Maand: juni 2026

Er komt een punt waarop te veel vrijheid omslaat in slavernij. Een overvloed aan keuzemogelijkheden verlamt en verstrooit de geest, waardoor het moeilijk wordt om je te richten op wat echt belangrijk is. Nergens geldt dat sterker dan in de wereld van de technologie, met haar gestroomlijnde, wrijvingsloze omgeving die ons dag en nacht verleidt met ontelbare afleidingen, altijd slechts één vingerbeweging verwijderd.

Je zou denken dat het internet de mensheid meer vrijheid biedt dan ooit tevoren. Maar niets blijkt minder waar. Onbeperkte toegang tot nieuws, informatie, video’s, artikelen, games, sociale media en films — een oneindige mentale speeltuin — wordt zo verleidelijk dat we er uiteindelijk aan geketend kunnen raken.

Het internet — zorgvuldig ontworpen om voortdurend dopamineshots af te leveren — kan net zo verslavend worden als een drug. Als een digitale geest uit een fles geeft het je alles waar je om vraagt. Je wordt erin meegezogen, vaak tegen wil en dank. De tijd verdampt. De geest raakt versnipperd en verdoofd. Het wezenlijke werk van het leven wordt verwaarloosd. Het echte leven ontvouwt zich ongemerkt terwijl jij gevangen blijft in de rustgevende blauwe gloed van het scherm en het leven aan je voorbijtrekt.

Terug naar het echte leven

Als technologie niet strikt wordt begrensd, maakt ze ons minder vrij om een betekenisvol leven te leiden. Die waarheid drong de afgelopen maand op een bijzonder krachtige manier tot me door, tijdens een internetdetox. Om duidelijk te zijn: dit was geen volledige afsluiting van het internet. Ik bleef e-mail gebruiken en noodzakelijke taken uitvoeren. Ook heb ik af en toe een pauzedag genomen. Mijn internetvasten was dus niet totaal en ik heb me er niet altijd perfect aan gehouden. Maar ik schrapte vrijwel volledig nieuws, video’s, online winkelen, surfen op het web en andere niet-noodzakelijke internetactiviteiten.

Ik wist dat ik behoefte had aan een pauze en dat een detox me goed zou doen. Wat ik niet wist, was hoe hard ik die pauze nodig had en hoeveel voordeel ik eruit zou halen. Pas toen ik stopte, besefte ik hoeveel technologie mijn leven had overgenomen en het langzaam had verstikt als een klimplant die zich om een boom heen slingert.

Het eerste wat me opviel, was dat hoe het verloop van tijd me deed denken aan mijn jeugd. In de kindertijd lijkt de tijd anders te verlopen dan in de volwassenheid. Met minder verantwoordelijkheden kruipen de dagen langzamer voorbij. Kinderen leven gemakkelijker in het hier en nu. Als kind bracht ik lange tijd door met het observeren van een mierennest of een beekje, gefascineerd door de kleinste dingen, terwijl mijn aandacht volledig opging in wat zich recht voor me bevond.

Sinds ik volwassen ben, heb ik geen tijd meer voor dat soort rust — of dat dacht ik tenminste. Maar vrijwel onmiddellijk nadat ik het internet had uitgeschakeld, merkte ik dat de tijd vertraagde en zich opende. De klok leek op een merkbaar ander ritme te tikken. Omdat het internet niet langer al mijn vrije minuten opslokte, ontdekte ik dat ik veel meer tijd had dan ik dacht: tijd om gewoon bij mijn gezin te zijn, te lezen, na te denken of buiten in de zon te zitten terwijl mijn dochter op de schommel speelde.

Ook denk je als kind nauwelijks na over het nieuws of gebeurtenissen ver weg. Het leven speelt zich af in de directe omgeving van het kind. Tijdens mijn detox, zonder toegang tot sociale media of nieuwssites, merkte ik dat mijn aandacht vanzelf terugkeerde naar mijn eigen leven, mijn invloedssfeer en mijn verantwoordelijkheden. Ik maakte me minder zorgen over zaken waar ik geen controle over had en voelde meer rust over de dingen die zich daadwerkelijk in mijn leven afspeelden. Natuurlijk moeten volwassenen soms nadenken over het nieuws en wereldgebeurtenissen. Maar tijdens mijn detox realiseerde ik me dat het internet mij, althans in mijn geval, mentaal afwezig maakte van wat me het meest aanging. Ondertussen verspilde ik kostbare energie aan zaken waarop ik toch geen invloed had.

Er waren ook andere veranderingen in de manier waarop mijn geest werkte. Zonder de voortdurende piepjes, meldingen en de obsessieve behoefte om online steeds iets nieuws te vinden, werd ik aandachtiger en bewuster. Algoritmen bepaalden niet langer mijn gedachten en bezigheden. Die waren weer van mijzelf.

“Van pushmeldingen en herinneringen tot beoordelingssystemen en beloningsprogramma’s: technologie heeft de kracht om je op specifieke momenten in bepaalde richtingen te sturen”, merkte journaliste Lydia Belanger ooit op. “Verslavend ontwerp houdt je vast, terwijl algoritmen bepalen aan welke ideeën en mogelijkheden je wordt blootgesteld.”

Pas toen ik deze invloeden uit mijn leven terugdrong, besefte ik hoe waar deze woorden van Belanger eigenlijk waren. Zoveel mentale ruimte werd ingenomen door de nieuwste online discussies, de nieuwste kernpunten en de nieuwste crisis. Nu was ik vrij om na te denken over wat ik zelf belangrijk vond — in plaats van dagelijks een nieuwe dosis verontwaardiging en angst voorgeschoteld te krijgen door de algoritmische goden.

