De Nederlandse schilder Carel Fabritius (1622–1654) was de belangrijkste leerling van Rembrandt. De vraag of hij zijn leermeester in zijn latere werk zou hebben geëvenaard of zelfs overtroffen, blijft een intrigerende kwestie binnen de kunstgeschiedenis. Helaas zullen we het nooit weten. Fabritius overleed op 32-jarige leeftijd aan verwondingen die hij opliep bij een ontploffing in een kruitmagazijn in de buurt van zijn atelier. Bij deze ramp werd bijna een derde van de stad Delft verwoest.
Omdat Fabritius’ carrière slechts duurde van circa 1641 tot 1654 en een deel van zijn werk bij de ramp verloren ging, zijn schilderijen van zijn hand tegenwoordig zeldzaam. Lange tijd werd het totale aantal bekende schilderijen van Fabritius geschat op slechts dertien.
Toch kwam er in mei 2024 opwindend nieuws. Conservator dr. Carina Fryklund van het Nationalmuseum in Stockholm maakte bekend dat een schilderij uit de eigen collectie, “Een jonge student aan zijn schrijftafel” aan Fabritius kon worden toegeschreven.
Dit schilderij in olieverf op doek dateert uit 1642–1643 en behoort daarmee tot de vroege werken van Fabritius. We zien een jonge man met een baret aan een tafel waarop boeken liggen. Hij heeft zijn blik van zijn studie afgewend, alsof hij even in gedachten verzonken is. Het museum licht toe: “Het expressieve gebruik van licht, het donkere kleurenpalet en het impasto penseelwerk wijzen erop dat het schilderij in Rembrandts atelier is ontstaan, geïnspireerd door de fantasierijke rolportretten en studies van gezichtsbelichting van de meester.”
Leerling van Rembrandt
Fabritius werd geboren in Middenbeemster. Op negentienjarige leeftijd verhuisde hij naar Amsterdam, waar hij bij Rembrandt studeerde. Zijn eerste artistieke lessen kreeg hij waarschijnlijk van zijn vader, maar zijn belangrijkste opleiding ontving hij van deze grootmeester van de Nederlandse Gouden Eeuw.
De nieuwe toeschrijving van “Een jonge student aan zijn schrijftafel” dat oorspronkelijk aan een anonieme kunstenaar was toegeschreven, berustte mede op stilistische vergelijkingen. Het schilderij vertoont overeenkomsten met andere portretten die met zekerheid aan Fabritius worden toegeschreven, waaronder een zelfportret uit circa 1645 in de Alte Pinakothek in München.
Technisch onderzoek door Lena Dahlén, restaurator schilderijen bij het Nationalmuseum, uitgevoerd in samenwerking met Fryklund, bracht bovendien aan het licht dat de samenstelling van de grondering van “Een jonge student aan zijn schrijftafel” overeenkomt met die van wat mogelijk Fabritius’ vroegst bewaard gebleven werk is: “De opwekking van Lazarus”. Dit schilderij bevindt zich in het Nationaal Museum in Warschau en wordt gedateerd rond 1643. Het kan zijn geschilderd toen de kunstenaar in Amsterdam met Rembrandt samenwerkte en diens stijl nauw volgde, of na Fabritius’ terugkeer naar zijn geboortestreek, waar hij in juni 1643 alweer woonde.
De invloed van Rembrandt op het vroege werk van Fabritius is duidelijk zichtbaar in diens dramatische lichtwerking, donkere, warme kleurenpalet en brede penseelstreken. Voordat kunsthistorici Fabritius halverwege de negentiende eeuw als zelfstandig kunstenaar “herontdekten”, werden zijn schilderijen doorgaans aan Rembrandt toegeschreven. Sommige waren zelfs voorzien van valse handtekeningen. Later ontwikkelde Fabritius een geheel eigen stijl, met helderdere, lichtere kleuren en technieken waarin hij experimenteerde met perspectief.
Zijn unieke stijl is duidelijk zichtbaar in de vier schilderijen die hij in Delft maakte. Fabritius verhuisde in 1650 naar deze stad. Zijn meesterwerk, geschilderd in het jaar van zijn overlijden, is het trompe-l’oeil-schilderij “Het puttertje” dat tegenwoordig deel uitmaakt van de collectie van het Mauritshuis in Den Haag.
De volledige herkomstgeschiedenis van het genrestuk “Een jonge student aan zijn schrijftafel” is onbekend. Het schilderij werd voor het eerst geregistreerd als onderdeel van de collectie van de Zweedse schilder Par Ulmgren (1767–1846). Het Nationalmuseum verwierf het in 2012 vanwege de hoge artistieke kwaliteit. Na de nieuwe toeschrijving aan Fabritius werd het doek gerestaureerd. Inmiddels is het weer in het museum te zien.
Hopelijk worden in de toekomst nog meer schilderijen van de getalenteerde Carel Fabritius ontdekt en voor het publiek toegankelijk gemaakt.
Origineel gepubliceerd door The Epoch Times (14 september 2026): Discovery of a Carel Fabritius Painting, a Dutch Golden Age Artist Who Died Too Soon
