd op teleurstellende persoonlijke ervaringen. Anderen kiezen voor een bredere invalshoek en wijzen naar een cultuur die steeds meer draait om het individu — een vorm van zelfgerichtheid die een wantrouwige angst voor binding in de hand werkt.
Ook digitale technologie krijgt ervan langs: onpersoonlijke datingsites en datingapps zouden oude gebruiken en omgangsvormen rond het daten hebben uitgehold. Intussen hebben de tektonische verschuivingen in de verhoudingen tussen mannen en vrouwen van de afgelopen vijftig jaar de spelregels van de romantiek en de jacht op liefde verder vertroebeld.
Sommige van deze klachten zijn niet geheel ongegrond. De recente geschiedenis laat zien dat verschuivingen in cultuur en technologie invloed hebben op de manieren en gebruiken rond liefde en romantiek. De verstedelijking bijvoorbeeld trok jonge mannen en vrouwen naar de stad op zoek naar werk, waardoor ouders minder betrokken waren bij het hofmaken en het kiezen van een partner. De massaproductie van de auto veranderde de omgangsvormen rond daten ingrijpend. De jongeman die zijn avonden vroeger doorbracht met het meisje van wie hij hield in de salon van haar ouders, had nu wielen tot zijn beschikking om haar zonder chaperonne mee te nemen waarheen zij maar wilden.
De manieren waarop we verliefd worden en op zoek gaan naar een huwelijk of een “zielsverwant” veranderen dus door de tijd heen, maar de vraag blijft: maakt de cultuur van vandaag romantische liefde tot iets van gisteren?
Om het heden beter te begrijpen, kan een blik op het verleden vaak enorm verhelderend en geruststellend zijn. In dit geval kan de literatuur misschien een antwoord bieden.
Een wervelende literaire rondgang langs de romantiek: deel I
Romantiek is minstens zo oud als het geschreven woord.
In haar Inleiding in The Book of Love vertelt Diane Ackerman dat “egyptologen 55 anonieme liefdesgedichten” hebben gevonden die meer dan 3.000 jaar oud zijn. Uit een van deze gedichten, Gesprekken tijdens hofmakerij, komt een beschrijving van de geliefde, die eindigt met: “Mijn hart zou een slaaf zijn mocht zij mij omarmen.” Het Bijbelse Hooglied, een erotische dialoog tussen man en vrouw, bevat even gepassioneerde liefdesverklaringen: “O dat u mij zou kussen met de kussen van uw mond! Want uw liefde is beter dan wijn.”
Door de eeuwen heen hebben dichters en schrijvers gezongen over passie en liefde, met al haar zoete en bittere vruchten. Net als de Romeinse dichter Catullus vierden zij de triomfen en rampen van verliefd worden. In de Aeneis bijvoorbeeld, gaf Vergilius ons het waarschuwende verhaal van Dido, de koningin van Carthago, die door Cupido’s pijlen getroffen, smoorverliefd wordt op Aeneas. Ze verbreekt haar trouw aan haar overleden echtgenoot, brengt haar volk in moeilijkheden en sterft uiteindelijk op een brandstapel die ze zelf heeft opgericht.
Spring naar het Elizabethaanse Engeland, en daar verschijnt Shakespeare — meester van liefdesscènes en verzen. Ook hij schreef een waarschuwend verhaal over de gevaren van de romantiek in Romeo en Julia, waarin de liefde tussen een jongen en een meisje eindigt in een rampzalige tragedie, hoewel ook gekenmerkt door schoonheid en puurheid.
Sla drie eeuwen over, en romantiek blijft terugkomen in verzen. “Hoe bemin ik u?” vroeg Elizabeth Barrett Browning, en in haar prachtige sonnet ontvouwt ze het antwoord. Robert Burns zong: “O mijn lief is als een rode, rode roos, die in juni pas is ontloken.” “Jenny kuste mij toen wij elkaar ontmoetten”, verklaarde Leigh Hunt. “Opgelegd aan de rijpende borst van mijn lieftallige geliefde, om voor altijd haar zachte val en zwelling te voelen”, schreef John Keats.
Romantiek was en is een fundament van de poëtische kunst.
Een wervelende rondgang: deel II
Ook romanschrijvers hebben zich verdiept in de effecten van Cupido’s pijlen, die het hart doen schokken en de bloedstroom versnellen. Pamela, van Samuel Richardson, bijvoorbeeld, vertelt het verhaal van een dienstmeisje dat uiteindelijk haar losbandige werkgever hervormt en met hem trouwt. Het verhaal wordt algemeen erkend als de voorloper van de hedendaagse romans, die volgens de website WordsRated nog steeds 33 procent van de verkoop van massamarkt paperbacks uitmaken.
Van de romans van Jane Austen tot Margaret Mitchells Gone With the Wind, van Emily Brontës Wuthering Heights tot Nicholas Sparks’ The Notebook, heeft de romantiek van het hart duidelijk zowel auteurs als lezers geboeid.
En laten we de sprookjes niet vergeten. Tegenwoordig bekritiseren sommigen verhalen als Assepoester, Sneeuwwitje en Belle en het Beest vanwege wat zij zien als seksuele stereotyperingen. Maar de aantrekkingskracht van sprookjes, wanneer ze met kinderen worden gedeeld, laat zien dat de behoefte aan romantiek levendig en springlevend is — zelfs bij de allerkleinsten.
Films zenden hetzelfde bericht uit naar hun publiek. Kate and Leopold (2001), Sleepless in Seattle (1993) en de tientallen romantische Hallmark-films werden en worden door miljoenen bekeken.
Al deze boeken, gedichten en films vormen slechts een fractie van de werken over romantische liefde. Gezien de langdurige fascinatie van de mensheid voor dit onderwerp, lijkt het voorbarig om de romantiek als dood en voorbij verklaard te bestempelen.
Eindnoot
Sommige lezers zullen hebben opgemerkt dat de bovenstaande tekst geen adequate definitie van romantische liefde bevat. De reden voor dit ontbrekende stuk is eenvoudig: er bestaat geen bevredigende definitie. Verklaringen in woordenboeken over het begrip schieten hier veel te kort en zijn te vlak voor onze doeleinden.
In de verzameling van de gedichten, verhalen, essays en brieven die eerder werd genoemd — The Book of Love, mede-redacteur Jeanne Mackin — schrijft Ackerman over liefde en romantiek: “Misschien is dit de reden dat Cupido wordt afgebeeld met een pijlenkoker, want liefde voelt soms alsof je borst wordt doorboord. Het is een gezonde vorm van geweld. Net zo gewoon als bevallen, toch lijkt het zeldzaam, verrast het altijd, en is het niet te leren. Elk kind ontdekt het opnieuw, elk paar herdefinieert het, elke ouder herontdekt het.”
Dit komt dichter bij wat we zoeken.
Voor wie rouwt om het vermeende verdwijnen van romantiek op deze Valentijnsdag, laat mij zacht zeggen: u vergist zich. Geschiedenis, literatuur en de menselijke natuur staan pal in de weg van die begrafenis. De gebruiken rond romantiek zullen veranderen, daar is geen twijfel over, maar de achtbaanrit van het hart in de liefde zal hetzelfde blijven.
Als u mij niet gelooft, stap aan boord en zie wat er gebeurt.
Gepubliceerd door The Epoch Times (8 februari 2026): Is Romance Dead? A Valentine’s Day Response