Ik begon mijn concentratievermogen terug te winnen. De staccato-omgeving van het internet moedigt gefragmenteerd denken aan. Met voortdurend knipperende koppen, links en advertenties die overal om aandacht schreeuwen, laat het internet de geest van onderwerp naar onderwerp springen. Een vaste koers aanhouden wordt bijna onmogelijk. De korte video’s van TikTok vatten een bredere online trend samen: steeds kortere, flitsendere content, gevormd door onze behoefte aan onmiddellijke bevrediging.

Maar toen al die prikkels wegvielen, leek mijn geest terug te keren naar een oudere manier van denken, wat Nicholas Carr — auteur van “The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains” — “lineair denken” noemt. Het was een manier van denken die ik me herinnerde uit mijn kinder- en tienerjaren, voordat ik zo’n intensieve internetgebruiker werd. Waarschijnlijk was het de standaardmanier van denken vóór het internettijdperk. Lineair denken betekent dat je één gedachtegang gedurende langere tijd volgt, van begin tot eind, met concentratie en toewijding.

Naarmate mijn internetdetox vorderde, ontdekte ik dat ik weer lange tijd achter elkaar een boek kon lezen — soms twee tot drie uur onafgebroken — iets wat ik al jaren niet meer had gedaan. Zowel de tijd als de aandachtsspanne waren er weer. Het voelde als een vorm van opluchting — alsof ik een oude vriend terugvond.

Een dik boek lezen is slechts één van de activiteiten in de echte wereld waarvoor ik plots weer de ruimte, tijd en mentale energie bleek te hebben. Zoals Cal Newport schreef in “Digital Minimalism: Choosing a Focused Life in a Noisy World”: “Steeds vaker bepalen [technologieën] hoe we ons gedragen en hoe we ons voelen, en dwingen ze ons op de een of andere manier om ze meer te gebruiken dan we zelf gezond vinden, vaak ten koste van activiteiten die we waardevoller achten.” Tijdens mijn detox keerde ik terug naar de bezigheden die ik belangrijker vond dan eindeloos doemscrollen: werken in de tuin, wandelen, basketballen, lezen en bidden.

Het verschil tussen online en offline activiteiten is vaak het verschil tussen nadenken over leven en daadwerkelijk leven. Ik wil niet pas op mijn sterfbed beseffen dat ik het grootste deel van mijn leven onder de betovering van schermen heb doorgebracht, het leven indirect beleefd heb via de kunstmatige tussenlaag van het internet. Ik wil mijn handen vuil maken, de wind op mijn gezicht voelen en mensen echt ontmoeten. Een internetdetox op zijn tijd — of misschien zelfs regelmatig — maakt die manier van leven beter mogelijk.

De weg van het ontwijken

Ik denk dat het internet een beetje werkt als een mentale pleister. Als iets ons dwarszit — of het nu gaat om een moment van verveling, een moeilijke emotie of een diep trauma — grijpen we vaak naar technologie als afleiding, als een manier om het ongemak te verzachten en de pijn te verdoven. Maar natuurlijk is het een schijnoplossing. Het verhindert ons om echte mentale of emotionele problemen onder ogen te zien en maakt die problemen uiteindelijk alleen maar groter. Dat is de ongemakkelijke waarheid waar we liever niet over praten.

Tot mijn eigen verrassing merkte ik enkele weken na het begin van mijn internetdetox dat ik worstelde met verdriet over veranderingen in mijn leven die ik nog niet volledig had verwerkt. De innerlijke stilte die ontstond doordat het internet wegviel, stelde me in staat bepaalde zachte stemmen van rouw te horen. Dat maakte deel uit van een belangrijk groeiproces. Als ik de afleidingen van het internet niet opzij had gezet, had ik dat misschien nooit ervaren. Dan was ik mogelijk blijven ronddraaien in de draaikolken van afleiding, in de Charybdis van eindeloos online vermaak die ons ervan weerhoudt de werkelijkheid werkelijk te ontmoeten.

Sommige aspecten van de werkelijkheid doen pijn. Daarom zoeken we onze toevlucht tot technologische verdoving. Maar het is een noodzakelijke pijn. Alleen door die te aanvaarden kunnen we groeien en genezen. Een van de grootste vormen van vrijheid die ik heb gevonden door mijn laptop vaker dicht te laten, is de vrijheid om problemen daadwerkelijk aan te pakken in plaats van ze simpelweg te negeren.

De echte wereld — die niet wrijvingsloos is en geen lopende band van dopamineprikkels vormt — heeft veel meer te bieden dan de schijnervaring van een leven dat grotendeels online wordt geleefd. Ja, het is moeilijk en hard, maar om dezelfde reden waarom stenen en bomen moeilijk en hard zijn: omdat ze echt zijn.

Een internetdetox hielp mij om steviger met beide voeten in de werkelijkheid te staan. Daar ben ik oprecht dankbaar voor.

Gepubliceerd door The Epoch Times (1 juni 2026): What a Month Without Web Surfing Taught Me About Life

Of je nu een werkgever wil overtuigen om je aan te nemen, investeerders wil overhalen om je bedrijf te financieren, klanten wil aanzetten tot het kopen van een product, of de publieke opinie of een rechtbank wil beïnvloeden: overtuigende retoriek is daarbij van cruciaal belang.

Retoriek is de eeuwenoude kunst om taal te gebruiken om een publiek te overtuigen, te informeren of te motiveren, en in veel opzichten spelen iemands retorische vaardigheden een belangrijke rol in zijn of haar effectiviteit en succes in het leven.

Meer dan 2300 jaar geleden heeft de Griekse filosoof Aristoteles de drie belangrijkste aspecten van overtuigende communicatie uiteengezet. Sindsdien hebben succesvolle kunstenaars, politici en zakenmensen deze bestudeerd en toegepast.

In zijn boek ‘Retorica’ definieerde Aristoteles deze aspecten als volgt: “Het eerste aspect hangt af van het karakter van de spreker; het tweede van het in een bepaalde gemoedstoestand brengen van het publiek ; het derde van het bewijs, of schijnbare bewijs, dat wordt geleverd door de woorden van de toespraak zelf.”

De Griekse woorden voor de drie aspecten van deze tijdloze driehoek zijn Ethos, Pathos en Logos. Ethos verwijst naar het karakter van de persoon die het betoog houdt; Pathos verwijst naar de emotionele toestand van het publiek; en Logos verwijst naar de logische structuur van het betoog zelf.

Blijvende invloed van Aristoteles

Op 18-jarige leeftijd verhuisde Aristoteles naar Athene om de Academie van Plato te vervoegen, waar hij bijna 20 jaar lang bij de beroemde filosoof studeerde en een van de meest begaafde en voorbeeldige studenten van de academie werd. Na de dood van Plato werd hij door koning Filips II uitgenodigd naar de Macedonische hoofdstad Pella om de zoon van de koning, die later bekend zou worden als Alexander de Grote, te onderwijzen.

Rond zijn 50e keerde Aristoteles terug naar Athene en richtte hij zijn eigen academie voor wetenschappelijk en filosofisch onderzoek op in het Lyceum. Omdat hij er een voorliefde op nahield om tijdens het lesgeven rond het Lyceum te wandelen, stond zijn academie al snel bekend als de Peripatetische School. Hij leidde de academie 12 jaar lang, tot kort voor zijn dood in 322 v.Chr., en in die periode schreef hij ook veel van zijn wetenschappelijke en filosofische verhandelingen.

De geschriften van Aristoteles waren van grote invloed op de ontwikkeling van wetenschappelijke disciplines, variërend van natuurkunde en astronomie tot biologie en geologie. Ze waren wellicht nog invloedrijker op filosofische gebieden, waaronder ethiek, politiek, economie en natuurlijk retorica. Zijn geschriften over diverse onderwerpen worden vandaag de dag nog steeds bestudeerd aan universiteiten over de hele wereld, en hij wordt algemeen erkend als een van de meest invloedrijke personen ooit.

De drie boeken die samen ‘Retorica’ vormen, worden nog steeds bestudeerd door advocaten, politici en andere publieke sprekers en schrijvers die overtuigende argumenten willen opbouwen. Zijn inzichten in de drie belangrijkste aspecten van retorische overtuigingskracht worden al ruim 2000 jaar effectief toegepast.

Ethos: Aanschouw de spreker

Kort voor het einde van zijn tweede ambtstermijn hield George Washington zijn afscheidsrede voor de natie. Daarin kondigde hij zijn besluit aan om zich terug te trekken uit het openbare leven en zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen.

Hoewel hij als bevelhebber van het koloniale leger de overwinning op Groot-Brittannië had behaald, een van de architecten van de Amerikaanse grondwet was en de eerste president van de nieuwe natie werd, getuigden de woorden waarmee hij zijn toespraak opende zowel van nederigheid als van dankbaarheid; hiermee toonde hij zijn toehoorders dat hij een man van goed karakter was.

In het begin van zijn toespraak, nadat hij het volk had bedankt voor het grote vertrouwen dat het in hem had gesteld, verklaarde hij: “Wat betreft de vervulling van dit vertrouwen wil ik alleen zeggen dat ik, met de beste bedoelingen, aan de organisatie en het bestuur van de regering heb bijgedragen met de grootste inspanningen waartoe mijn zeer feilbare oordeel in staat was.”

Over ethos schreef Aristoteles: “Wij geloven goede mensen gemakkelijker dan anderen: Dit geldt in het algemeen, ongeacht de kwestie, en absoluut waar exacte zekerheid onmogelijk is en de meningen verdeeld zijn.”

In zijn toespraak pleitte Washington ertegen om partijloyaliteit boven plicht en fatsoen te stellen, en waarschuwde hij voor de gevaren van buitenlandse verwikkelingen. Hoewel hij zijn zaak zeker rationeel beargumenteerde en een beroep deed op het patriottisme en de goede wil van zijn publiek, begon hij met ethos, door zijn geloofwaardigheid in te roepen om over dergelijke kwesties te spreken.

Pathos: een beroep op emotie

Wanneer men een publiek probeert te overtuigen, is het ook belangrijk om rekening te houden met hun emotionele toestand. Over pathos schreef Aristoteles dat “overtuiging tot stand kan komen bij de toehoorders wanneer de toespraak hun emoties beroert. Onze oordelen wanneer we tevreden en vriendelijk zijn, zijn anders dan wanneer we gekwetst en vijandig zijn.”

Toch uitte hij ook kritiek op veel van zijn tijdgenoten omdat ze uitsluitend vertrouwden op het aanspreken van emoties, en voegde hij eraan toe: “Het is, zoals wij stellen, op het teweegbrengen van deze effecten dat hedendaagse schrijvers over retoriek al hun inspanningen richten.”

Wat in de tijd van Aristoteles gold, geldt ook vandaag de dag nog, aangezien veel hedendaagse politici, reclamemakers en schrijvers de neiging hebben om bijna uitsluitend op emotionele argumenten te vertrouwen, waarbij ze vaak afzien van elke poging om geloofwaardigheid op te bouwen of logica te gebruiken.

Veel van de hedendaagse politici in het bijzonder hebben, door partijpolitieke doelen boven rede en fatsoen te stellen, niet alleen hun geloofwaardigheid geschaad, maar het voor zichzelf ook onmogelijk gemaakt om logische argumenten te presenteren. Veel moderne journalisten en mediaorganisaties hebben om soortgelijke redenen eveneens hun geloofwaardigheid opgegeven en zijn, door eenzijdige berichtgeving over verhalen en gebeurtenissen, niet langer in staat om kwesties met geloofwaardigheid te onderzoeken.

Daardoor kunnen ze alleen een beroep doen op de emoties van degenen die het al met hen eens zijn, maar omdat hun argumenten zowel geloofwaardigheid als logica missen, zijn ze grotendeels ineffectief als het gaat om overtuigingskracht.

In sommige gevallen kunnen puur emotionele oproepen enigszins effectief zijn, maar voor het kritische publiek zullen ze nooit de effectiviteit evenaren van een emotionele oproep die in evenwicht is met geloofwaardigheid en logica.

Veel televisiecommercials spreken bijvoorbeeld de emoties van kijkers aan met beelden van mishandelde dieren of ondervoede kinderen, en vragen om donaties om dergelijke omstandigheden te verlichten. De meest effectieve commercials bevatten echter ook relevante informatie over de geschiedenis en resultaten van de instelling, waardoor de potentiële donateur vertrouwen krijgt in de organisatie en erop vertrouwt dat zijn of haar donatie verstandig zal worden besteed.

Op dezelfde manier spreekt een warme, emotionele ervaring in een restaurant consumenten aan, maar wordt ze nog overtuigender als ook de kwaliteit en de prijs in orde zijn.

Ondanks zijn waarschuwing tegen een te grote afhankelijkheid van emotionele argumenten, erkende Aristoteles duidelijk de emotionele toestand van het publiek als een van de drie belangrijkste overtuigingsmiddelen. Een aanzienlijk deel van Boek II van ‘Retorica’ bevat zelfs een gedetailleerde analyse van verschillende emotionele toestanden, waaronder afkeer, woede, haat, angst, schaamte, medelijden en verontwaardiging, evenals de tegenhanger van elk daarvan. Hij bespreekt ook welke soorten mensen, op basis van leeftijd, status, rijkdom, enz., het meest vatbaar zijn voor bepaalde emoties.

Met andere woorden, wanneer men een persoon of een groep mensen probeert te overtuigen om een bepaald argument te aanvaarden, is het van cruciaal belang om de emotionele toestand en de aanleg van het publiek te begrijpen en er rekening mee te houden. Dit geldt in het bijzonder voor het emotionele effect van het gepresenteerde bewijs.

Logos: Breng een logisch betoog

In 1963 stond Martin Luther King Jr. op de trappen van het Lincoln Memorial in Washington en hield hij de toespraak die bekend is geworden als de “I Have a Dream”-toespraak. In zijn toespraak riep King op tot de vervulling van de belofte van vrijheid voor zwarte Amerikanen, en eiste hij voor hen dezelfde rechten op die blanke burgers genoten.

Kings ethos was gevormd door zijn vele daden van geweldloos verzet tegen diverse racistische wetten, en werd verder versterkt door de welsprekendheid en de hoogstaande retoriek die hij gebruikte. De emotionele aantrekkingskracht van de toespraak, het pathos, valt niet te ontkennen, aangezien deze zelfs meer dan 60 jaar later nog steeds tot de meest ontroerende en meeslepende toespraken in de Amerikaanse geschiedenis wordt gerekend. Maar zelfs met al die prachtige poëtische versieringen en meeslepende visies op een betere toekomst zou de toespraak lang niet zo effectief zijn geweest zonder de diepgaande en consistente logica waarop ze was gebaseerd.

Over de logos schreef Aristoteles dat “overtuiging tot stand komt door de toespraak zelf, wanneer we een waarheid of een schijnbare waarheid hebben aangetoond met behulp van overtuigende argumenten die bij de betreffende zaak passen.”

Aan het begin van zijn toespraak verwees King naar het standbeeld van Abraham Lincoln achter hem en stelde dat, hoewel die man meer dan 100 jaar eerder de Emancipatieproclamatie had ondertekend, zwarte burgers nog steeds niet dezelfde rechten en vrijheden genoten als blanke burgers. Hij wees erop dat zwarte mensen in bepaalde staten nog steeds niet mochten stemmen en dat ze tijdens hun reizen in grote delen van het land zelfs geen eten of onderdak konden krijgen, omdat ze daar vaak borden met “Whites Only” tegenkwamen.

“In zekere zin zijn we naar de hoofdstad van ons land gekomen om een cheque te verzilveren”, zei King. “Toen de grondleggers van onze republiek de prachtige woorden van de Grondwet en de Onafhankelijkheidsverklaring schreven, ondertekenden ze een promesse die elke Amerikaan zou erven. Deze promesse was een belofte dat alle mensen, ja, zowel zwarte als blanke mensen, de ‘onvervreemdbare rechten’ van ‘leven, vrijheid en het nastreven van geluk’ zouden worden gegarandeerd.”

In tegenstelling tot veel tijdgenoten van King en degenen die na de moord op hem de fakkel wilden overnemen, kleineerde hij de grondbeginselen van het land niet, maar omarmde hij ze. Hij drong erop aan dat deze beginselen voor iedereen gelijk moesten gelden, ongeacht ras. Zijn toespraak had een diepgaande invloed, niet alleen op degenen die er persoonlijk bij waren – van wie de meesten zijn opvattingen al deelden – maar ook op degenen die het later op televisie zagen of opnames ervan beluisterden. Het werd gevolgd door ingrijpende veranderingen in de behandeling van zwarte mensen in het land en grote vooruitgang op het gebied van gelijke rechten voor iedereen.

Er is immers geen logischer argument tegen racisme dan de eenvoudige stelling uit die toespraak dat een persoon “niet beoordeeld moet worden op de kleur van zijn huid, maar op de inhoud van zijn karakter”.

Alle geloofwaardigheid en emotie ter wereld kunnen geen effectief argument vormen als het onlogisch is en niet aansluit bij het gezond verstand van het publiek.

De tijdloze driehoek

Ruim 2000 jaar na de dood van Aristoteles blijven de drie essentiële retorische principes die hij uiteenzette dienen als een effectieve leidraad voor schrijvers, sprekers en vrijwel iedereen die een publiek wil overtuigen.

Net als een kruk die op drie poten balanceert, rust een solide, overtuigend betoog op het karakter van de persoon die het betoog houdt, de emoties en vooringenomenheden van het publiek dat het betoog aanhoort, en de logische opbouw van het betoog zelf. Zonder een evenwicht tussen deze drie zal het betoog omvallen als een kruk met ongelijke poten, met als gevolg dat het publiek niet overtuigd zal worden.

Gepubliceerd door The Epoch Times (19 mei 2026): The Timeless Triangle—Aristotle’s Ancient Key to Effective Communication

Het lijkt een scène uit de 18e eeuw: een violist in een zwarte jacquet beweegt zijn strijkstok gepassioneerd onder een schitterend fresco-plafond in een marmeren zaal, badend in kaarslicht.

Maar de toeschouwers houden hun smartphones omhoog om het optreden te filmen, en de musicus speelt misschien wel Wolfgang Amadeus Mozart, of misschien Imagine Dragons.

Welkom bij de onverwachte heropleving van klassieke muziek en dans, in een eigentijds jasje.

Onverwacht, omdat klassieke kunst, muziek en dans lange tijd als saai, ontoegankelijk en ‘niet cool’ werden beschouwd. Nog verrassender is dat juist jongeren deze comeback aandrijven.

Stoffig in een nieuw jasje: van saai naar cool

Volgens het rapport “Classical Pulse 2026: Inzichten in het klassieke muziekgebruik” heeft 88 procent van de volwassenen jonger dan 45 jaar het afgelopen jaar minstens één klassiek concert bezocht. Daarentegen behoorden de babyboomers in de Verenigde Staten tot de groepen met de laagste bezoekersaantallen. Minder dan 50 procent van hen had het afgelopen jaar een concert bezocht.

Een enquête van het Royal Philharmonic Orchestra bevestigt de bevindingen van Pulse. Volgens het orkest luistert bijna tweederde (65 procent) van de mensen jonger dan 35 jaar regelmatig naar orkestmuziek, terwijl slechts 57 procent van de 55-plussers dat doet.

Nog verrassender is dat 77 procent van de mensen jonger dan 35 jaar op de een of andere manier actief bezig is met podiumkunsten. Dit percentage is bijna het dubbele van die van de generatie van hun ouders. Volgens het onderzoek luisteren jongeren ook vaker dan hun ouders naar podcasts over kunst, leren ze zichzelf een instrument spelen, volgen ze lessen of volgen ze organisaties of artiesten op sociale media.

Het aspect van sociale media is opmerkelijk. De recente rage rond klassieke muziek wordt – enigszins ironisch genoeg – aangewakkerd door het allesbehalve traditionele fenomeen van internetalgoritmen en -netwerken. Op sociale media wemelt het van de ‘dark academia’-esthetiek, met stoffige studeerkamers en antieke voorwerpen tegen een achtergrond van 18e-eeuwse muziek, terwijl de TikTok-hashtag #classictok al zo’n 80 miljoen views heeft verzameld. Beroemde artiesten zoals de Franse violiste Esther Abrami hebben meer dan 350.000 volgers op Instagram en 450.000 op TikTok. Een andere influencer, zanger Babatunde Akinboboye, opende de wereld van de opera voor zijn volgers op sociale media toen hij een video plaatste waarin hij Gioachino Rossini’s aria ‘Largo al factotum’ zong op de track ‘Humble’ van Kendrick Lamar.

De populariteit van de klassieke muziekconcerten van Candlelight – die inmiddels in meer dan 140 Amerikaanse steden worden georganiseerd – weerspiegelt ook de groeiende belangstelling voor klassieke kunst. Tijdens deze concerten stralen duizenden led-kaarsen vanuit het podium naar buiten, een flikkerende zee van sfeervol licht die op de muziek meedeint terwijl de artiesten heen en weer wiegen, alsof het tovenaars zijn die hun magie oproepen.

Het gaat niet alleen om de muziek, maar ook om de prachtige omgeving en de menselijke verbondenheid die ontstaat bij live concerten zoals die van Candlelight.

“Het draait allemaal om de combinatie: spectaculaire locaties, een ongeëvenaarde energie, duizenden kaarsen en een zorgvuldig samengestelde selectie van nummers, uitgevoerd op een manier die je nog nooit eerder hebt gehoord”, staat op de website van Candlelight te lezen. “Klassieke muziek in een nieuw jasje.”

De fascinatie van Generatie Z voor klassieke muziek en dans is ongetwijfeld deels te danken aan de vermenging met popmuziek: orkestrale versies van pophits zijn te horen op de soundtracks van enorm populaire tv-series als “Squid Game” en “Bridgerton”. Daarnaast speelt de online gedeelde esthetiek een grote rol, van de eerder genoemde “dark academia” tot de razend populaire balletcore-modetrend.

Maar het gaat om meer dan alleen esthetiek – of, anders gezegd: esthetiek is altijd een uitdrukking van diepere innerlijke gemoedstoestanden en gedragingen.

Wezenlijke inhoud boven sensatie

Jongeren van nu voelen zich aangetrokken tot de esthetiek van klassieke muziek en dans omdat ze schoonheid en inhoud belangrijk vinden. Blijkbaar vinden ze daar onvoldoende van terug in de hedendaagse popcultuur, die al geruime tijd andere idealen uitdraagt dan schoonheid en inhoud: opzichtigheid, rijkdom, sensatie, opwinding, enzovoort.

De belangstelling van jongeren voor deze esthetiek en genres mag dan oppervlakkig zijn en door sociale media tot een ‘trend’ zijn gemaakt, maar ze wijst op een oprecht verlangen naar een diepgaandere culturele betrokkenheid en een kunstbeleving die verder reikt dan een enkel moment in de tijd, een enkele mode of een voorbijgaande rage. Het gaat om een drang naar tijdloze kunst, een verlangen naar cultuur die hen verbindt met iets dat groter is dan zijzelf.

Andrew Kern, oprichter van het CiRCE Institute en onderzoeker en adviseur op het gebied van klassiek onderwijs, zei dat hij van mening is dat deze honger naar wezenlijke inhoud de kern van deze trend vormt.

“De kern van deze verschuiving is simpel: mensen willen wezenlijke inhoud”, vertelde hij aan The Epoch Times.

“De popcultuur heeft vaak de nadruk gelegd op directheid – aanstekelijkheid, persoonlijkheid, sensatie – terwijl klassieke muziek draait om vorm, discipline en diepgang. Wanneer een luisteraar in aanraking komt met Bach, Mozart of Beethoven, komt die ervaring over als creatief genie. Die perceptie zet de toon. Zodra mensen er eenmaal van hebben geproefd, vragen ze zich niet meer af of de vergelijking wel eerlijk is, maar gaan ze op zoek naar manieren om er meer van te krijgen. Dit is de drijvende kracht achter de ommekeer.”

Grace Chalmers is een jongere van generatie Z die een passie voor opera heeft ontdekt. Ze bezocht de San Diego Opera voor het eerst in het kader van een werkproject, maar merkte dat ze er steeds weer terugkeerde.

“Wat begon als een verplichting, werd iets waar ik uit eigen beweging naar terugkeerde”, vertelde ze aan The Epoch Times. “Een deel van de aantrekkingskracht, voor mij en waarschijnlijk ook voor anderen van vele generaties, is dat opera een soort ervaring biedt die steeds zeldzamer wordt. Het brengt meerdere kunstvormen samen in één voorstelling, waarbij muziek, kunst, verhalen, vormgeving en liveproductie op zeer hoog niveau worden gecombineerd. Tegelijkertijd creëert het een gedeelde, persoonlijke ervaring die in contrast staat met het feit dat een groot deel van ons leven zich nu online afspeelt.”

Chalmers zei dat Gen Z hunkert naar ervaringen die doordacht, bewust en authentiek zijn – een opvallend contrast met de snelheid, efficiëntie en oppervlakkigheid die zo kenmerkend zijn voor een groot deel van het moderne leven.

“Er is ook steeds meer waardering voor het bijzondere gevoel dat het bijwonen van dit soort voorstellingen met zich meebrengt”, zei ze. “Je mooi aankleden, je in een zorgvuldig ontworpen ruimte bevinden en deelnemen aan een live cultureel evenement kan zowel verfrissend als betekenisvol aanvoelen.”

Volgens Chalmers hechten mensen van haar generatie minder waarde aan strak afgebakende genres; hun interesses lopen uiteen van Lizzo tot Luciano Pavarotti, en ze vinden betekenis in zowel vernieuwing als traditie.

“Er heerst nog steeds onder mensen, jong en oud, het idee dat opera en soortgelijke kunstvormen elitair of achterhaald zijn”, zei ze. “Als er al iets achterhaald is, dan is het wel de opvatting rond de vraag wie er naar de opera gaat – die is veel meer achterhaald dan de kunstvorm zelf.”

Chalmers erkent dat klassieke kunstvormen door hun tijdloosheid in staat zijn om generaties en leeftijdsgroepen te overstijgen.

“Klassiekers zijn tijdloos; ze blijven bestaan omdat ze nog steeds weerklank vinden, niet omdat ze oud zijn”, zei ze. “Veel mensen van mijn generatie zijn net zo geïnteresseerd in diepgang, vakmanschap en continuïteit als in vernieuwing.”

De luxe van de werkelijkheid

Wat heeft ertoe geleid dat jonge mensen van nu het gevoel hebben dat ze verstoken blijven van diepgaande culturele ervaringen en die ervaringen in een operahuis gaan zoeken?

“Aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw heerste in delen van het Europese denken een esthetisch egalitarisme dat het ontwikkelen van smaak ontmoedigde”, zei Kern. “Het aanscherpen van de gevoeligheid klonk als snobisme; pleiten voor een hiërarchie in de kunst klonk als onderdrukking.”

Dit esthetisch egalitarisme heeft, naast andere factoren, geleid tot een neergang van de beeldende kunst en het feit dat deze werd verwaarloosd ten gunste van een benadering van cultuur die uitgaat van de ‘kleinste gemene deler’.

“In dat klimaat verloor het onderscheid tussen betere en slechtere kunst zijn betekenis, en verloren instellingen hun vertrouwen”, zei hij. “Wanneer een samenleving twijfelt of er überhaupt hogere normen bestaan, stopt ze met het bouwen van de ladders die mensen daarheen zouden brengen. Het gevolg is een cultuur die moeite heeft om haar beste werk door te geven.”

Maar in een cultuur die het contact met haar wortels grotendeels heeft verloren en die ‘moeite heeft om het beste van zichzelf door te geven’, is het begrijpelijk dat jongeren die op zoek zijn naar een sterker identiteitsgevoel hun toevlucht zoeken tot kunstvormen met een eeuwenoude traditie. Deze kunstvormen bieden een gevoel van verbondenheid en een ervaring van traditie en discipline die steeds moeilijker te vinden zijn. Traditionele muziek en dans fascineren jongeren juist omdat ze op zoveel manieren zijn afgesneden van de culturele traditie, en er iets in hen is dat ernaar verlangt.

“De groeiende belangstelling onder een jonger publiek heeft misschien minder te maken met het herontdekken van iets nieuws, en meer met het herwaarderen van iets dat verkeerd begrepen is”, zei Chalmers.

Bovendien, in een tijd waarin ons leven doordrenkt is van de kunstmatigheid en vergankelijkheid van het beeldscherm, verlangen jonge mensen naar de authenticiteit van een ervaring die geworteld is in hout, snaren, adem en concrete geschiedenis. Candice en Lauren Henry, jonge ondernemers en leden van de DaCapo Society, de groep jonge donateurs van de Sarasota Opera, omschrijven dit verlangen naar authenticiteit als ‘de luxe van de werkelijkheid’.

Op hun website schrijven ze over het plezier van een operabezoek: “De hele ervaring deed ons beseffen hoe luxueus de werkelijkheid is. In een wereld vol kunstmatig en digitaal gecreëerd entertainment en ervaringen, heeft het live genieten van kunst iets heel verfrissends. … Het is echt. Het is uniek voor dat moment, want geen twee voorstellingen zijn precies hetzelfde.”

Ze wezen ook op het teamwerk en de menselijke verbondenheid die nodig zijn voor een succesvol live-optreden van deze aard. Ana Elisa Martinez De la Peña, algemeen directeur van de Star City School of Ballet, was het ermee eens dat het verlangen naar menselijke verbondenheid een van de drijvende krachten achter deze trend is.

“Ik denk dat de reden waarom deze nieuwe generaties weer kiezen voor kunst en met name podiumkunsten, is dat we op zoek zijn naar menselijk contact”, zei ze. “Er gaat niets boven het gevoel dat menselijk contact je geeft.”

Ze wees er ook op hoe klassieke muziek en dans jongeren helpen om rust en bewuste aandacht te vinden.

“De hersenen komen in een alfa-toestand terecht als we luisteren naar wat doorgaans klassieke muziek wordt genoemd”, zei ze. “De instrumenten zijn live opgenomen, en de musici die ze bespelen brengen ook een bepaalde energie in de uitvoering. Ballet daarentegen is juist langzaam. Het brengt je geest tot rust in een toestand van bijna meditatieve concentratie, waarin je je bewust wordt van elke beweging die elk deel van je lichaam moet maken.”

Jonge dansers halen veel voldoening uit het feit dat ze door hard werken en concentratie de sierlijke, vloeiende bewegingen van het ballet onder de knie krijgen.

Met andere woorden: de beleving van deze kunstvormen spreekt voor zich.

Zoals Kern het verwoordde: “Wanneer een luisteraar hoort hoe een fuga van Bach onvermijdelijke spanning op onvermijdelijke wijze oplost, of hoe een aria van Mozart helderheid en verrassing met elkaar in evenwicht brengt, of hoe een doorwerking van Beethoven een motief grijpt en transformeert totdat de sfeer in de ruimte verandert, dan herkent de geest daarin meesterschap. Die herkenning geeft het verlangen een nieuwe invulling. Daarna voelen andere vormen van voldoening al snel oppervlakkig aan.”

Meesterschap, discipline, aanwezigheid, gemeenschap, schoonheid, erfgoed – dat zijn de kwaliteiten waar de nieuwe generaties naar op zoek zijn. Dit is de honger die hen drijft, een honger die niet gestild wordt door de oppervlakkigheid en eentonigheid van een groot deel van de populaire cultuur. Het getuigt zowel van de tijdloze kracht van traditionele kunsten als van een stille aanklacht tegen de hedendaagse culturele scene, die is ontdaan van betekenis, gemeenschap en traditie.

Origineel gepubliceerd door The Epoch Times (1 mei 2026): They Grew Up on 15-Second Videos. Now They Sit Through 3-Hour Operas.

De meeste astrofotografen zouden waarschijnlijk al tevreden zijn met een gammele, verlaten schuur als voorgrond voor hun foto’s van de Melkweg. Maar Petr Horálek geeft de voorkeur aan een 15e-eeuws kasteel dat majestueus op een steile rots verheven staat, met daarachter een rode volle maan die dreigend aan de hemel verschijnt.

Eeuwenlang beschermden de steile hellingen van een vulkanische formatie in Oost-Bohemen, Tsjechië, de krijgsheren die zich binnen deze zwaar versterkte gotische vesting bevonden. Het kasteel staat als een eenzame wachter boven het laagland van de Elbe. Na eeuwen van verval, verlatenheid en latere restauratie is het Kasteel van Kunětice tegenwoordig een levend museum.

Op ruim zes kilometer afstand, nabij het dorp Osičky, positioneerde Horálek begin mei op een heldere avond, zijn camera met wiskundige precisie. Zijn doel was duidelijk: de muren en torens van het Kasteel van Kunětice precies vastleggen op het moment dat de volle maan zou opkomen en als een gigantisch amberkleurig juweel aan de horizon zou verschijnen.

Horálek (39), wetenschapsvoorlichter en docent, raakte op zijn elfde geïnteresseerd in astronomie. Tijdens deze fotosessie hield hij rekening met verschillende berekeningen. Tegenover The Epoch Times verklaarde hij dat het nauwkeurig uitlijnen van de baan van de maan achter het kasteel eigenlijk “niet zo moeilijk” is, maar wel een eenvoudige wetenschappelijke aanpak vereist.

“Je moet alleen de azimut van de maan kennen ten opzichte van het kasteel”, zei hij, verwijzend naar de kompasrichting die in graden wordt gemeten vanaf het ware noorden om hemellichamen te lokaliseren. Hij gebruikt apps zoals Planit Pro en PhotoPills om de positie van de maan te bepalen.

Maar de echte truc zit niet in het volgen van de maan — het gaat om het vergroten ervan. Voor dit project maakte Horálek gebruik van een optisch effect dat bekendstaat als lenscompressie. Daardoor lijkt de maanschijf gigantisch, terwijl de muren en torens van het Kasteel van Kunětice relatief klein ogen.

Door kilometers landschap tussen zijn statief en het kasteel te plaatsen, lijkt het gebouw kleiner in zijn zoeker, terwijl de verre maan vrijwel onveranderd blijft. Met zijn 1.400 millimeter telelens vergroot hij vervolgens beide objecten, waardoor het kasteel opnieuw prominent in beeld komt en de maan tot kolossale proporties uitgroeit.

Toch blijft zo’n opname over een grote afstand in het donker altijd een gok. Tijdens het wachten zorgde de wind voor trillingen in zijn lens en dreigden wolken het zicht op de horizon te blokkeren. Na de warmte van overdag daalde de temperatuur scherp, wat atmosferische refractie kon veroorzaken en het beeld kon vervormen. Ondertussen bewoog de maan zich razendsnel door zijn krachtige telelens, waardoor hij slechts enkele seconden had om de perfecte uitlijning vast te leggen.

Hij drukte op de sluiterknop.

Het resultaat overtrof zijn verwachtingen ruimschoots.

“Als het lukt, geeft dat altijd een enorme voldoening”, zei hij. “Vaak werd een fotosessie verpest door wolken die laag boven de horizon hingen.” Andere keren was het simpelweg te laat en verdween het kasteel in het duister.

Juist die onvoorspelbaarheid maakt het volgens hem zo aantrekkelijk. “Elke keer ziet het verschijnsel er volledig anders uit, uniek en onherhaalbaar”, voegde hij eraan toe. Atmosferische afwijkingen maken volgens hem deel uit van de charme.

Horálek woont in Seč en doceert astronomie aan de Silezische Universiteit in Opava. Zijn fascinatie voor de sterrenkunde begon in 1997, toen zijn grootmoeder hem voor het eerst de Grote Beer liet zien.

Pas in 2010 pakte hij voor het eerst een camera op, nadat hij voor een totale zonsverduistering naar de Cookeilanden was gereisd. Dat avontuur motiveerde hem om te sparen voor zijn eigen apparatuur en wakkerde een passie aan die hem, naar eigen zeggen, “nooit meer heeft losgelaten”. Tegenwoordig schrijft hij over astronomie, geeft hij lezingen en zet hij zich in om de publieke belangstelling voor het heelal te vergroten.

“Voor de gemiddelde waarnemer lijkt de nachtelijke hemel vaak saai, onveranderlijk en ver weg”, zei de astrofotograaf. “Veel mensen vinden het daarom niet de moeite waard om er tijd aan te besteden. Maar daarin vergissen ze zich. Er gebeurt zoveel aan de hemel dat een korte blik en een beetje interesse de deur openen naar een compleet andere wereld.”

Horálek fotografeerde het Kasteel van Kunětice voor het eerst tijdens de coronapandemie.

“Toen was alles beperkt en werd dit mijn enige ontsnapping aan de onaangename werkelijkheid”, zei hij.

Terwijl hij tijdens de lockdowns alleen in donkere velden stond, raakte hij gefascineerd door de geschiedenis die schuilgaat achter de muren van het kasteel.

“Het kasteel werd oorspronkelijk gesticht in de 14e eeuw en verwierf later aanzien onder de machtige familie Pernštejn, die het omvormde tot een indrukwekkende gotische vestiging met renaissancistische elementen”, zei hij. “Door de eeuwen heen liep het schade op tijdens oorlogen en periodes van verwaarlozing. Uiteindelijk verviel het tot een ruïne, voordat het in de moderne tijd geleidelijk werd gerestaureerd.”

De grootste aantrekkingskracht van het kasteel ligt volgens Horálek in zijn “ongewone majestueuze uitstraling”. Hij wijst erop dat het kasteel van ver zichtbaar is op meerdere locaties, waardoor spectaculaire composities mogelijk zijn met een volle maan, vallende sterren en af en toe een komeet.

Voor Horálek vormt het vastleggen van de maan achter het historische bouwwerk een verbinding tussen de mensheid en het uitgestrekte heelal.

“De mensheid is uiterst zeldzaam en kwetsbaar in de immense leegte van het universum”, zei hij reflecterend. “We zouden het grillige voorrecht van ons bestaan op deze kwetsbare planeet aarde moeten koesteren.”

Gepubliceerd door The Epoch Times (27 mei 2026): Czech Photographer Captures ‘Unrepeatable’ Red Full Moon Behind 15th-Century Castle